(Thanh tra) - Đối với quy định về kiểm tra tiết kiệm, chống lãng phí, dự thảo mở rộng phạm vi theo hướng bao quát toàn diện việc chấp hành và tổ chức thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí.
Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025, nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ các quy định của Luật ngay khi có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Theo Tờ trình của Bộ Tài chính, việc xây dựng Nghị định nhằm cụ thể hóa các nội dung của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh sau hơn 10 năm thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 và Nghị định số 84/2014/NĐ-CP.
Dự thảo Nghị định được xây dựng trên quan điểm bám sát chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí; kế thừa các quy định còn phù hợp và sửa đổi những nội dung bất cập. Bên cạnh đó, quan điểm của cơ quan soạn thảo là nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan, nhất là trong các lĩnh vực tài chính công, tài sản công, đầu tư công.
Dự thảo Nghị định gồm 8 chương, 39 điều, quy định chi tiết các nội dung của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí như: Hành vi gây lãng phí; hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí; Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí; chương trình và kế hoạch thực hiện; công khai, kiểm tra, chế độ báo cáo kết quả công tác tiết kiệm, chống lãng phí và cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí.
So với Nghị định số 84/2014/NĐ-CP, dự thảo có nhiều thay đổi, trong đó sửa đổi, bổ sung 12 điều, bãi bỏ 19 điều, bổ sung mới 26 điều, đồng thời sắp xếp lại bố cục theo hướng rõ ràng, logic hơn.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi quy định về trách nhiệm xây dựng, ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hằng năm (Chương trình) theo hướng quy định cụ thể về thẩm quyền, thời hạn, căn cứ ban hành. Trong đó, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở Trung ương và địa phương quyết định việc ban hành Chương trình của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện, hạn chế việc phát sinh thủ tục không cần thiết, nhất là với các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp đã lồng ghép nội dung trong Chương trình của bộ, cơ quan khác ở Trung ương và địa phương.
Bộ Tài chính cũng được giao nhiệm vụ xây dựng Thông tư hướng dẫn xây dựng Chương trình trước ngày 1/10 hàng năm, theo hướng thống nhất, bảo đảm tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh lãng phí cao, các vấn đề nổi lên trong quản lý, điều hành liên quan đến tiết kiệm, chống lãng phí.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định cụ thể về thời điểm công khai thông tin về tiết kiệm, chống lãng phí, theo đó, dự thảo thống nhất nhiều nội dung phải được công khai trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi ban hành hoặc có quyết định xử lý. Quy định này nhằm tăng tính minh bạch, tạo điều kiện cho cơ quan, tổ chức đơn vị có đủ thời gian cần thiết thực hiện rà soát, hoàn thiện, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác của thông tin được công khai (thay vì một số nội dung trước đây chỉ quy định 2 ngày theo quy định tại Nghị định số 84/2014/NĐ-CP).
Ngoài ra, trường hợp phát sinh sự cố kỹ thuật hoặc nguyên nhân khách quan khác dẫn đến không bảo đảm thực hiện công khai thông tin theo đúng thời điểm nêu trên, dự thảo Nghị định cho phép được tính lại thời điểm công khai thông tin trong vòng 3 ngày làm việc kể từ ngày sự cố hoặc nguyên nhân khách quan được khắc phục, bảo đảm tính khả thi, linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Đối với quy định về kiểm tra tiết kiệm, chống lãng phí, dự thảo mở rộng phạm vi theo hướng bao quát toàn diện việc chấp hành và tổ chức thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí. Nội dung kiểm tra bao gồm cả những nội dung mới được quy định tại Luật Tiết kiệm chống lãng phí như tình hình thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí; Kế hoạch tổ chức thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí; việc cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí; việc bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân; tình hình tổ chức thực hiện Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí…
Đáng chú ý, dự thảo phân định rõ giữa kiểm tra việc chấp hành pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí và kiểm tra chuyên ngành, nhằm tránh trùng lặp, chồng chéo trong hoạt động kiểm tra. Đồng thời, quy định cụ thể nội dung, trách nhiệm, nguyên tắc, trình tự, thủ tục kiểm tra chấp hành, tổ chức thực hiện quy định pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí, nhằm tạo cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện một cách toàn diện và bao quát.
Bên cạnh đó, Dự thảo Nghị định cũng sửa đổi chế độ báo cáo theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin. Thay vì gửi báo cáo trực tiếp, các cơ quan, đơn vị sẽ thực hiện cập nhật dữ liệu trên cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí.
Thời hạn báo cáo năm được rút ngắn, yêu cầu cập nhật trước ngày 15/2 năm sau, nhằm phục vụ kịp thời công tác tổng hợp, báo cáo Chính phủ và Quốc hội.
Ngoài các nội dung sửa đổi, dự thảo còn bổ sung nhiều quy định quan trọng như: nhận diện hành vi gây lãng phí gắn với hậu quả cụ thể; quy định về Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí (31/5 hằng năm); xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia; kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí.
Trong đó, việc bổ sung hành vi gây lãng phí trong tổ chức bộ máy, quản lý, sử dụng lao động trong khu vực Nhà nước và hành vi gây lãng phí do đầu tư xây dựng, quản lý, sử dụng tài sản công, vốn đầu tư công không đúng chế độ dẫn đến kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện dự án so với thời gian, tiến độ đã được phê duyệt được đánh giá là bao quát các hành vi gây lãng phí trong các lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật. Quy định này cũng hướng đến việc đảm bảo không bỏ sót hành vi gây lãng phí phát sinh trong thực tiễn, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, quản lý, sử dụng tài sản công và vốn đầu tư công.
Đồng thời, để phản ánh đúng bản chất hành vi gây lãng phí phải gắn với hậu quả, thiệt hại cụ thể, Điều 4 dự thảo Nghị định đã quy định về cách thức xác định hành vi gây lãng phí theo hướng: Việc xác định hành vi gây lãng phí phải được thể hiện trong kết luận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thông qua công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều tra, giải quyết tố cáo trên cơ sở xem xét toàn diện, khách quan thực tế hành vi gắn với hậu quả lãng phí.
Trong đó, hậu quả của hành vi gây lãng phí được quy định trên cơ sở thiệt hại về tiền, tài sản, cơ hội đối với Nhà nước và mức độ hiệu quả trong quản lý, sử dụng nguồn lực, theo đó thể hiện đầy đủ nội hàm lãng phí quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và đảm bảo có cơ sở xử lý các trường hợp phát sinh lãng phí trên thực tế.
Theo Bộ Tài chính, việc ban hành Nghị định là cần thiết để bảo đảm các quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí được triển khai kịp thời, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác tiết kiệm, chống lãng phí trong thời gian tới.
