Trong nhiều năm, công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo chủ yếu được thực hiện dựa trên hồ sơ giấy, báo cáo định kỳ và việc tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Phương thức này đáp ứng yêu cầu quản lý trong từng giai đoạn nhưng cũng bộc lộ những hạn chế khi khối lượng công việc ngày càng lớn, tính chất vụ việc ngày càng phức tạp.
Việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo đang mở ra khả năng thay đổi căn bản phương thức quản lý. Dữ liệu không chỉ là công cụ lưu trữ thông tin mà trở thành nguồn lực phục vụ chỉ đạo, điều hành và hoạch định chính sách.
Đây cũng là định hướng được xác định rõ trong Chiến lược Chuyển đổi số của Thanh tra Chính phủ giai đoạn 2025-2030. Theo đó, dữ liệu được đặt ở vị trí trung tâm trong mọi quy trình nghiệp vụ; từng bước chuyển phương thức chỉ đạo, điều hành sang mô hình ra quyết định dựa trên dữ liệu được phân tích, dự báo, trực quan và cập nhật theo thời gian thực.
Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và ứng dụng dùng chung được khai thác thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, phục vụ cả hệ thống chính trị; hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được giám sát, điều hành theo thời gian thực, hướng mạnh vào phòng ngừa rủi ro và phát hiện sớm sai phạm.
Khi nguồn dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối thống nhất, lãnh đạo các cấp có thể theo dõi tiến độ xử lý vụ việc, đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ và nắm bắt diễn biến tình hình mà không phải chờ các báo cáo tổng hợp theo tháng, quý như trước đây. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện cho công tác quản lý nhà nước được thực hiện kịp thời, hiệu quả hơn.
Một trong những giá trị cốt lõi của chuyển đổi số trong ngành Thanh tra là lấy người dân làm trung tâm.
Trên môi trường số, người dân có thể theo dõi quá trình xử lý vụ việc thông qua mã vụ việc; biết hồ sơ đang được giải quyết ở giai đoạn nào, cơ quan nào đang thụ lý và tiến độ thực hiện ra sao. Điều này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan Nhà nước, đồng thời giảm tình trạng người dân phải nhiều lần đi lại để tìm hiểu thông tin.
Cùng với việc xây dựng cơ sở dữ liệu, mô hình tiếp công dân trực tuyến đang từng bước được triển khai tại nhiều địa phương. Việc kết nối giữa Trụ sở Tiếp công dân Trung ương với các địa phương cho phép lãnh đạo các cấp cùng tham gia đối thoại, xem xét và chỉ đạo giải quyết các vụ việc phức tạp trên môi trường số, giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại cho người dân.
Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, lãnh đạo Thanh tra Chính phú đã chủ trì tiếp công dân trực tuyến tại một số địa phương như: Phú Thọ và TP. Hải Phòng. Bí thư tỉnh Lào Cai, Bí thư tỉnh Thái Nguyên cũng tiếp công dân định kỳ tại địa phương và kết nối với Trụ sở Tiếp công dân Trung ương. Một số địa phương đã triển khai các hình thức tiếp công dân trực tuyến và đăng ký trực tuyến.
Ngày 22/6/2026, buổi tiếp công dân được triển khai dưới hình thức trực tuyến kết nối ba cấp, từ Trụ sở Tiếp công dân Trung ương đến UBND thành phố Hà Nội và UBND phường Tùng Thiện là buổi tiếp công dân trực tuyến đầu tiên được tổ chức tại Trụ sở Tiếp công dân Trung ương.
Thực tiễn cho thấy mô hình này không chỉ giúp tăng cường phối hợp giữa Trung ương và địa phương mà còn góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện vượt cấp, nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở.
Bên cạnh đó, dữ liệu số còn hỗ trợ cơ quan chức năng tra cứu lịch sử xử lý vụ việc, kiểm soát trùng lặp hồ sơ và theo dõi toàn bộ quá trình giải quyết trên một nền tảng thống nhất. Đây là những điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng phục vụ người dân trong môi trường số.
Nếu như trước đây, cơ quan quản lý chủ yếu tiếp cận thông tin thông qua các báo cáo định kỳ và chỉ có thể phát hiện bất cập sau khi vụ việc đã phát sinh hoặc kéo dài thì với nền tảng dữ liệu số, cách tiếp cận này đang từng bước thay đổi.
Dữ liệu được cập nhật liên tục giúp cơ quan quản lý theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ theo thời gian thực, phát hiện các trường hợp chậm xử lý, các vụ việc kéo dài hoặc có dấu hiệu phát sinh khiếu kiện phức tạp. Thay vì chỉ xử lý hậu quả, cơ quan quản lý có điều kiện để nhận diện sớm nguy cơ và chủ động đưa ra các biện pháp phòng ngừa.
Đây cũng là một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định số 197/2026/NĐ-CP khi quy định rõ về khai thác dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành; hỗ trợ phát hiện, cảnh báo các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, đông người, có nguy cơ phát sinh điểm nóng; ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ đánh giá tình hình, dự báo rủi ro
Theo Chiến lược Chuyển đổi số của Thanh tra Chính phủ, dữ liệu số phải trở thành “tấm bản đồ động” phản ánh toàn cảnh hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiểm soát tài sản, thu nhập và công tác phòng, chống tham nhũng của toàn ngành. Khi được chuẩn hóa, tích hợp và phân tích hiệu quả, dữ liệu sẽ giúp nhận diện những lĩnh vực, địa bàn phát sinh nhiều khiếu nại, tố cáo; phát hiện các dấu hiệu bất thường trong quá trình thực thi công vụ hoặc những khoảng trống về cơ chế, chính sách cần được điều chỉnh.
Từ đó, cơ quan quản lý có thể chủ động ban hành các giải pháp tháo gỡ, phòng ngừa ngay từ sớm, không để những vướng mắc nhỏ tích tụ thành các vụ việc phức tạp, kéo dài hoặc trở thành điểm nóng ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.
Mặc dù hạ tầng công nghệ và hành lang pháp lý đang từng bước được hoàn thiện, song để dữ liệu thực sự trở thành nguồn lực quản trị hiệu quả vẫn còn nhiều việc phải làm.
Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, chất lượng dữ liệu giữa các địa phương hiện chưa đồng đều; vẫn còn tình trạng nhập liệu chưa đầy đủ hoặc chưa thống nhất, ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp, khai thác và phân tích thông tin.
Tại buổi tiếp công dân của Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với Trụ sở Tiếp công dân Trung ương ngày 22/6, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, quá trình số hóa hồ sơ, tài liệu đang được triển khai, khi cơ sở dữ liệu quốc gia chính thức được đưa vào sử dụng đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, cho phép các cơ quan tra cứu, cập nhật và sử dụng chung nguồn dữ liệu.
Theo ông Nguyễn Hồng Điệp, để bảo đảm hiệu quả khai thác và sử dụng dữ liệu, các địa phương cần chuẩn bị hồ sơ và số hóa hồ sơ. Toàn bộ nguồn dữ liệu sau khi được số hóa sẽ được đưa vào sử dụng thường xuyên, trở thành cơ sở nền tảng quan trọng để các cơ quan khai thác, sử dụng trong công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại tố cáo đạt hiệu quả tốt hơn.
Tại cuộc làm việc này, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình Trần Huy Tuấn cũng bày tỏ mong muốn địa phương được sử dụng chung một hệ thống dữ liệu đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi và giải quyết vụ việc. Theo lãnh đạo tỉnh, việc kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu thường xuyên giữa các cơ quan không chỉ nâng cao hiệu quả phối hợp trong xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, hạn chế tình trạng phải nhiều lần đi lại để kiến nghị, phản ánh hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc.
Thực tế cho thấy dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được quản trị theo các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, dùng chung”. Mỗi hồ sơ cần được cập nhật đầy đủ ngay từ thời điểm tiếp nhận, được quản lý xuyên suốt bằng mã định danh thống nhất và được chia sẻ giữa các cơ quan theo đúng quy định.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu ngày càng khẳng định vai trò là nguồn tài nguyên chiến lược và nền tảng cốt lõi cho đổi mới phương thức quản trị trong ngành Thanh tra. Khi được chuẩn hóa, liên thông và khai thác hiệu quả, dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý, điều hành mà còn giúp nâng cao chất lượng phục vụ người dân, tăng cường tính minh bạch và năng lực cảnh báo sớm. Đây cũng là tiền đề quan trọng để xây dựng nền hành chính hiện đại, chủ động phòng ngừa rủi ro và giải quyết hiệu quả các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.
