(Thanh tra) - Từ 3 kết luận thanh tra liên tiếp tại Quảng Ngãi, không phát hiện vi phạm trong đo lường, chất lượng xăng dầu. Nhưng phía sau những con số “đúng chuẩn” là câu chuyện lớn hơn: hệ thống đã đủ chặt, hay vẫn còn những khoảng trống cần được nhìn thấy?
3 kết luận thanh tra liên tiếp của Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi (26/KL-TTR; 28/KL-TTR và 29/KL-TTR ngày 2/2/2026) về chấp hành pháp luật tiêu chuẩn đo lường, chất lượng đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trên địa bàn, lần lượt gồm Công ty TNHH Xăng dầu Ngọc Ân; Công ty TNHH Xây dựng Thành Đạt và Công ty TNHH MTV 19/5 đều có một điểm chung đáng chú ý: không phát hiện vi phạm, không áp dụng biện pháp xử lý, và cùng đi đến nhận định “chấp hành tốt quy định pháp luật”.
Ở góc nhìn bề mặt, đây là một tín hiệu tích cực. Nhưng với góc tiếp cận khác, việc “đồng loạt sạch” trong một lĩnh vực nhạy cảm như xăng dầu lại đặt ra một câu hỏi lớn hơn: thị trường đã thực sự an toàn, hay chỉ đang vận hành đúng trong khuôn khổ hồ sơ và kỹ thuật được kiểm soát?
Cả 3 doanh nghiệp, dù khác nhau về quy mô và mô hình hoạt động, đều cho thấy mức độ tuân thủ gần như tương đồng.
Các cột đo xăng dầu đều được phê duyệt mẫu, kiểm định còn hiệu lực; niêm phong, kẹp chì tại các vị trí quan trọng được đảm bảo nguyên trạng; doanh nghiệp trang bị đầy đủ bình đong, ca đong để tự kiểm tra sai số định kỳ. Việc kiểm tra ngẫu nhiên của đoàn thanh tra cũng cho thấy các cột bơm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về đo lường.
Ở góc độ chất lượng, các doanh nghiệp đều có hợp đồng nguồn cung rõ ràng, có hồ sơ hợp quy, công bố tiêu chuẩn áp dụng, thực hiện lấy mẫu, niêm phong và lưu mẫu theo quy định. Thông tin về chủng loại, tiêu chuẩn xăng dầu được niêm yết công khai tại cột bơm.
Những yếu tố này cho thấy một điều: thị trường bán lẻ xăng dầu tại Quảng Ngãi đang vận hành trong một khuôn khổ kỹ thuật khá chặt chẽ.
Nếu nhìn sâu hơn, kết quả của 3 cuộc thanh tra không chỉ phản ánh sự tuân thủ của từng doanh nghiệp, mà còn cho thấy hiệu lực của cả một hệ thống quản lý.
Từ khâu thiết bị phải được phê duyệt mẫu; khâu vận hành phải kiểm định định kỳ; đến khâu chống can thiệp được kiểm soát bằng niêm phong, kẹp chì; và khâu chất lượng, được “neo” bằng hồ sơ, mẫu lưu, quy trình kiểm soát bể chứa.
Tất cả tạo thành một chuỗi kiểm soát khép kín, trong đó sai số kỹ thuật và gian lận đơn giản gần như không còn “đất sống”.
Ở một khía cạnh nào đó, thị trường xăng dầu đang được “chuẩn hóa” không chỉ bởi quy định pháp luật, mà còn bởi áp lực từ chính hệ thống kiểm soát này.
Tuy nhiên, chính ở điểm “đồng loạt đạt chuẩn” lại mở ra một tầng vấn đề khác.
Các cuộc thanh tra hiện nay chủ yếu tập trung vào những yếu tố mang tính “tĩnh”: thiết bị, hồ sơ, điều kiện tại thời điểm kiểm tra. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh xăng dầu là một quá trình “động”, diễn ra liên tục theo thời gian, với nhiều biến số như lượng nhập – xuất – tồn, hao hụt, dữ liệu bán hàng, và khả năng phát sinh sai lệch sau kiểm định.
Những yếu tố này không dễ được phản ánh đầy đủ qua một cuộc thanh tra theo kế hoạch.
Nói cách khác, một cột bơm “đúng” tại thời điểm kiểm tra không đồng nghĩa với việc toàn bộ quá trình kinh doanh xăng dầu luôn không có rủi ro.
Việc không phát hiện vi phạm nó cho thấy một chức năng khác của cơ quan thanh tra đang được phát huy, đó là xác lập và duy trì chuẩn mực vận hành cho thị trường.
Thông qua thanh tra, các yêu cầu về đo lường, chất lượng, công khai thông tin, lưu trữ hồ sơ được củng cố và duy trì một cách đồng đều giữa các doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo cạnh tranh công bằng.
Từ thực tế 3 kết luận thanh tra, một câu hỏi chính sách được đặt ra: khi hệ thống kiểm soát kỹ thuật đã vận hành tốt, bước tiếp theo cần hướng tới điều gì?
Câu trả lời có thể nằm ở việc chuyển từ kiểm soát “tĩnh” sang kiểm soát “động”: tăng cường giám sát dữ liệu bán hàng, theo dõi biến động tồn kho, kiểm tra ngẫu nhiên theo thời điểm, và từng bước số hóa hoạt động quản lý.
Bởi trong một thị trường đặc thù như xăng dầu, niềm tin không chỉ được tạo ra từ một lần kiểm tra đạt chuẩn, mà phải được duy trì liên tục trong từng giao dịch nhỏ nhất.
Và khi đó, câu chuyện không còn dừng lại ở việc “cột bơm có đúng hay không”, mà là liệu toàn bộ hệ thống có đủ minh bạch để người dân tin rằng, mỗi lít xăng họ mua luôn là một lít xăng đúng nghĩa.
