Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Văn Cường chủ trì buổi làm việc của Thanh tra tỉnh với các đơn vị được thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Phía sau bản kết luận là áp lực của sự công tâm

Sau nhiều ngày làm việc, khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu và kết quả xác minh bắt đầu được hệ thống hóa thành báo cáo, dự thảo kết luận và các kiến nghị xử lý. Đây cũng là giai đoạn áp lực nhất đối với người làm thanh tra bởi mọi nhận định đưa ra đều gắn với trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm của Đoàn thanh tra.

Ông Phạm Văn Sinh, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 4 - Thanh tra tỉnh Ninh Bình, người đã nhiều lần làm Trưởng đoàn thanh tra cho biết, có những nội dung dù đã được kiểm tra, xác minh nhiều lần nhưng trước khi đưa vào dự thảo kết luận vẫn phải tiếp tục rà soát lại để bảo đảm tính chính xác.

"Có trường hợp chỉ một chi tiết chưa thật sự rõ cũng phải tiếp tục đối chiếu, xác minh thêm. Bởi khi đã đưa vào kết luận thanh tra thì mọi nội dung đều phải có căn cứ và phải chịu trách nhiệm về nhận định của mình", ông Sinh chia sẻ.

Thực tế cho thấy, áp lực lớn ở giai đoạn này không chỉ nằm ở việc tổng hợp khối lượng lớn thông tin mà còn ở việc đánh giá, lựa chọn cách tiếp cận phù hợp đối với từng nội dung cụ thể.

"Khó nhất ở giai đoạn này là phải đánh giá đầy đủ bản chất vụ việc trên cơ sở nhiều nguồn tài liệu, nhiều ý kiến khác nhau nhưng vẫn bảo đảm khách quan và đúng quy định pháp luật", ông Sinh cho biết thêm.

Đoàn thanh tra kiểm tra trực tiếp tại một cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại xã Gia Hưng, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Trung Hà

Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Minh Đức cho rằng, sự công tâm của người làm công tác thanh tra không chỉ thể hiện ở việc phát hiện vấn đề mà còn ở cách đánh giá khách quan, thận trọng, tránh cực đoan hoặc áp đặt trong quá trình xử lý vụ việc.

"Mỗi kết luận thanh tra đều tác động trực tiếp tới cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Vì vậy, mọi đánh giá đều phải được cân nhắc kỹ trên cơ sở tài liệu, chứng cứ và quy định pháp luật", ông Đức chia sẻ.

Trong cuộc thanh tra chuyên đề theo Kế hoạch 1158/KH-TTCP, với mục tiêu để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để các dự án có đủ điều kiện tiếp tục được thực hiện, phát huy giá trị, đóng góp vào sự phát triển chung của địa phương. Đòi hỏi Đoàn thanh tra, bên cạnh việc chỉ ra được vi phạm, còn phải đưa ra được giải pháp thực hiện khả thi sau thanh tra.

Luật Thanh tra có quy định, trong những trường hợp đặc biệt khi xuất hiện tình tiết hoặc tài liệu mới có khả năng làm thay đổi bản chất vụ việc, pháp luật cũng quy định việc xem xét sửa đổi, bổ sung kết luận thanh tra theo trình tự, thẩm quyền nhất định nhằm bảo đảm tính khách quan, chính xác của kết luận.

Tuy nhiên, với nhiều người làm nghề, ký ban hành kết luận thanh tra chưa phải là điểm kết thúc của cuộc thanh tra. Bởi giá trị của một kết luận không chỉ nằm ở những nhận định được đưa ra mà còn ở khả năng đi vào thực tiễn quản lý.

Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Minh Đức trao đổi với đoàn thanh tra về kết quả kiểm tra, xác minh. Ảnh: Trung Hà

Giá trị của thanh tra nằm ở chuyển biến sau kiến nghị

Theo những người làm công tác thanh tra, kết luận thanh tra ngày nay không chỉ dừng ở việc phát hiện vi phạm hay xác định trách nhiệm mà còn hướng tới việc nhận diện những bất cập trong cơ chế, chính sách và quy định pháp luật phát sinh từ thực tiễn quản lý.

Qua cuộc thanh tra diện rộng lĩnh vực khoáng sản của Thanh tra tỉnh Ninh Bình cho thấy nhiều vướng mắc phát sinh từ sự thay đổi của quy định pháp luật, việc ban hành văn bản hướng dẫn chưa đồng bộ hoặc những khó khăn trong đấu giá quyền khai thác khoáng sản, đóng cửa mỏ và thực hiện nghĩa vụ môi trường.

Từ thực tiễn đó, cơ quan thanh tra kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu hoàn thiện quy định pháp luật, tháo gỡ những điểm nghẽn trong công tác quản lý nhà nước.

Anh Trịnh Thanh Ba, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 1 - Thanh tra tỉnh Ninh Bình cho rằng: "Nhiều vụ việc qua thanh tra cho thấy không chỉ có vấn đề trong tổ chức thực hiện mà còn có bất cập từ chính cơ chế, chính sách. Khi đó, ngoài xử lý vụ việc cụ thể, Đoàn thanh tra cũng phải kiến nghị hoàn thiện quy định để hạn chế phát sinh những vướng mắc tương tự trong tương lai".

Theo những người làm nghề, yêu cầu đặt ra đối với các kiến nghị thanh tra không chỉ là đúng quy định pháp luật mà còn phải bảo đảm tính khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Sau khi kết luận thanh tra được ban hành, cơ quan thanh tra tiếp tục thực hiện việc công khai kết luận, theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị, yêu cầu xử lý sau thanh tra.

Có những nội dung sau kết luận cần thời gian để các đơn vị rà soát, chấn chỉnh hoặc triển khai biện pháp khắc phục. “Không phải kiến nghị nào cũng có thể thực hiện ngay. Có những nội dung liên quan nhiều cơ quan hoặc cần thêm thời gian xử lý theo quy định", anh Ba chia sẻ.

Như với Kết luận số 31/KL-TTr về lĩnh vực khoáng sản do Thanh tra tỉnh Ninh Bình ban hành, nhiều kiến nghị liên quan đến nghĩa vụ tài chính, ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường, thủ tục đất đai hoặc đóng cửa mỏ cần tiếp tục được theo dõi, đôn đốc trong thời gian tới để bảo đảm thực hiện đầy đủ theo kết luận thanh tra.

Chủ tịch UBND xã Gia Hưng Hoàng Ngọc Hòa trao đổi với đoàn thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Hay như, sau khi Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận số 388/KL-TTCP, về một số dự án khó khăn, vướng mắc trên địa bàn, tỉnh Ninh Bình ghi nhận đã giúp tháo gỡ được các vướng mắc, phát huy đầy đủ mục tiêu của dự án, góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Ông Hoàng Ngọc Hòa – Chủ tịch UBND xã Gia Hưng cho rằng quá trình làm việc với đoàn thanh tra không chỉ giúp đơn vị rà soát lại hồ sơ, tài liệu mà còn nhìn nhận rõ hơn những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý.

"Sau thanh tra, đơn vị phải tiếp tục tổ chức kiểm tra, rà soát lại những nội dung được kiến nghị để có biện pháp khắc phục và chấn chỉnh phù hợp", Chủ tịch UBND xã Gia Hưng chia sẻ.

Theo chân thành viên Đoàn thanh tra từ giai đoạn chuẩn bị, triển khai xác minh đến hoàn thiện kết luận, có thể thấy phía sau một cuộc thanh tra là nhiều phần việc âm thầm ít được nhìn thấy.

Từ những đêm rà soát hồ sơ, những cuộc đối thoại kéo dài đến áp lực phải đưa ra nhận định khách quan giữa nhiều chiều thông tin khác nhau, tất cả đều đòi hỏi sự cẩn trọng, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp.

Với những người làm công tác thanh tra, một cuộc thanh tra chỉ thực sự hoàn thành khi những kiến nghị sau đó được thực hiện nghiêm túc, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, hoàn thiện cơ chế, chính sách và phòng ngừa vi phạm trong thực tiễn.