Thời gian qua, công tác chống buôn lậu, hàng giả, GLTM đã phát hiện nhiều loại hàng cấm, hàng nhập lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và các hành vi GLTM khác với các phương thức thủ đoạn mới và ngày càng tinh vi, xảo quyệt hơn. Ngoài các mặt hàng nhập lậu như rượu, băng đĩa lậu, thuốc lá, hóa mỹ phẩm, đường kính, sữa các loại... còn có nhiều loại khác như ma túy, động vật quý hiếm, gỗ cao cấp, vàng, ngoại tệ… gây mất ổn định thị trường, thất thu thuế và thiệt hại cho người tiêu dùng.

Nạn buôn lậu, hàng giả và GLTM diễn ra trên diện rộng cả nước, từ biên giới, vùng sâu, vùng xa, trên cả đường bộ, đường sông, đường biển, hàng không… Thậm chí, nhiều vụ có quy mô tổ chức buôn lậu, làm hàng giả lớn, móc nối cả trong nước với tội phạm nước ngoài, trong khi lực lượng kiểm tra, kiểm soát, quản lý thị trường còn rất mỏng, cơ chế, chính sách, pháp luật còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ.

Gần đây còn nổi lên các vụ gian lận trong kinh doanh xăng dầu, khí hóa lỏng, buôn lậu gỗ, vàng, ngoại tệ, thực phẩm không an toàn… gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Vấn đề đáng lo ngại là, nhiều vụ việc có sự “tiếp tay” của những phần tử thoái hóa, biến chất trong bộ máy cơ quan công quyền, bảo vệ pháp luật, quản lý Nhà nước, không chỉ ra mặt can thiệp, mà còn trực tiếp tham gia vào vụ việc liên quan.

Các chuyên gia cho rằng, hạn chế lớn nhất hiện nay đối với công tác chống buôn lậu, hàng giả, GLTM là mô hình tổ chức hoạt động, lực lượng chức năng, chuyên trách, phương tiện cũng như cơ chế chính sách, pháp luật chưa theo kịp với yêu cầu thực tế, nhất là trong bối cảnh hội nhập ngày một sâu rộng. Nhiều đối tượng đã lợi dụng sự thông thoáng về thủ tục hải quan, ưu đãi của Nhà nước đối với chính sách tạm nhập tái xuất, các đối tượng làm ăn không chân chính buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới đã thu được nhiều nguồn lợi bất chính. Trong khi đó, các mặt hàng liên quan đến môi trường khi bị tịch thu buộc phải tiêu hủy, nhưng chi phí cho tiêu hủy là rất lớn, mà cho tái xuất thì khó xác định được nước xuất khẩu.

Chưa kể, một số văn bản quy phạm pháp luật chậm được ban hành, gây khó khăn cho việc thực thi công vụ của các lực lượng, đặc biệt là Luật An toàn thực phẩm đã có hiệu lực từ 1/7/2010, nhưng đến nay vẫn chưa có nghị định hướng dẫn. Chế tài xử phạt đối với hành vi sản xuất và buôn bán hàng giả chưa được cụ thể hóa trong một văn bản mang tính thống nhất, toàn diện và đủ sức răn đe. Chẳng hạn, quy định của Luật Hải quan cho phép doanh nghiệp được khai báo hải quan ở tại các cửa khẩu. Lợi dụng điểm này, nhiều tổ chức, cá nhân móc nối từ bên nước bạn để kẹp chì cho các toa hàng. Chính vì vậy, khi đi từ nước bạn vào qua các ga cửa khẩu quốc tế, doanh nghiệp không tổ chức khai báo, nộp thuế. Chưa kể, sự mâu thuẫn trong nội tại các ngành đang gây nhiều khó khăn cho việc kiểm soát.

Bên cạnh đó, quy chế phối hợp giữa các địa phương trong công tác đấu tranh chống buôn lậu theo từng tuyến giao thông chưa được chặt chẽ, chưa có chỉ huy chung toàn tuyến… Vì vậy, mặc dù có thông tin về đối tượng buôn lậu, phương tiện chở hàng lậu nhưng chưa xử lý được. Bởi vì, giải quyết một vụ buôn lậu, hàng giả có giá trị hiện nay là giải quyết các mối quan hệ trên dưới, ngang dọc can thiệp khá quyết liệt. Đối tượng buôn lậu lớn hiện nay có quan hệ phức tạp, chủ yếu gắn với lợi ích kinh tế trong nhiều cơ quan công quyền là một thực trạng, đòi hỏi phải thay đổi phương thức đấu tranh.

Để công tác chống buôn lậu, hàng giả và GLTM có hiệu quả, các chuyên gia cho rằng, phải nhanh chóng đổi mới, xây dựng bộ máy, lực lượng có tầm và đủ mạnh, cũng như hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật phù hợp với thông lệ, luật pháp quốc tế. Phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, sự phối hợp chặt chẽ của các ngành, cấp, cơ quan chức năng và thu hút được toàn dân tham gia vào trận tuyến này. Qua đó, mới góp phần bảo đảm lợi ích của người tiêu dùng, tạo dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh, tạo nên niềm tin cho các nhà đầu tư và các doanh nghiệp.