Đoàn thanh tra (Thanh tra tỉnh Ninh Bình) kiểm tra trực tiếp tại đơn vị được thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Hồ sơ để xác minh không phải lúc nào cũng kể đủ câu chuyện

Khi quyết định thanh tra được công bố cũng là lúc Đoàn thanh tra bước vào giai đoạn được xem là áp lực nhất của cả cuộc thanh tra: Trực tiếp làm việc với đối tượng thanh tra, thu thập tài liệu, kiểm tra, đối chiếu và xác minh thông tin.

Ông Nguyễn Hữu Cao, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 4 - Thanh tra tỉnh Ninh Bình, người đã nhiều lần làm Trưởng đoàn thanh tra cho biết, áp lực lớn nhất ở giai đoạn này không phải là khối lượng hồ sơ mà là việc kiểm chứng thông tin và làm rõ bản chất của từng vấn đề.

"Hồ sơ là căn cứ rất quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ toàn bộ quá trình triển khai một vụ việc. Có những nội dung phải làm việc nhiều lần, đối chiếu nhiều nguồn tài liệu khác nhau mới có thể đánh giá chính xác", ông Cao chia sẻ.

Ông Đào Hữu Đạo và Bùi Huy Thông - Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Ninh Bình tiến hành đối chiếu tài liệu với thực địa. Ảnh: Trung Hà

Đơn cử như cuộc thanh tra chuyên đề các dự án khó khăn, vướng mắc tồn đọng kéo dài trên địa bàn tỉnh Ninh Bình theo Kế hoạch 1158/KH-TTCP của Thanh tra Chính phủ. Theo ông Cao, có những dự án đã kéo dài nhiều năm, trải qua nhiều lần điều chỉnh quy hoạch, thay đổi chủ đầu tư hoặc thay đổi quy định pháp luật. Nhiều dự án đã được các cơ quan chức năng kiểm tra, rà soát nhưng vẫn chưa thể tháo gỡ dứt điểm.

"Để xác định chính xác nguyên nhân của từng vướng mắc, Đoàn thanh tra không thể chỉ đọc hồ sơ mà còn phải đi thực địa, làm việc với các cơ quan liên quan, đối chiếu toàn bộ quá trình triển khai dự án. Có những vấn đề nếu chỉ nhìn từ một phía sẽ rất dễ dẫn đến đánh giá chưa đầy đủ", ông Cao chia sẻ.

Theo những người làm nghề, chính những tình huống như vậy khiến công tác thanh tra không chỉ dừng ở việc đọc hồ sơ, đối chiếu số liệu mà phải đi sâu xác minh, đối thoại với cơ quan quản lý và đối tượng tượng thanh tra làm rõ toàn bộ bối cảnh phát sinh của vụ việc, đưa ra được các giải pháp khắc phục tồn tại và giải pháp xử lý tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực.

Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 4 - Thanh tra tỉnh Ninh Bình Nguyễn Hữu Cao trao đổi tại buổi công bố quyết định thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Đằng sau mỗi biên bản là nhiều vòng đối chiếu, xác minh

Khác với suy nghĩ của nhiều người rằng hoạt động thanh tra chủ yếu là những cuộc hỏi - đáp giữa Đoàn thanh tra và đối tượng thanh tra, thực tế mỗi nội dung được đưa vào biên bản đều phải trải qua nhiều vòng kiểm tra, đối chiếu và xác minh.

Ông Nguyễn Hữu Bách, Trưởng phòng Nghiệp vụ 4 cho biết có những nội dung phải làm việc bổ sung nhiều lần với đối tượng thanh tra, đồng thời tiếp tục xác minh tại các cơ quan, đơn vị liên quan trước khi thống nhất cách đánh giá.

"Có trường hợp chỉ một số liệu chưa khớp cũng phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ liên quan để xác định nguyên nhân và làm rõ trách nhiệm", ông Bách chia sẻ.

Một trong những cuộc thanh tra cho thấy rõ áp lực của giai đoạn xác minh là cuộc thanh tra công tác quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Ninh Bình theo Kế hoạch số 499/KH-TTCP của Thanh tra Chính phủ. Theo tìm hiểu của phóng viên, trước khi triển khai cuộc thanh tra, Đoàn thanh tra đã phải rà soát kết quả của hàng chục cuộc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và cơ quan Cảnh sát điều tra được thực hiện trước đó để tránh chồng chéo, trùng lặp và xác định rõ những nội dung cần tiếp tục làm rõ.

Trưởng phòng Nghiệp vụ 4 Nguyễn Hữu Bách cùng thành viên đoàn thanh tra báo cáo, xin ý kiến Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Minh Đức, phụ trách đoàn. Ảnh: Trung Hà

Khó khăn càng lớn hơn khi phạm vi thanh tra kéo dài qua nhiều năm, liên quan đồng thời đến các quy định về khoáng sản, đất đai, môi trường, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm của nhiều cơ quan, đơn vị.

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, một số cán bộ trực tiếp tham mưu, quản lý lĩnh vực này đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác; việc cung cấp hồ sơ, tài liệu ở một số đơn vị còn chậm, chưa đầy đủ.

Trong quá trình xác minh, Đoàn thanh tra không chỉ nghiên cứu hồ sơ lưu trữ tại cơ quan quản lý nhà nước mà còn phải đối chiếu với tài liệu do doanh nghiệp cung cấp, kết quả kiểm tra của các cơ quan chức năng và thực tế triển khai tại hiện trường.

Nhiều nội dung liên quan đến nghĩa vụ tài chính, ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường, thủ tục đất đai hoặc đóng cửa mỏ đã diễn ra qua nhiều năm và nhiều lần thay đổi quy định pháp luật.

"Có những nội dung tưởng chừng đã rõ trên hồ sơ nhưng khi đối chiếu giữa các nguồn tài liệu lại xuất hiện điểm chưa thống nhất. Khi đó, Đoàn thanh tra phải tiếp tục xác minh, làm việc với các đơn vị liên quan để làm rõ nguyên nhân trước khi đưa ra nhận định cuối cùng", ông Bách cho biết.

"Điều quan trọng nhất là phải làm rõ bản chất vụ việc trên cơ sở hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật. Khi đã đủ căn cứ thì Đoàn thanh tra phải bảo vệ nhận định của mình", ông Bách chia sẻ.

Thực tế cho thấy, càng những vụ việc kéo dài qua nhiều năm hoặc liên quan nhiều lĩnh vực quản lý thì quá trình xác minh càng mất nhiều thời gian và công sức. Mỗi nhận định đưa ra đều phải được kiểm chứng bằng hồ sơ, tài liệu và các căn cứ pháp lý liên quan.

Thanh viên Đoàn thanh tra chuyên đề các dự án khó khăn, vướng mắc trong một buổi kiểm tra thực địa. Ảnh: Trung Hà

Bản lĩnh của người làm thanh tra

Theo những người làm nghề, mục tiêu cuối cùng của hoạt động thanh tra không phải chỉ ra sai phạm bằng mọi giá mà là đánh giá khách quan, đầy đủ và đúng bản chất sự việc.

Trong nhiều trường hợp, áp lực của Đoàn thanh tra không chỉ đến từ khối lượng công việc mà còn từ yêu cầu phải tìm được cách tiếp cận thống nhất giữa nhiều lớp quy định và nhiều góc nhìn khác nhau trong quá trình áp dụng pháp luật.

Từ phía đối tượng thanh tra, quá trình làm việc với Đoàn thanh tra cũng tạo ra không ít áp lực.

Đại diện một đơn vị từng là đối tượng thanh tra cho biết nhiều nội dung cần giải trình liên quan các giai đoạn khác nhau nên việc tổng hợp hồ sơ, tài liệu không đơn giản.

"Có những nội dung phát sinh từ nhiều năm trước, cán bộ phụ trách qua nhiều thời kỳ nên việc rà soát, đối chiếu lại hồ sơ mất khá nhiều thời gian", vị này cho biết.

Ông Lê Minh Đức, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình cho rằng, trong những vụ việc phức tạp, sự khách quan và bản lĩnh của người làm công tác thanh tra có ý nghĩa rất quan trọng.

"Mọi nhận định đều phải dựa trên chứng cứ, tài liệu và căn cứ pháp lý. Khi đã đủ cơ sở thì Đoàn thanh tra phải mạnh dạn đưa ra đánh giá và chịu trách nhiệm đối với kết luận của mình", ông Đức chia sẻ.

Theo ông Đức, có những nội dung phải mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần xác minh mới có thể thống nhất cách đánh giá. Nhưng đó cũng là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm mọi kết luận đều có căn cứ vững chắc.

Đó cũng là lý do phía sau mỗi biên bản làm việc tưởng chừng đơn giản là cả một quá trình đối chiếu, xác minh và cân nhắc thận trọng trước khi đi tới những nhận định cuối cùng của cuộc thanh tra. Và cũng chính ở giai đoạn này, bản lĩnh, trách nhiệm của người làm thanh tra được thể hiện rõ nhất.

Kỳ 3: Khi kết luận được ban hành, câu chuyện chưa kết thúc