Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Văn Cường phát biểu chỉ đạo tại buổi công bố quyết thanh tra chuyên đề các dự án khó khăn, vướng mắc. Ảnh: Trung Hà

Cuộc thanh tra bắt đầu từ trước ngày công bố quyết định

Với những người làm công tác thanh tra, cuộc thanh tra thực tế không bắt đầu từ ngày công bố quyết định. Trước đó là hàng loạt công việc chuẩn bị như thu thập thông tin, khảo sát, xác minh sơ bộ, xây dựng kế hoạch và xác định những nội dung trọng tâm cần làm rõ.

Trước khi Đoàn thanh tra làm việc trực tiếp với đối tượng thanh tra, nhiều phần việc đã được triển khai từ sớm. Khối lượng công việc này thường ít được nhìn thấy nhưng lại có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và hiệu quả của cả cuộc thanh tra.

Trưởng phòng Nghiệp vụ 1 - Thanh tra tỉnh Ninh Bình Hà Đức Sơn trao đổi với đơn vị được thanh tra tại buổi kiểm tra thực địa. Ảnh: Trung Hà

Ông Hà Đức Sơn, Trưởng phòng Nghiệp vụ 1 - Thanh tra tỉnh Ninh Bình, người từng nhiều lần làm Trưởng đoàn thanh tra chia sẻ, khâu chuẩn bị có ý nghĩa rất quan trọng bởi đây là giai đoạn giúp định hình phạm vi, trọng tâm tiến hành thanh tra và phương pháp triển khai.

"Nếu chuẩn bị không kỹ, nội dung quá rộng hoặc chưa sát thực tế thì quá trình triển khai sẽ mất thêm thời gian rà soát, xác minh, thậm chí phải điều chỉnh lại cách tiếp cận", ông Sơn cho biết.

Theo những người nhiều năm gắn bó với nghề, đối với các cuộc thanh tra theo kế hoạch, việc chuẩn bị thường có tính chủ động hơn bởi nội dung đã được xác định từ trước trong kế hoạch thanh tra hằng năm. Tuy nhiên, với thanh tra đột xuất, áp lực lại hoàn toàn khác.

Thanh tra viên Nguyễn Văn Hảo cho biết có những trường hợp vừa tiếp nhận nhiệm vụ đã phải đồng thời nghiên cứu hồ sơ, xử lý thông tin và chuẩn bị các nội dung thanh tra để triển khai theo yêu cầu.

"Thanh tra đột xuất thường xuất phát từ yêu cầu quản lý, giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc khi xuất hiện dấu hiệu vi phạm. Có những nội dung phải triển khai trong thời gian ngắn nên thành viên đoàn phải vừa nghiên cứu vừa cập nhật thông tin phát sinh", ông Hảo chia sẻ.

Có thể kể đến, gần đây nhất là cuộc thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp theo chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ tại Kế hoạch 1319/KH-TTCP, ngày 7/5/2026. Chỉ 4 ngày sau, Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Văn Cường đã ký Quyết định số 204/QĐ-TTr, thành lập Đoàn thanh tra với 48 thành viên thuộc 9 phòng chuyên môn, thanh tra các cơ sở nhà, đất của các sở, ban, ngành cùng 129 xã, phường trên toàn tỉnh; trong thời hạn tối đa 25 ngày làm việc.

Khoảng thời gian ngắn ngủi ấy đồng nghĩa với việc các thành viên Đoàn thanh tra phải khẩn trương nghiên cứu tài liệu, xác định phạm vi công việc và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai nhiệm vụ theo đúng tiến độ.

Theo Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Minh Đức, việc chuẩn bị kỹ không chỉ giúp cuộc thanh tra triển khai thuận lợi mà còn hạn chế nguy cơ chồng chéo, dàn trải hoặc kéo dài thời gian thực hiện.

Ông Lê Minh Đức, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình phát biểu tại buổi công bố quyết định thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp. Ảnh: Trung Hà

Phía sau những chồng hồ sơ là áp lực về sự chính xác

Khác với hình dung của nhiều người rằng hoạt động thanh tra chủ yếu diễn ra ở các buổi làm việc trực tiếp, phần lớn thời gian của thành viên Đoàn thanh tra lại dành cho việc nghiên cứu tài liệu, đối chiếu hồ sơ và xử lý thông tin.

Theo ông Bùi Văn Kiên - Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Ninh Bình, nhiều hồ sơ liên quan quá trình quản lý kéo dài nhiều năm, chuyển qua nhiều đơn vị quản lý, nhiều giai đoạn và áp dụng các quy định khác nhau.

"Có những nội dung nhìn qua tưởng đơn giản nhưng khi rà lại phát hiện liên quan nhiều văn bản hoặc nhiều đầu mối khác nhau. Chỉ riêng việc tổng hợp dữ liệu đã mất nhiều thời gian", ông Kiên nói.

Anh Đào Hữu Đạo và Bùi Huy Thông - Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Ninh Bình nghiên cứu hồ sơ và trao đổi nghiệp vụ. Ảnh: Trung Hà

Không chỉ Đoàn thanh tra chịu áp lực, đối tượng thanh tra cũng đối mặt với khối lượng công việc không nhỏ.

Đại diện một đơn vị từng là đối tượng thanh tra chia sẻ rằng khi nhận được đề cương yêu cầu báo cáo, đơn vị phải rà soát lượng lớn hồ sơ, tài liệu liên quan.

"Có nội dung kéo dài nhiều năm, liên quan nhiều bộ phận nên việc tổng hợp hồ sơ phải thực hiện đồng thời ở nhiều đầu mối. Có thời điểm cán bộ phải rà lại cả hồ sơ lưu trữ để bảo đảm thông tin đầy đủ", ông Kiên cho biết.

Tại cuộc thanh tra diện rộng về khoáng sản theo Kế hoạch số 499/KH-TTCP ngày 25/12/2025 của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh Ninh Bình đã tiến hành một cuộc tổng rà soát gần như toàn bộ công tác liên quan đến hoạt động khoáng sản trong giai đoạn 6 năm (2020 – 2025). Trong khi, ở lĩnh vực này chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành từ khoảng sản, đất đai, môi trường, xây dựng đến thuế, tài chính và sự quản lý nhiều cấp chính quyền, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền 2 cấp và sáp nhập bộ ngành và đơn vị hành chính vừa diễn ra.

Theo những người làm công tác thanh tra, áp lực lớn nhất ở giai đoạn chuẩn bị không nằm ở số lượng hồ sơ mà ở yêu cầu bảo đảm tính chính xác.

Bởi chỉ cần một dữ liệu chưa đầy đủ hoặc một nội dung xác định chưa sát thì quá trình triển khai sau đó có thể mất thêm rất nhiều thời gian rà soát và xác minh.

Phía sau mỗi quyết định thanh tra là nhiều phần việc ít được nhìn thấy. Và với những người trực tiếp tham gia Đoàn thanh tra, cuộc thanh tra thực tế không bắt đầu từ ngày công bố quyết định mà đã khởi động từ rất lâu trước đó, từ những lần khảo sát, xác minh, những chồng hồ sơ dày lên sau mỗi ngày làm việc và cả những áp lực thầm lặng về sự chính xác.

Kỳ 2: Những cuộc đối thoại không dễ dàng