(Thanh tra) - Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất, kế hoạch kiểm tra chuyên ngành của Bộ được gửi đến Thanh tra Chính phủ; kế hoạch của UBND cấp tỉnh, cấp xã được gửi đến Thanh tra tỉnh để hạn chế tình trạng chồng chéo, trùng lặp.
Đề xuất kế hoạch kiểm tra chuyên ngành giáo dục gửi về cơ quan thanh tra là nội dung đáng chú ý tại dự thảo Thông tư quy định về quy trình kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục, đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến dư luận.
Hạn chế chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra
Thực tiễn quản lý giáo dục cho thấy, lĩnh vực giáo dục có phạm vi rộng, đối tượng đa dạng, nhiều nội dung phức tạp và nhạy cảm như: tuyển sinh, thi cử, cấp văn bằng chứng chỉ, bảo đảm chất lượng giáo dục, hoạt động liên kết đào tạo, tài chính giáo dục…
Sau khi Thanh tra Bộ chuyển về Thanh tra Chính phủ và kết thúc hoạt động của Thanh tra các Sở Giáo dục và Đào tạo để sáp nhập và chuyển giao chức năng thanh tra về Thanh tra tỉnh, hoạt động kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục có vài trò quan trọng, đòi hỏi hành lang pháp lý đồng bộ.
Trước những thay đổi từ thực tiễn, đồng thời để hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành dự thảo Thông tư quy định về quy trình kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục.
Dự thảo thông tư mới được xây dựng trên nguyên tắc không gây cản trở hoạt động bình thường của đối tượng được kiểm tra và không chồng chéo với các hoạt động thanh tra, kiểm tra khác.
Đáng chú ý, dự thảo đưa ra đề xuất, kế hoạch kiểm tra chuyên ngành của Bộ Giáo dục và Đào tạo được gửi đến Thanh tra Chính phủ trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày ban hành; kế hoạch của UBND cấp tỉnh, cấp xã được gửi đến cơ quan Thanh tra tỉnh.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc làm này nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo, trùng lặp trong hoạt động thanh tra, kiểm tra theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, nhằm tránh xáo trộn lịch trình giảng dạy và tổ chức thi cử của các cơ sở giáo dục, các kế hoạch kiểm tra chuyên đề sẽ hạn chế tối đa việc bố trí vào các tháng 1, 5, 6 và tháng 12 hằng năm.
Ngoại lệ chỉ được thực hiện đối với các cuộc kiểm tra kỳ thi, cuộc thi hoặc khi phát hiện cơ sở giáo dục có dấu hiệu vi phạm.
Phân định rõ “ai kiểm tra, kiểm tra cái gì”
Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, dự thảo xác lập thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành theo nguyên tắc quản lý theo ngành, lĩnh vực kết hợp với quản lý theo địa bàn, lãnh thổ.
Cụ thể, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ.
Ở địa phương, Chủ tịch UBND các cấp, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo và người đứng đầu cơ quan chuyên môn về giáo dục thuộc UBND xã, phường, đặc khu thực hiện kiểm tra trong phạm vi được giao.
Nội dung kiểm tra được quy định cụ thể: Bộ kiểm tra các nội dung quản lý Nhà nước về giáo dục quy định tại Điều 104 Luật Giáo dục; Chủ tịch UBND các cấp kiểm tra theo phân cấp tại khoản 5 Điều 105 Luật Giáo dục và Nghị định số 142 năm 2025 của Chính phủ.
Cách làm này giúp hạn chế tình trạng nhiều cơ quan cùng kiểm tra một nội dung - một trong những nguyên nhân dẫn tới chồng chéo.
Một điểm mới mang dấu ấn chuyển đổi số của dự thảo thông tư là tổ chức kiểm tra chuyên ngành theo nhiều phương thức, trong đó có kiểm tra trực tuyến, từ xa dựa trên dữ liệu điện tử hoặc kết hợp các phương thức.
Kiểm tra trực tuyến được ưu tiên áp dụng đối với các đơn vị có hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu, hồ sơ điện tử bảo đảm đầy đủ, chính xác, có khả năng khai thác và đáp ứng yêu cầu kiểm tra.
Dự thảo cũng quy định 7 trường hợp tạm dừng kiểm tra, như: Nội dung kiểm tra đã hoặc đang được thanh tra, kiểm toán; đối tượng kiểm tra đang được cơ quan có thẩm quyền điều tra, kiểm tra xác minh; thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp…
Đồng thời, quy định 4 trường hợp đình chỉ kiểm tra, trong đó có trường hợp nội dung kiểm tra đã có quyết định khởi tố vụ án hình sự. Thời gian tạm dừng không tính vào thời hạn kiểm tra.
Đáng chú ý, dự thảo quy định rõ giữa kiểm tra - thanh tra - điều tra: qua kiểm tra, nội dung chưa đủ thẩm quyền xem xét, làm rõ thì đề nghị cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiến hành thanh tra; trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm thì kiến nghị khởi tố và chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra.
Sau kiểm tra, người có thẩm quyền phải chỉ đạo theo dõi, đôn đốc việc thực hiện quyết định xử phạt và văn bản yêu cầu chấn chỉnh; đối tượng kiểm tra phải báo cáo bằng văn bản kết quả khắc phục.
Dự thảo đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến rộng rãi. Những góp ý từ thực tiễn của các cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý sẽ là cơ sở quan trọng để Thông tư khi ban hành thực sự trở thành công cụ hữu hiệu, góp phần siết chặt kỷ cương, nâng cao chất lượng giáo dục.
