Hiệp hội QTDND Việt Nam được thành lập năm 2005 đã tạo điều kiện thuận lợi hỗ trợ cho hệ thống QTDND phát triển. Các QTDND đã không ngừng phát triển và khai thác đ¬ược nguồn vốn tại chỗ, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh và cải thiện đời sống của thành viên, thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo, hạn chế nạn cho vay nặng lãi ở nông thôn. Hiện nay, hệ thống QTDND có QTD Trung ương và gần 1.200 QTDND hoạt động tại 56/63 tỉnh, TP.

 Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, QTDND bộc lộ không ít hạn chế cần được khắc phục. Cụ thể, một bộ phận QTDND chưa bám sát mục tiêu hoạt động, có biểu hiện chạy theo lợi nhuận, chưa chấp hành nghiêm quy trình tín dụng nên vẫn còn tiềm ẩn những rủi ro trong hoạt động và gây ảnh hưởng đến sự an toàn hệ thống.

Theo Luật Các Tổ chức tín dụng sửa đổi năm 2010, từ năm 2013 trở đi, mô hình tổ chức tín dụng HTX chỉ có 2loại hình là NH HTX và QTDND. Do đó, QTD Trung ương sẽ chuyển sang hoạt động theo mô hình NH HTX.

Chưa kể, hầu hết các QTDND có vật chất nghèo nàn, vốn tự có thấp, trình độ cán bộ hạn chế, món vay nhỏ trong khi đó chi phí tác nghiệp lớn nên lợi nhuận thấp, hạn chế khả năng tự tích luỹ tài chính để tăng cường nguồn lực mở rộng quy mô để phát triển an toàn bền vững.

Theo định hướng và mục tiêu phát triển hệ thống các tổ chức tín dụng trong giai đoạn tới của NH Nhà nước Việt Nam, sẽ chuyển đổi QTD Trung ương thành NH HTX đủ mạnh về quy mô, năng lực tài chính, trình độ quản trị, công nghệ để đóng vai trò làm đầu mối điều hòa, cân đối vốn trong hệ thống QTDND và có khả năng chăm sóc, hỗ trợ có hiệu quả cho các QTDND về chuyên môn nghiệp vụ, vốn và tài chính.

Đồng thời, vai trò của NH HTX sẽ được tăng cường trong việc thực hiện điều hòa vốn, liên kết hệ thống thành viên là các QTDND; hỗ trợ triển khai có hiệu quả mối liên kết tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các QTDND, giữa các QTDND thành viên và NH HTX; phát huy vai trò của NH HTX trong việc cảnh báo sớm rủi ro trong hoạt động đối với hệ thống (thông qua vai trò là NH đầu mối điều hòa vốn trong hệ thống). Đây chính là 2 trong số 6 mục tiêu cụ thể quan trọng sẽ được thực hiện trong thời gian tới.

Theo TS Nguyễn Thị Thanh Hương, Tạp chí NH, NH HTX phải đồng thời giải quyết 2 vấn đề đặt ra: Thứ nhất, bản thân NH HTX phải đủ mạnh về quy mô, năng lực tài chính, trình độ quản trị, công nghệ để đảm trách vai trò là NH đầu mối của hệ thống các QTDND. Thứ hai, NH HTX phải đủ năng lực để giải quyết các mối quan hệ trong hoạt động giữa hai pháp nhân (NH HTX và QTDND thành viên) nhưng được tổ chức theo mô hình hệ thống.

Nhóm chuyên gia của NH Nhà nước Việt Nam cũng cho rằng, việc hoàn thiện mô hình tổ chức của hệ thống QTDND cần được tiếp tục hoàn thiện theo hướng: Tổ chức trực tiếp kinh doanh phục vụ thành viên và tổ chức liên kết phát triển hệ thống.

Tổ chức trực tiếp kinh doanh phục vụ thành viên là các QTDND và NH HTX. Những tổ chức này có chức năng trực tiếp hoạt động kinh doanh, cung cấp các dịch vụ tài chính - NH cho các thành viên nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các thành viên theo quy định của Luật Các Tổ chức tín dụng 2010, hướng dẫn NH Nhà nước Việt Nam và các quy định pháp luật liên quan.

Chấn chỉnh các QTDND tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc HTX; tôn trọng mục tiêu hoạt động của QTDND là tương trợ giúp đỡ các thành viên, ngăn chặn các biểu hiện, hình thức lợi dụng các QTDND để hoạt động không đúng mục tiêu, định hướng. Đồng thời, tăng cường công tác tự kiểm tra, kiểm soát hoạt động của QTDND, đặc biệt là khâu kiểm soát quá trình cho vay và việc sử dụng vốn của thành viên; nâng cao hiệu quả, chất lượng của hệ thống kiểm soát nội bộ và công tác kiểm toán nội bộ; phát huy hơn nữa hiệu quả giám sát nội bộ (của đại hội thành viên, ban kiểm soát) để bảo đảm hoạt động của QTDND tuân theo pháp luật và mục tiêu hoạt động của QTDND...

Đặc biệt, “cần tăng cường tiềm lực tài chính thông qua tăng quy mô vốn điều lệ, nhất là vốn góp từ các thành viên; khuyến khích các thành viên góp thêm vốn, tăng mức vốn góp xác lập tư cách thành viên (hiện nay theo quy định là tối thiểu từ 50.000 đồng) để tránh cho hoạt động của QTDND bị một nhóm số ít thành viên chi phối do góp nhiều vốn. Điều này bảo đảm cho cơ cấu vốn điều lệ lành mạnh và ổn định, tạo thuận lợi cho QTDND hoạt động vì quyền lợi chung của tất cả các thành viên", TS Phí Trọng Hiển, Cơ quan Thanh tra, giám sát NH (NH Nhà nước Việt Nam) nhấn mạnh.

Tràng An