(Thanh tra) - Chiều 30/10, Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức nghiệm thu đề tài khoa học cấp cơ sở “Cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra” do TS Trần Thị Thúy, Trưởng phòng Nghiên cứu và Hợp tác phát triển, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm.
Trình bày kết quả nghiên cứu, TS Trần Thị Thúy cho biết, đề tài được thực hiện nhằm làm sáng tỏ những luận cứ khoa học về cơ chế ủy quyền, tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.
Nghiên cứu đặt vấn đề ủy quyền trong mối quan hệ với thẩm quyền được pháp luật giao, phương thức tổ chức công việc và trách nhiệm của người thực hiện; không xem ủy quyền đơn thuần là kỹ thuật phân chia công việc hay phương thức mở rộng quyền của cấp dưới.
Theo TS Trần Thị Thúy, ủy quyền trong hoạt động thanh tra là việc chủ thể có thẩm quyền giao cho chủ thể được pháp luật cho phép thực hiện, trong phạm vi và thời hạn xác định, một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn liên quan đến hoạt động thanh tra vốn thuộc thẩm quyền của mình. Đối tượng được giao là việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, không phải chức vụ hay toàn bộ địa vị pháp lý của người ủy quyền.
Năm đặc điểm cơ bản của cơ chế ủy quyền: phải có căn cứ thẩm quyền; không làm thay đổi nguồn gốc thẩm quyền; bị giới hạn về nội dung, phạm vi, thời hạn và quan hệ chủ thể; được xác lập bằng hình thức pháp lý rõ ràng, có khả năng kiểm soát; hướng tới bảo đảm tính liên tục, kịp thời, hiệu quả nhưng không thể lấy kết quả thuận lợi để hợp pháp hóa hành vi sai thẩm quyền.
Việc phân biệt ủy quyền với các phương thức tổ chức thực hiện thẩm quyền khác. Theo nghiên cứu, phân quyền xác lập nhiệm vụ, quyền hạn trực tiếp bằng luật hoặc nghị quyết của Quốc hội; phân cấp là giao thực hiện thường xuyên, liên tục bằng văn bản quy phạm pháp luật. Trong khi đó, ủy quyền là việc giao thực hiện có giới hạn trên cơ sở thẩm quyền ban đầu.
Đề tài cũng nhấn mạnh, phân công, giao nhiệm vụ trong nội bộ không đương nhiên làm phát sinh quan hệ ủy quyền. Việc Trưởng đoàn thanh tra phân công thành viên nghiên cứu hồ sơ, xác minh hoặc tổng hợp chứng cứ là cách thức tổ chức công việc trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ đã được xác lập. Tương tự, phối hợp giữa các cơ quan, việc yêu cầu cung cấp hồ sơ hoặc cử người tham gia xác minh cũng không mặc nhiên tạo ra quan hệ ủy quyền.
Đối với hoạt động ký văn bản, cần xem xét đồng thời người có quyền quyết định nội dung, người được ký và người chịu trách nhiệm. Ký hiệu “KT.” hoặc “TUQ.” không tự tạo thêm thẩm quyền về nội dung; quyền ký trong nội bộ cũng không thể suy rộng thành quyền giao cho cơ quan bên ngoài ban hành kết luận thanh tra.
Để nhận diện đúng quan hệ ủy quyền, nhóm nghiên cứu đưa ra ba câu hỏi trọng tâm: quyền đang thực hiện có nguồn gốc từ chủ thể nào; người trực tiếp thực hiện đã có quyền đó theo quy định pháp luật hay chưa; nếu chưa, văn bản nào cho phép họ thực hiện thay. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng nhầm lẫn giữa ủy quyền với phân công công tác, giao ký hoặc phối hợp nghiệp vụ.
Theo chủ nhiệm, từ thực tiễn về cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra, đề tài đề xuất hoàn thiện pháp luật theo hướng luật hóa cơ chế ủy quyền có giới hạn trong nội bộ cơ quan thanh tra, trước hết là giữa Thủ trưởng và một cấp phó trong cùng cơ quan, gắn với từng cuộc thanh tra cụ thể.
Theo đó, việc ủy quyền phải được thực hiện bằng văn bản, xác định rõ căn cứ, chủ thể, cuộc thanh tra, phạm vi, nội dung, thời hạn, điều kiện thực hiện, chế độ báo cáo và trách nhiệm kiểm tra, bàn giao.
Người nhận ủy quyền phải có phẩm chất, năng lực chuyên môn, khả năng tổ chức công việc phù hợp, không có xung đột lợi ích và được bảo đảm các điều kiện cần thiết về hồ sơ, dữ liệu, nhân lực, thời gian.
Đề tài cũng kiến nghị bổ sung các quy định tại Điều 26a, 26b, 26c của Luật Thanh tra, đồng thời sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến chủ thể, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát. Trong đó, người nhận ủy quyền không được ủy quyền tiếp; việc Thủ trưởng tiếp nhận lại công việc phải được ghi nhận thông qua điều chỉnh hoặc chấm dứt ủy quyền và bàn giao hồ sơ, tránh phát sinh các quyết định mâu thuẫn.
Cùng với hoàn thiện pháp luật, đề tài đề xuất năm nhóm giải pháp tổ chức thực hiện, gồm: nâng cao nhận thức về cơ chế ủy quyền; chuẩn hóa quy trình; nâng cao năng lực và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thanh tra; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; bảo đảm các điều kiện để thực hiện thống nhất trong hệ thống cơ quan thanh tra.
Trong đó, chuyển đổi số được tiếp cận theo hướng liên kết văn bản giao thực hiện, quyết định thanh tra, người phụ trách, thời hạn và kết quả trên hệ thống hồ sơ đang sử dụng. Việc quản lý cần ghi nhận lịch sử thay đổi, cảnh báo hết hạn hoặc thông tin không thống nhất, xác định rõ người có trách nhiệm xử lý cảnh báo; đồng thời bảo đảm phân quyền truy cập, bảo mật và khả năng truy xuất căn cứ tại từng thời điểm.
Đề tài kiến nghị Trường Cán bộ Thanh tra khai thác kết quả nghiên cứu để biên soạn học liệu, xây dựng tình huống bồi dưỡng nghiệp vụ về nhận diện thẩm quyền, tổ chức ký, trách nhiệm và xử lý khi thay đổi nhân sự. Các cơ quan thanh tra cần rà soát quy chế, phân công, giao ký và hồ sơ đang thay đổi người phụ trách; phân biệt rõ việc có thể thực hiện theo quy định hiện hành với nội dung cần được nghiên cứu, đánh giá tác động và thể chế hóa.
Đánh giá kết quả nghiên cứu, Hội đồng nghiệm thu ghi nhận đề tài đã lựa chọn vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, nội dung nghiên cứu có tính hệ thống, bám sát yêu cầu hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động thanh tra.
Các kết quả đã làm rõ cơ sở lý luận, phân tích quy định pháp luật, nhận diện những vấn đề đặt ra trong thực tiễn; đồng thời đề xuất được các nhóm giải pháp cụ thể về phạm vi, điều kiện, trình tự, trách nhiệm và kiểm soát việc ủy quyền.
Hội đồng đánh giá các kiến nghị có giá trị tham khảo trong quá trình hoàn thiện pháp luật, rà soát quy chế và nâng cao chất lượng nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ thanh tra.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và các tiêu chí nghiệm thu, Hội đồng thống nhất xếp loại đề tài Khá.
