Quyền Vụ trưởng Vụ Pháp chế (TTCP) Nguyễn Văn Kim phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: OH

Thiếu quy định trực tiếp PCTN nội bộ doanh nghiệp

Theo dự thảo báo cáo nghiên cứu thực trạng về PCTN trong kinh doanh ở Việt Nam và những hạn chế bất cập cần khắc phục nhằm xây dựng môi trường kinh doanh liêm chính, Luật Doanh nghiệp (DN) năm 2014 và văn bản quy định chi tiết một số điều của Luật này không có nhiều quy định liên quan tới PCTN khu vực tư. Văn bản thể chế nội bộ duy nhất mà pháp luật yêu cầu các DN phải có khi đăng ký thành lập là điều lệ công ty đối với công ty hợp danh, công ty TNHH và công ty cổ phần.

Theo quy định tại Điều 25, Luật DN, điều lệ công ty có các nội dung chủ yếu là: Tên, địa chỉ kinh doanh, ngành nghề kinh doanh, quyền nghĩa vụ, cơ cấu tổ chức, thể thức thông qua quyết định công ty, nguyên tắc phân chia lợi nhuận... Qua những yêu cầu trên về cơ bản pháp luật không yêu cầu điều lệ công ty có các quy tắc đạo đức của nhân viên quản lý hay công ty phải ban hành các quy tắc đạo đức nhằm PCTN trong nội bộ công ty. Việc ban hành các quy định này hoàn toàn phụ thuộc vào chủ sở hữu và nhu cầu của bộ máy lãnh đạo từng công ty.

PGS.TS Tô Văn Hòa trình bày tham luận báo cáo. Ảnh: OH

“Bên cạnh việc không yêu cầu các công ty ban hành quy định về PCTN nội bộ, Luật DN 2014 và văn bản chi tiết nhìn chung cũng không có các công ty ban hành quy định về PCTN nội bộ. Luật DN 2014 và văn bản quy định chi tiết nhìn chung cũng không có các quy định trực tiếp nhằm PCTN trong nội bộ DN. Loại hình công ty cổ phần là ngoại lệ duy nhất”, PGS.TS Tô Văn Hòa - thành viên nhóm nghiên cứu nhấn mạnh.

5 đề xuất hoàn thiện Luật PCTN đảm bảo liêm chính trong kinh doanh

Với thực trạng pháp luật PCTN Việt Nam chỉ dừng ở việc điều chỉnh tham nhũng khu vực Nhà nước hiện nay đã trở nên thiếu thực tế bởi hoạt động tham nhũng còn diễn ra ở khu vực ngoài Nhà nước, nhóm nghiên cứu đã có đề xuất để hoàn thiện Luật PCTN nhằm đảm bảo liêm chính trong kinh doanh. 

5 đề xuất cụ thể gồm: Mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật PCTN; quy định bổ sung chủ thể tham nhũng trong khu vực DN ngoài Nhà nước; quy định hai loại hành vi tham nhũng của khu vực DN ngoài Nhà nước là tham ô tài sản và nhận hối lộ; xây dựng cơ chế phát hiện và xử lý tham nhũng ở khu vực ngoài Nhà nước và quy định về đạo đức, văn hóa kinh doanh và cơ chế đảm bảo liêm chính trong kinh doanh.

Trong đó, đáng chú ý là đề xuất mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật PCTN mà trước hết là sang khu vực ngoài Nhà nước, trong đó có tham nhũng trong kinh doanh xảy ra ở các DN ngoài Nhà nước. Loại hình DN cần khoanh vùng để quy định điều chỉnh là công ty đại chúng và tổ chức tín dụng.

TS Trần Đức Lượng - nguyên Phó Tổng TTCP nhấn mạnh về sự cần thiết của việc mở rộng PCTN sang khu vực tư. Ảnh: O.H

Về đề xuất quy định hai hành vi tham nhũng của khu vực DN ngoài Nhà nước là tham ô và nhận hối lộ. Đây là vấn đề được nhiều chuyên gia đánh giá là có tính thực tiễn cao. Theo báo cáo của TTCP thời điểm năm 2013 có tới 61,6% số người được hỏi cho rằng hình thức chi - nhận “hoa hồng” trong các giao dịch với đối tác sản xuất, kinh doanh là phổ biến của loại hình tham nhũng trong kinh doanh, 53,2% cho rằng hành vi “gửi giá” được xem là phổ biến và 70,2% cho rằng hành vi tham nhũng không phân biệt xảy ra ở DN có vốn Nhà nước hay dân doanh.

Đề xuất tiếp theo về xây dựng cơ chế phát hiện và xử lý tham nhũng ngoài Nhà nước là hết sức cần thiết. Trong đó, cần xã hội hóa hoạt động giám sát, phát hiện sai phạm ở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước hay nói cách khác xã hội hóa hoạt động thanh tra; quy định Ban Kiểm soát có trách nhiệm giải quyết khiếu nại về hành vi vi phạm quy tắc đạo đức của công ty. Bên cạnh đó, quy định cổ đông của công ty đại chúng, ngân hàng thương mại có quyền kiện ra tòa để xét xử các vi phạm quy tắc đạo đức của công ty ảnh hưởng đến quyến, lợi ích hợp pháp của cổ đông...

Nhiều ý kiến góp ý đối với khu vực DN tư, các công ty nên đưa ra đạo đức kinh doanh đúng đắn hơn là chỉ đưa ra các hành động hạn chế, ngăn ngừa hoạt động sai trái. Cần bổ sung thêm văn hóa đạo đức kinh doanh cả nhân viên chứ không riêng của lãnh đạo. Các DN ngoài Nhà nước nên được khuyến khích về tăng cường quản trị, tăng cường đạo đức kinh doanh. Và quan điểm cần thống nhất đó là PCTN tập trung chính là khu vực công quyền, thế nhưng PCTN công và PCTN tư có mối quan hệ biện chứng với nhau, do đó không phải không xác định đến trách nhiệm của lĩnh vực tư. Để làm sao tính đến giải pháp đồng bộ, không chờ làm xong công mới làm đến tư.

TS Trần Đức Lượng nhận định, đặc trưng cơ bản của hành vi tham nhũng là hành vi vụ lợi. Việc mở rộng PCTN sang khu vực tư là hết sức cần thiết. Quy định như vậy đảm bảo bình đẳng trong môi trường kinh doanh. Dù hoàn thiện hay chưa nhưng Dự thảo “Báo cáo nghiên cứu thực trạng về PCTN trong kinh doanh ở Việt Nam và những hạn chế bất cập cần khắc phục nhằm xây dựng môi trường kinh doanh liêm chính” là bổ ích cho các nhà hoạch định chính sách, tăng cường tính liêm chính cho môi trường kinh doanh ở Việt Nam.

Hữu Oanh