TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, Chủ nhiệm đề tài khoa học “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn về kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương”. Ảnh: TH

Khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài vẫn là vấn đề đáng quan tâm

Trong những năm qua, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy mặc dù các bộ, ngành, địa phương đã có nhiều nỗ lực trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo nhưng tình hình khiếu nại, tố cáo vẫn còn diễn biến phức tạp.

Đặc biệt, các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương tiếp tục phát sinh ở nhiều địa phương.

Nhiều vụ việc đã được các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết nhưng công dân vẫn tiếp tục khiếu kiện, gửi đơn đến nhiều cơ quan hoặc tập trung đông người tại các cơ quan Trung ương. Tình trạng này không chỉ gây áp lực đối với công tác quản lý nhà nước mà còn ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và môi trường đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết quan trọng nhằm tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành và người đứng đầu trong công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Đáng chú ý, Kết luận số 107 ngày 24/12/2024 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu nâng cao vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể và người đứng đầu trong tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; bảo đảm các vụ việc được tiếp nhận, xử lý đúng quy định, không để tồn đọng, kéo dài, vượt cấp.

Nhiều cuộc kiểm tra, rà soát quy mô lớn đã được triển khai

Theo TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, Chủ nhiệm đề tài khoa học “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn về kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương”, trong những năm qua, Thanh tra Chính phủ đã chủ trì tham mưu và tổ chức nhiều đợt kiểm tra, rà soát quy mô lớn đối với các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài.

Một trong những dấu mốc quan trọng là việc triển khai Kế hoạch số 1130 ngày 10/5/2012 về kiểm tra, rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, tồn đọng, kéo dài. Kế hoạch này được triển khai thực hiện trong 2 đợt, diễn ra trong 2 năm 2012 - 2013.

Đến tháng 8/2013, sau hơn một năm thực hiện Kế hoạch 1130, Thanh tra Chính phủ đã tổ chức tổng kết, đánh giá cho thấy, kết quả thực hiện kế hoạch đã góp phần tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và trách nhiệm của các cấp chính quyền đối với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo. Nhiều vụ việc tồn đọng kéo dài nhiều năm đã được xem xét, giải quyết dứt điểm (466/528 vụ việc).

Tiếp đó, Thanh tra Chính phủ ban hành Kế hoạch số 2100 ngày 19/9/2013 nhằm tiếp tục kiểm tra, rà soát và giải quyết dứt điểm các vụ việc còn tồn đọng (số vụ việc còn lại trong 528 vụ việc theo Kế hoạch 1130). Mục tiêu đặt ra là hạn chế tối đa phát sinh các điểm nóng về khiếu kiện, góp phần bảo đảm an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Năm 2019, Thanh tra Chính phủ tiếp tục triển khai Kế hoạch số 363 ngày 20/3/2019 về kiểm tra, rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, kéo dài. Theo đó, các tổ công tác từ Trung ương đến địa phương được thành lập nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong xử lý các vụ việc khó khăn, phức tạp.

Đặc biệt, năm 2021, Thanh tra Chính phủ ban hành Kế hoạch số 1910 ngày 29/10/2021 về rà soát các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp, kéo dài tại các cơ quan Trung ương.

Gần đây nhất, năm 2025, Thanh tra Chính phủ triển khai Kế hoạch số 96 ngày 28/3/2025 thực hiện “chiến dịch 90 ngày đêm” nhằm tập trung chỉ đạo các địa phương giải quyết dứt điểm 226 vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương. Kết quả bước đầu cho thấy nhiều chuyển biến tích cực khi phần lớn các vụ việc đã được xem xét, xử lý hoặc cơ bản giải quyết theo quy định.

Tổng kết thực tiễn để nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, rà soát và giải quyết khiếu nại, tố cáo

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, song theo chủ nhiệm đề tài, công tác kiểm tra, rà soát, xử lý và giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc.

Một số vụ việc có tính chất lịch sử, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, trải qua nhiều thời kỳ khác nhau nên việc xác minh, thu thập tài liệu gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, hệ thống chính sách, pháp luật trong từng giai đoạn có sự thay đổi, dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật chưa hoàn toàn thống nhất.

Không ít trường hợp mặc dù đã được giải quyết đúng quy định nhưng công dân vẫn tiếp tục khiếu kiện do chưa đồng thuận với kết quả giải quyết hoặc chưa được tuyên truyền, giải thích đầy đủ.

Công tác phối hợp giữa các cơ quan ở một số nơi còn chưa thật sự chặt chẽ; việc tổng kết, đánh giá các mô hình, kinh nghiệm xử lý hiệu quả chưa được thực hiện một cách hệ thống.

Theo ông Nguyễn Huy Hoàng, hiện nay chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào đánh giá toàn diện về hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương trong phạm vi cả nước. Việc tổng kết thực tiễn còn phân tán, thiếu tính hệ thống, chưa làm rõ đầy đủ những kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân và các bài học kinh nghiệm.

Chính vì vậy, việc triển khai đề tài nghiên cứu có ý nghĩa hết sức quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Đề tài sẽ tập trung làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở chính trị và pháp lý của hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài; đánh giá thực trạng triển khai các kế hoạch kiểm tra, rà soát trong thời gian qua; phân tích những kết quả nổi bật, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, rà soát, xử lý và giải quyết khiếu nại, tố cáo; hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu; đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong giai đoạn mới.