Phía sau những ống kính sắc sảo là lăng kính của sự trung thực, là tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm phụng sự công chúng. Ảnh minh họa: Hoàng Triều

Giữa kỷ nguyên số, nơi thông tin bùng nổ như vũ bão và đan xen thật giả, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của nghề báo không phải là những lời hô hào mang tính khẩu hiệu. Đó chính là “lằn ranh”, là “chiếc mỏ neo” giữ cho con thuyền báo chí đi đúng quỹ đạo phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

“Bút có sắc, lòng phải trong” - đó mới là sức mạnh nội sinh, định hình giá trị cốt lõi của một nền báo chí kiến tạo và nhân văn.

“Lằn ranh” pháp lý và nghĩa vụ phụng sự Nhân dân

Xuyên suốt chiều dài lịch sử, những người cầm bút của nền báo chí cách mạng Việt Nam luôn kiên cường đồng hành cùng vận mệnh dân tộc.

Dù trong thời bình hay giữa dòng chảy đổi mới và hội nhập, sức mạnh của báo chí không chỉ nằm ở tốc độ đưa tin hay sự nhạy bén phát hiện vấn đề, mà cội rễ của sức mạnh ấy nằm ở trách nhiệm xã hội và đạo đức của người làm báo.

Việc nhìn nhận thấu đáo mối quan hệ biện chứng giữa trách nhiệm pháp lý và đạo đức nghề nghiệp chính là bệ phóng vững chắc nhất để xây dựng một nền báo chí hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn.

Trước khi vươn tới những giá trị đạo đức cao cả, người làm báo bắt buộc phải là chủ thể tiên phong trong việc thượng tôn pháp luật. Trách nhiệm pháp lý không phải là những trang giấy khô khan ngăn cản tự do sáng tạo, mà thực chất là giới hạn an toàn bảo vệ sự trong sáng của môi trường thông tin.

Vị thế thiêng liêng của nghề báo đã được luật hóa một cách trang trọng, khẳng định báo chí nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống xã hội. Vị thế ấy càng thêm sức nặng khi báo chí mang trọng trách là cơ quan ngôn luận của các cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và đồng thời là diễn đàn rộng lớn của Nhân dân.

Từ định danh đó, sứ mệnh cốt lõi của người làm báo là phải thông tin trung thực về tình hình đất nước, thế giới, bảo đảm sự phù hợp tuyệt đối với lợi ích của đất nước và của Nhân dân.

Báo chí cũng sở hữu sức mạnh to lớn khi được giao phó nhiệm vụ phát hiện, nêu gương người tốt, việc tốt, nhân tố mới; dũng cảm đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội.  

Thế nhưng, quyền lực luôn đi kèm với trách nhiệm. Theo các chuyên gia pháp lý, quyền lực truyền thông nếu không được kiểm soát bằng “lằn ranh” pháp luật sẽ dễ dẫn đến sự chệch hướng.

Nhà nước luôn tạo điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí, nhưng kèm theo đó là nguyên tắc hiến định rõ ràng: Không ai được lạm dụng các quyền này để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân.

“Lằn ranh đỏ” này được thể chế hóa thành các điều cấm, nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự xã hội. Mọi hành vi đăng, phát thông tin xuyên tạc, phỉ báng, phủ nhận chính quyền Nhân dân hay bịa đặt, gây hoang mang trong cộng đồng đều bị nghiêm cấm.

Báo chí thực hiện vai trò cầu nối, trực tiếp đặt vấn đề để thông tin minh bạch, phản ánh kịp thời và chính xác tiếng nói, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Ảnh minh họa: Gia Hân

Tương tự, việc tung tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, chà đạp lên danh dự, nhân phẩm của cá nhân là những vi phạm tuyệt đối không được phép bước qua.

Thực tiễn đời sống báo chí minh chứng rằng, trách nhiệm của một tòa soạn không chỉ bộc lộ qua những tuyến bài điều tra sắc sảo, mà còn thể hiện ở văn hóa ứng xử sòng phẳng khi đối diện với sai lầm.

Luật Báo chí quy định rất nhân văn, nhưng cũng vô cùng nghiêm khắc: Khi thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự, cơ quan báo chí bắt buộc phải đăng, phát lời cải chính, xin lỗi công khai và thông báo trực tiếp cho đối tượng bị tổn hại.  

Đặc biệt, trên không gian mạng, báo điện tử ngoài việc đăng lời xin lỗi còn phải gỡ bỏ ngay thông tin sai sự thật, song vẫn phải lưu giữ nội dung đó trên máy chủ để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý.

Điều này minh chứng, trách nhiệm của nghề báo không chỉ dừng lại ở nỗ lực viết đúng. Bản lĩnh đối diện với sai sót cùng thái độ sòng phẳng, minh bạch khi sửa sai mới thực sự là thước đo, là biểu hiện của lòng tự trọng và trách nhiệm xã hội mà công chúng luôn kỳ vọng ở những người cầm bút.

Đạo đức nghề nghiệp - “Chiếc mỏ neo” trong kỷ nguyên số

Nếu pháp luật là bộ khung vững chắc định hình những giới hạn bên ngoài - không được phép vượt qua, thì đạo đức nghề nghiệp lại là mệnh lệnh thiêng liêng từ trái tim của mỗi nhà báo.

Trong một thế giới phẳng, nơi trí tuệ nhân tạo có thể sản xuất tin tức trong tích tắc, và một bài viết thiếu kiểm chứng có thể đẩy một doanh nghiệp đến bờ vực phá sản, thì đạo đức nghề nghiệp càng khẳng định vai trò là “chiếc mỏ neo sinh tử”.

Giữa sự biến động của đời sống kinh tế thị trường, ngòi bút chân chính phải luôn biết hướng về lợi ích của quốc gia, dân tộc. Nhà báo phải luôn ghi khắc nghĩa vụ thông tin trung thực, khách quan; phản ánh chính xác ý kiến, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Họ mang trên vai trọng trách bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kiên quyết đấu tranh phòng, chống các tư tưởng, hành vi sai phạm.

Trong kỷ nguyên số, sự tận tâm và đạo đức nghề nghiệp của phóng viên càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Ảnh: congluan.vn

Đạo đức làm nghề cũng chính là sự giữ gìn liêm sỉ, bộc lộ qua việc tuyệt đối không được lạm dụng danh nghĩa nhà báo để sách nhiễu, tư lợi cá nhân. Mỗi tác phẩm ra đời đều gắn liền với sinh mệnh chính trị, bởi người cầm bút phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước người đứng đầu cơ quan báo chí về nội dung bài viết của mình.

Hơn thế nữa, sức mạnh nội sinh của nền báo chí không chỉ nảy nở từ những phóng viên xông pha nơi tuyến đầu, mà còn phải được khởi nguồn từ sự gương mẫu, bản lĩnh của những người “đứng mũi chịu sào”.

Quy định pháp luật đòi hỏi người đứng đầu cơ quan báo chí không chỉ cần có nghiệp vụ sắc sảo, mà bắt buộc phải có phẩm chất đạo đức tốt. Sự mẫn tiệp, trong sáng của người thủ trưởng chính là “ngọn hải đăng” dẫn dắt cả một tập thể đi đúng quỹ đạo, không bị xô lệch trước những cám dỗ vật chất, hay cơn lốc xoáy của tin giả.

Các chuyên gia xã hội học truyền thông nhìn nhận, một khi rào cản đạo đức bị phá vỡ, sự trừng phạt của công chúng và pháp luật là hệ quả tất yếu. Người làm báo hoàn toàn có thể đánh mất sinh mệnh nghề nghiệp, bị thu hồi thẻ nhà báo nếu vi phạm quy định về đạo đức nghề nghiệp, vi phạm hoạt động nghiệp vụ báo chí hoặc lạm dụng thẻ nhà báo sai mục đích gây hậu quả nghiêm trọng.

Chế tài này, cùng với các hình thức xử phạt khắt khe như cảnh cáo, phạt tiền, buộc bồi thường thiệt hại, thu hồi giấy phép hoạt động hay thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự, là minh chứng đanh thép rằng, đạo đức báo chí không phải là thứ trang sức làm nền, mà là ranh giới sống còn.

Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6 hàng năm luôn là dịp để những người làm báo tri ân một di sản vinh quang, nhưng cũng đầy trọng trách mà các thế hệ đi trước để lại.

Trong một thế giới biến động không ngừng, công nghệ có thể làm thay đổi hoàn toàn phương thức làm báo, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tổng hợp thông tin, nhưng vĩnh viễn không một thuật toán nào có thể thay thế được cái “tâm” của người cầm bút.

Sẽ không một cỗ máy vô tri nào biết trăn trở đau đáu trước những “điểm nghẽn” của đất nước, hay rung cảm trước những phận người bé nhỏ, trước nỗi đau và niềm vui của đồng bào.

Để báo chí mãi là tiếng nói đồng vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, mỗi nhà báo cần tự rèn giũa mình bằng bản lĩnh chính trị vững vàng, nghiệp vụ tinh thông và một đạo đức nghề nghiệp trong sáng.

Bởi lẽ suy cho cùng, một tác phẩm báo chí có sức lay động lòng người và trường tồn với thời gian, luôn được thai nghén từ một trí tuệ sắc sảo và một trái tim trung thực, hướng thiện.

Tôn trọng sự thật, thượng tôn pháp luật và gìn giữ đạo đức nghề nghiệp - đó chính là con đường duy nhất, thiết thực nhất để báo chí Việt Nam không ngừng kiến tạo niềm tin, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vì một Việt Nam hùng cường và phồn vinh.