(Thanh tra) - Từ 1/1/2026, cơ chế thuế khoán chính thức bị xóa bỏ, thay thế bằng hình thức tự kê khai. Bước ngoặt này mang lại kỳ vọng về sự minh bạch nhưng còn không ít hộ kinh doanh vẫn đang lúng túng.
Theo quy định mới, hộ kinh doanh sẽ không còn phải nộp thuế môn bài. Ngưỡng doanh thu chịu thuế cũng được điều chỉnh tăng mạnh từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng/năm. Điều này đồng nghĩa với việc khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ (chiếm 90% tổng số hộ) sẽ thuộc diện miễn thuế, giảm bớt gánh nặng tài chính đáng kể.
Dạo quanh các cửa hàng kinh doanh tại Hà Nội trong những ngày đầu năm 2026, phóng viên ghi nhận không khí vừa khẩn trương vừa có phần thận trọng của các chủ hộ.
Tại một cửa hàng dụng cụ thể thao trên đường Trịnh Hoài Đức, chủ hộ đang loay hoay với phần mềm hóa đơn điện tử trên điện thoại. Khi khách hàng yêu cầu xuất hóa đơn cho đơn hàng lớn, chủ cửa hàng phải hẹn gửi qua Zalo vào cuối ngày vì thao tác chưa thuần thục. "Trước đây chỉ cần nộp một khoản cố định mỗi tháng, giờ phải ghi chép từng đơn hàng, xuất hóa đơn ngay khi bán, chúng tôi vẫn chưa quen tay", chủ cửa hàng chia sẻ.
Ngược lại, tại một số cửa hàng ăn uống, việc chuyển đổi có vẻ thuận lợi hơn. Chị Hà, chủ một quán bún tại phường Phương Liệt cho biết, dù áp lực kê khai tăng lên nhưng chị ủng hộ việc minh bạch hóa. Để thích ứng, chị chọn cách "lấy công làm lãi", trực tiếp tham gia vận hành và tối ưu chi phí mặt bằng để bù đắp cho các khoản đầu tư phần mềm và hóa đơn điện tử.
Điểm sáng lớn nhất của chính sách mới là tính công bằng. Theo quy định mới, hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở lên sẽ thực hiện nghĩa vụ thuế dựa trên lợi nhuận thực tế với các mức thuế suất lũy tiến là 15%, 17% hoặc 20% tùy theo quy mô doanh thu; trường hợp không xác định được chi phí, thuế sẽ được tính theo tỷ lệ trên doanh thu sau khi đã loại trừ ngưỡng miễn thuế.
Việc nâng ngưỡng chịu thuế lên 500 triệu đồng cũng được đánh giá là một bước đi nhân văn, giúp các hộ kinh doanh nhỏ có thêm nguồn lực để duy trì cuộc sống và tái đầu tư.
Tuy nhiên, khó khăn hiện hữu là không nhỏ. Vướng mắc lớn nhất nằm ở việc thực hiện hóa đơn điện tử và lưu trữ chứng từ đầu vào.
Anh An, chủ một cửa hàng tạp hóa tại Hà Nội, bày tỏ lo ngại: "Ngành tạp hóa doanh thu rất cao do hàng quay vòng nhanh, nhưng lãi thực tế trên mỗi thùng bia, bao thuốc lại rất mỏng. Nếu tính thuế trên doanh thu mà không khấu trừ chi phí hợp lý, chúng tôi sẽ gặp khó. Chưa kể, việc lấy hóa đơn đầu vào từ các chợ đầu mối hoặc hộ nông dân nhỏ lẻ là cực kỳ khó khăn".
Bên cạnh đó, áp lực về rủi ro pháp lý cũng khiến nhiều chủ hộ lo lắng. Việc chuyển từ "thuế khoán" sang "tự khai tự chịu trách nhiệm" đòi hỏi kiến thức về kế toán cơ bản. Nhiều hộ kinh doanh lo ngại nếu sơ suất trong kê khai hoặc chậm trễ trong việc xuất hóa đơn điện tử, họ có thể đối mặt với những mức phạt hành chính theo quy định mới. Do đó họ rất mong có được sự hướng dẫn chính thức từ cán bộ thuế.
Để hỗ trợ các hộ kinh doanh trong thời gian đầu triển khai, mới đây, Cục trưởng Cục thuế đã ban hành Chương trình hành động “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế”.
Cục Thuế cho biết sẽ triển khai hỗ trợ trọng tâm trong giai đoạn đầu hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện kê khai theo phương pháp mới kể từ ngày 1/1/2026, coi đây là giai đoạn then chốt quyết định mức độ tuân thủ lâu dài.
Đồng thời, tăng cường phối hợp với các tổ chức cung cấp giải pháp công nghệ (hóa đơn điện tử, kế toán, kê khai thuế,…) đảm bảo hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được hỗ trợ thực tế và trang bị các công cụ, thiết bị cần thiết phục vụ việc kê khai, nộp thuế theo quy định với chi phí hợp lý.
Cơ quan thuế sẽ thực hiện quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên cơ sở tạo thuận lợi tối đa, giúp người nộp thuế giảm thiểu rủi ro và nâng cao tính tuân thủ tự nguyện.
Bên cạnh đó, sẽ xây dựng phương thức cảnh báo sớm, hỗ trợ nhanh. Hệ thống sẽ tự động rà soát, phát hiện các sai sót hoặc dấu hiệu rủi ro và gửi thông báo cảnh báo ngay cho người nộp thuế để chủ động điều chỉnh, khắc phục, giúp giảm thiểu rủi ro về việc xử phạt vi phạm hành chính cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh...
Trong thời gian đầu, căn cứ phân loại theo từng ngưỡng doanh thu của hộ kinh doanh và thời hạn kê khai tương ứng, nộp thuế, cơ quan thuế các cấp chủ động tổ chức các buổi tập huấn, hướng dẫn kê khai, nộp thuế trước thời hạn kê khai (như ngày hỗ trợ kê khai thuế…), hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở để hộ kinh doanh thực hiện đúng quy định và từng bước hình thành thói quen tuân thủ.
Việc xóa bỏ thuế khoán từ ngày 1/1/2026 là một cuộc cách mạng trong quản lý kinh tế cá thể. Dẫu còn những lúng túng, băn khoăn về chi phí vận hành và kỹ thuật kê khai, nhưng đây là lộ trình cần thiết để các hộ kinh doanh chuyên nghiệp hóa, đóng góp công bằng và bền vững hơn cho ngân sách quốc gia. Sự đồng hành, hướng dẫn sát sao của cơ quan thuế trong giai đoạn đầu "vạn sự khởi đầu nan" này sẽ là chìa khóa để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.
