(Thanh tra) - Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, công tác giải quyết khiếu nại luôn là một trong những thước đo trực tiếp của hiếu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời phản ánh mức độ bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Những năm qua, cùng với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, công tác này đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy vẫn còn có những“điểm nghẽn” về thể chế làm giảm hiệu lực, hiệu quả giải quyết khiếu nại, như chưa có quy định về vụ việc khiếu nại phức tạp, còn thiếu chế tài xử lý để bảo đảm tính răn đe.
Trong bối cảnh đó, việc Thanh tra Chính phủ xây dựng và trình Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 124/2020/NĐ-CP là bước đi kịp thời, cần thiết, nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật mới thể hiện trong Luật số 136/2025/QH15, đồng thời xử lý những vướng mắc đã được nhận diện từ thực tiễn.
Điểm đáng chú ý trước hết là dự thảo Nghị định lần này đã đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi. Lần đầu tiên, các tiêu chí xác định vụ việc phức tạp khiếu nại trong giải quyết khiếu nại đã được làm rõ, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để xác định thời hạn và cách thức xử lý phù hợp trong giải quyết khiếu nại. Những quy định tưởng như kỹ thuật nhưng lâu nay lại thiếu, như “sự kiện bất khả kháng”, “trở ngại khách quan”, hay trình tự tạm đình chỉ, đình chỉ và tiếp tục giải quyết khiếu nại, nay đã được thiết kế đầy đủ, minh bạch. Đây chính là những bổ sung cần thiết để bảo đảm quy trình giải quyết khiếu nại vận hành thông suốt, tránh tùy nghi, lúng túng trong thực tiễn.
Không dừng lại ở đó, dự thảo Nghị định còn xử lý trực diện những tình huống phức tạp nảy sinh trong thực tiễn. Việc quy định rõ cơ chế rút khiếu nại trong trường hợp nhiều người cùng khiếu nại về một nội dung vừa bảo đảm quyền của công dân, vừa tránh tình trạng đình trệ hoặc bị lợi dụng để kéo dài vụ việc. Quy định cụ thể hơn về trách nhiệm tham gia đối thoại, cũng như điều kiện được coi là “lý do chính đáng”, góp phần khắc phục tình trạng né tránh, thiếu hợp tác, làm chậm tiến độ giải quyết khiếu nại.
Một trụ cột quan trọng khác của dự thảo là tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động công vụ. Dự thảo Nghị định quy định rõ trách nhiệm và chế tài xử lý đối với người giải quyết khiếu nại, người xác minh nội dung khiếu nại và người can thiệp trái pháp luật vào quá trình giải quyết khiếu nại.
Theo đó, cán bộ, công chức, viên chức vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật tùy tính chất, mức độ vi phạm; trường hợp có dấu hiệu tội phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại phải bồi thường hoặc bồi hoàn theo quy định.
Nghị định cũng quy định cụ thể các hành vi vi phạm như sách nhiễu, bao che, trả thù người khiếu nại, làm sai lệch hồ sơ, không thụ lý, không ban hành quyết định hoặc ban hành quyết định trái pháp luật, đồng thời bổ sung chế tài đối với hành vi can thiệp trái pháp luật vào việc giải quyết khiếu nại.
Thông điệp đặt ra rất rõ ràng, mọi hành vi vi phạm đều phải bị xử lý kịp thời, nghiêm minh, không có “khoảng trống” hay “ngoại lệ”.
Song song với siết chặt kỷ cương, dự thảo Nghị định cũng thể hiện rõ tinh thần cải cách, phục vụ. Một số thủ tục được cắt giảm, như đơn giản hóa yêu cầu về ủy quyền, rút ngắn thời gian thụ lý khiếu nại.
Những bổ sung, điều chỉnh này vừa tạo thuận lợi cho người dân, bảo đảm tính khách quan, độc lập trong giải quyết khiếu nại vừa có tác dụng phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng can thiệp trái phép, góp phầnnâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của người dân.
Quan trọng hơn, toàn bộ nội dung của dự thảo Nghị định đều được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt là không hạn chế quyền khiếu nại hợp pháp của công dân. Ngược lại, bằng việc làm rõ quy trình, minh bạch hóa trách nhiệm và tăng cường chế tài, quyền này được bảo đảm tốt hơn, thực chất hơn. Khi pháp luật rõ ràng, việc thực thi nghiêm minh, niềm tin của người dân vào bộ máy Nhà nước sẽ được củng cố.
Có thể thấy, dự thảo Nghị định không chỉ là sự điều chỉnh mang tính kỹ thuật đối với một văn bản dưới luật, mà là một bước hoàn thiện quan trọng trong thể chế về khiếu nại - một lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp nhưng có ý nghĩa đối với ổn định chính trị - xã hội.
Kỳ vọng rằng, với cách tiếp cận thẳng thắn, cầu thị và bám sát thực tiễn, Nghị định sau khi được ban hành sẽ thực sự đi vào cuộc sống, góp phần giải quyết hiệu quả các vụ việc khiếu nại, đồng thời thiết lập một trật tự pháp lý chặt chẽ, minh bạch và công bằng hơn.
Hoàn thiện thể chế không chỉ để quản lý tốt hơn, mà còn để phục vụ tốt hơn. Và trong lĩnh vực khiếu nại, mỗi bước tiến của pháp luật chính là một bước củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
