(Thanh tra) - Ngày 31/10/2006, Cục Chống tham nhũng thuộc Thanh tra Chính phủ được thành lập, mở đầu chặng đường 20 năm xây dựng và trưởng thành của Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày nay. Hai thập kỷ là một chặng đường ghi dấu những nỗ lực bền bỉ, tinh thần trách nhiệm và sự trưởng thành về chuyên môn của nhiều thế hệ cán bộ.
Nhìn lại chặng đường đã qua không chỉ để tri ân những đóng góp của các thế hệ đi trước, mà còn để nhận diện những giá trị đã được bồi đắp từ thực tiễn, kế thừa kinh nghiệm và xác định trách nhiệm trước những yêu cầu mới. Đó cũng là động lực để Cục tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác, góp phần xây dựng nền công vụ liêm chính, minh bạch, hiệu quả.
Cùng với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, yêu cầu phòng, chống tham nhũng ngày càng trở nên cấp thiết, đòi hỏi phải có cơ chế tổ chức và đội ngũ chuyên trách đủ năng lực tham mưu, triển khai các nhiệm vụ chuyên sâu. Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc hình thành các đơn vị chuyên trách về chống tham nhũng tại những cơ quan được luật quy định. Trên cơ sở đó, ngày 31/10/2006, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1424/QĐ-TTg thành lập Cục Chống tham nhũng thuộc Thanh tra Chính phủ.
Sự ra đời của Cục đánh dấu bước phát triển mới trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng của ngành Thanh tra. Từ những ngày đầu xây dựng tổ chức, kiện toàn đội ngũ và tiếp nhận các nhiệm vụ mới, cán bộ Cục từng bước tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện phương pháp công tác, đáp ứng yêu cầu xử lý những vấn đề ngày càng phức tạp. Qua thực tiễn, tinh thần đoàn kết, ý thức kỷ luật và trách nhiệm nghề nghiệp được bồi đắp; truyền thống của đơn vị được hình thành từ chính quá trình kiên trì vượt khó, trung thực và công tâm khi thực hiện nhiệm vụ được giao.
Trong 20 năm qua, cùng với sự phát triển của công tác phòng, chống tham nhũng, chức năng, nhiệm vụ và tổ chức của Cục liên tục được kiện toàn, mở rộng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Năm 2018, Cục Chống tham nhũng được đổi tên thành Cục Phòng, chống tham nhũng; đến năm 2024, Cục mang tên Cục Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Năm 2025, trong quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy ngành Thanh tra, Cục một lần nữa được đổi tên thành Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Sự kiện toàn này thể hiện đúng tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: đặt công tác phòng, chống lãng phí ngang hàng với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Theo Quyết định số 213/QĐ-TTCP ngày 01/6/2025 của Tổng Thanh tra Chính phủ, tổ chức của Cục được kiện toàn theo hướng chuyên sâu, với 6 phòng nghiệp vụ đảm nhiệm những lĩnh vực công tác cụ thể. Sự thay đổi về tên gọi và tổ chức đòi hỏi năng lực tham mưu, khả năng phối hợp và tính chủ động ngày càng cao. Bên cạnh đó, phạm vi công tác được mở rộng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về trách nhiệm và thẩm quyền. Mỗi nhiệm vụ phải được triển khai theo đúng quy định pháp luật, sự phân công của Tổng Thanh tra Chính phủ và cơ chế phối hợp với các cơ quan liên quan. Trong bối cảnh đó, giữ vững bản lĩnh, tính độc lập trong đánh giá chuyên môn, sự khách quan trong xử lý công việc và kỷ luật thực thi nhiệm vụ tiếp tục là những yêu cầu nền tảng đối với mỗi cán bộ của Cục.
Nhìn lại chặng đường 20 năm, có thể thấy sự trưởng thành của Cục gắn liền với quá trình đổi mới tư duy và phương thức thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Từ những bước đi ban đầu đến một đơn vị đảm nhiệm nhiều lĩnh vực chuyên sâu, điều được kế thừa không chỉ là kinh nghiệm công tác, mà còn là tinh thần tận tâm, liêm chính và trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
20 năm xây dựng và trưởng thành được thể hiện rõ nét qua những đóng góp của Cục trong tham mưu hoàn thiện thể chế, thực hiện các nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra, kiểm soát tài sản, thu nhập, hướng dẫn nghiệp vụ, đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và hợp tác quốc tế.
Trong công tác tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế, Cục đã tham gia nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đề xuất xây dựng và sửa đổi nhiều văn bản pháp luật quan trọng về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Quá trình này gắn với việc xây dựng Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, các văn bản hướng dẫn thi hành và những yêu cầu mới đặt ra trong kiểm soát tài sản, thu nhập, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Đáng chú ý, phạm vi tham mưu ngày càng gắn với những vấn đề có tính chuyên sâu, như phòng, chống tham nhũng ở khu vực ngoài nhà nước; tiếp nhận, xử lý tố cáo, kiến nghị, phản ánh về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng và hoàn thiện cơ chế thực hiện trách nhiệm giải trình. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu pháp luật, tổng kết thực tiễn và đánh giá tác động chính sách, nhằm bảo đảm các quy định vừa đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm, vừa có tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
Năm 2026, công tác tham mưu tiếp tục tập trung vào kiểm soát tài sản, thu nhập và hoàn thiện các công cụ đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình. Việc ban hành Nghị định số 164/2026/NĐ-CP, Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg và Thông tư số 02/2026/TT-TTCP là những dấu mốc pháp lý được xác định trong chương trình công tác chuyên môn của Cục. Quá trình tham gia xây dựng, hoàn thiện các văn bản này cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với công tác tham mưu: không chỉ nhận diện vấn đề từ thực tiễn, mà còn phải đề xuất cơ chế có căn cứ, xác định rõ trách nhiệm và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện. Đây cũng là cơ sở để Cục tiếp tục nâng cao chất lượng tham mưu, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi của các quy định thuộc lĩnh vực được giao.
Trong công tác thanh tra, kiểm tra, Cục đã trực tiếp tham gia và thực hiện nhiều cuộc thanh tra, kiểm tra có tính chất khó khăn, phức tạp, trong đó có những vụ việc được Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực giao. Qua từng giai đoạn, hoạt động thanh tra tập trung vào các lĩnh vực nhạy cảm, có nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, gắn với yêu cầu làm rõ trách nhiệm trong quản lý, sử dụng tài sản, nguồn lực nhà nước và thực thi chính sách, pháp luật.
Từ những cuộc thanh tra tại Công ty Cao su Tân Biên, COSEVCO, khu đất tại khu vực Tam giác Trần Hưng Đạo – Nguyễn Thái Học – Phạm Ngũ Lão, đến vụ việc mua sắm, sửa chữa ụ nổi 83M tại Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines), hoạt động thanh tra của Cục từng bước tích lũy kinh nghiệm trong xử lý những vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành và nhiều lĩnh vực quản lý.
Trong những năm tiếp theo, Cục tiếp tục tham gia các cuộc thanh tra về hoàn thuế trong hoạt động tạm nhập, tái xuất xăng dầu; tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam, Dự án Đạm Hà Bắc; thanh tra trách nhiệm thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng tại UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu; thanh tra việc thực hiện chính sách hỗ trợ người có công cải thiện nhà ở. Gần đây, các nhiệm vụ thanh tra chuyên đề về phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước tiếp tục đặt ra yêu cầu nhận diện đầy đủ những bất cập trong quản lý tài sản công, làm rõ trách nhiệm và kiến nghị biện pháp xử lý theo quy định.
Qua thực tiễn, Cục đã phát hiện, làm rõ nhiều vi phạm; kiến nghị xử lý trách nhiệm, thu hồi và xử lý tài sản theo quy định; chuyển một số vụ việc sang cơ quan điều tra. Những kết quả này góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, nâng cao hiệu lực quản lý và củng cố kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ.
Trong hợp tác quốc tế về phòng, chống tham nhũng, Cục đã tham mưu, phối hợp triển khai nhiều hoạt động thiết thực, góp phần thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, nâng cao năng lực chuyên môn và phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật trong nước.
Với vai trò tham mưu, giúp Thanh tra Chính phủ thực hiện nhiệm vụ liên quan đến Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC), Cục tham gia các hoạt động thực thi Công ước, chuẩn bị báo cáo, phối hợp trong các cơ chế đánh giá và trao đổi kinh nghiệm với các quốc gia, tổ chức quốc tế. Đáng chú ý, Cục đã tham gia tích cực vào cả hai chu trình đánh giá thực thi Công ước, với vai trò quốc gia được đánh giá và quốc gia tham gia đánh giá; đồng thời tham gia các kỳ Hội nghị quốc gia thành viên Công ước và các cuộc họp trong khuôn khổ nhóm công tác về thực thi Công ước.
Cùng với đó, Cục đã tham mưu tổ chức 13 kỳ Đối thoại về phòng, chống tham nhũng với các đối tác quốc tế, mở rộng hợp tác song phương, đa phương khác; chủ động phối hợp với các cơ quan đại diện và tổ chức quốc tế tại Việt Nam trong nâng cao năng lực, tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng.
Thông qua các hoạt động hợp tác quốc tế, Cục góp phần khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong phòng, chống tham nhũng. Đồng thời, tích cực chia sẻ những kết quả nổi bật, kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam, tiếp thu các thông lệ tốt của quốc tế, phục vụ hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng.
Những kết quả trên được tạo nên từ sự nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, sự lãnh đạo, chỉ đạo của lãnh đạo Thanh tra Chính phủ và sự phối hợp của các đơn vị, cơ quan hữu quan. Việc Cục được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Lao động hạng Ba năm 2020, Huân chương Lao động hạng Nhất năm 2025, cùng nhiều hình thức khen thưởng của Thủ tướng Chính phủ và Thanh tra Chính phủ, là sự ghi nhận đối với những đóng góp bền bỉ ấy.
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng quản trị quốc gia, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn lực. Trong bối cảnh đó, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ là yêu cầu xử lý vi phạm, mà còn phải được thực hiện chủ động từ sớm, từ xa, gắn với kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế và nâng cao trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Đối với Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, chặng đường phía trước đòi hỏi tiếp tục kế thừa những giá trị đã được xây dựng trong 20 năm qua, đồng thời đổi mới tư duy và phương pháp làm việc để thích ứng với những vấn đề mới của thực tiễn.
Trước hết, nâng cao chất lượng tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế. Mỗi đề xuất phải xuất phát từ vấn đề thực tiễn, có căn cứ pháp lý rõ ràng, đánh giá đầy đủ tác động và xác định điều kiện tổ chức thực hiện. Cần tăng cường tổng kết thực tiễn, tiếp nhận phản ánh từ cơ sở, chủ động phát hiện những quy định chồng chéo, bất cập; bảo đảm các cơ chế phòng ngừa, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình có tính khả thi, không tạo thêm thủ tục không cần thiết.
Thứ hai, nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra, chú trọng các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc lựa chọn nội dung, đối tượng và phạm vi thanh tra phải dựa trên căn cứ pháp luật, nhiệm vụ được giao và đánh giá rủi ro cụ thể. Trong quản lý nhà, đất, tài sản công, đầu tư và phát triển đô thị, cần chú trọng phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và kiến nghị giải pháp khắc phục có địa chỉ, có thời hạn, bảo đảm đúng thẩm quyền, không dàn trải, không gây cản trở hoạt động hợp pháp.
Thứ ba, thực hiện hiệu quả công tác kiểm soát tài sản, thu nhập và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Trọng tâm là nâng cao chất lượng xác minh, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác và khả năng đối chiếu của dữ liệu; từng bước xây dựng phương thức phân tích thông tin hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường. Chuyển đổi số phải gắn với chuẩn hóa dữ liệu, phân quyền truy cập, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao năng lực cán bộ. Việc triển khai công nghệ cần đi đôi với đánh giá hiệu quả thực tế, phân biệt rõ giữa hệ thống đang xây dựng, đang hoàn thiện và những kết quả đã được vận hành, kiểm chứng.
Thứ tư, gắn phòng, chống lãng phí với trách nhiệm quản lý, sử dụng nguồn lực nhà nước. Cần chú trọng nhận diện những biểu hiện chậm trễ, trì trệ, sử dụng tài sản, nguồn lực kém hiệu quả trong phạm vi nhiệm vụ được giao; phân tích nguyên nhân, xác định trách nhiệm và kiến nghị biện pháp khắc phục phù hợp. Phòng, chống lãng phí phải gắn với nâng cao chất lượng quản trị, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục đích, đúng quy định và phát huy hiệu quả, tránh tình trạng có nguồn lực nhưng chậm đưa vào sử dụng hoặc không tạo ra giá trị tương xứng.
Thứ năm, nâng cao hiệu quả tham mưu thực hiện UNCAC và hợp tác quốc tế. Cục cần tiếp tục chủ động tham gia các cơ chế đánh giá, đối thoại, trao đổi kinh nghiệm; tăng cường nghiên cứu, chọn lọc những thông lệ tốt có khả năng vận dụng vào điều kiện Việt Nam. Hoạt động hợp tác phải gắn với yêu cầu hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực chuyên môn và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế, bảo đảm đúng chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền được giao.
Thứ sáu, xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, chuyên nghiệp, có bản lĩnh và năng lực thích ứng. Đây là điều kiện quyết định chất lượng, hiệu quả thực hiện mọi nhiệm vụ. Mỗi cán bộ phải tự giác kiểm soát quyền lực, tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật, phòng ngừa xung đột lợi ích và thực hiện trách nhiệm nêu gương. Cùng với đó là chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, truyền đạt kinh nghiệm thực tiễn cho thế hệ kế cận; xây dựng môi trường làm việc đoàn kết, dân chủ, kỷ cương, đề cao trách nhiệm cá nhân và khuyến khích đổi mới trong khuôn khổ pháp luật.
20 năm là một chặng đường đủ để nhìn lại những kết quả đã đạt được, nhận diện những bài học từ thực tiễn và xác định rõ hơn trách nhiệm trong giai đoạn tiếp theo. Những thành quả của Cục hôm nay được tạo nên từ sự đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, từ tinh thần tận tâm, sự kiên trì trước khó khăn và ý thức trách nhiệm trong từng nhiệm vụ cụ thể. Đó là nền tảng để tập thể Cục tiếp tục kế thừa, phát huy và đổi mới.
Với truyền thống được vun đắp qua 20 năm, cùng tinh thần bản lĩnh, liêm chính và trách nhiệm, Cục tiếp tục hướng tới mục tiêu xây dựng nền công vụ minh bạch, kỷ cương, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, vì sự phát triển bền vững của đất nước.
