Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TH

Đó là nội dung hội thảo sinh hoạt khoa học với chủ đề “Xử phạt vi phạm hành chính: Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và giải pháp hoàn thiện”, do Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức, ngày 28/8.

Những vướng mắc nhìn từ thực tiễn Hải quan

Tại hội thảo, đại diện Ban Pháp chế, Cục Hải quan đã làm rõ những vấn đề phát sinh trong quá trình phát hiện, xác định hành vi và chủ thể vi phạm, lập hồ sơ, xác định thẩm quyền cũng như tổ chức xử lý vụ việc của ngành Hải quan.

Theo đó, một trong những vấn đề được đặt ra là việc xác định thẩm quyền xử phạt trong những trường hợp hoạt động kiểm tra có sự phối hợp giữa nhiều đơn vị hoặc được thực hiện tại địa bàn khác với nơi đăng ký tờ khai.

Thực tế từng phát sinh trường hợp cơ quan Hải quan nơi đăng ký tờ khai đề nghị đơn vị tại địa bàn có kho, bãi phối hợp kiểm tra hàng hóa; tuy nhiên, khi phát hiện vi phạm lại đặt ra câu hỏi đơn vị nào có thẩm quyền lập biên bản và xử phạt.

Đại diện Ban Pháp chế, Cục Hải quan. Ảnh: TH

Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn trong bối cảnh Nghị định 217/2025/NĐ-CP đặt ra yêu cầu phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Vì vậy, giải pháp được đặt ra là cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các đơn vị, xác định rõ đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp và trách nhiệm của từng chủ thể ngay từ khâu kiểm tra đến xử lý kết quả.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao kỹ năng của cán bộ trực tiếp thực hiện xử phạt. Việc xác định không chính xác hành vi, chủ thể hoặc căn cứ pháp lý; lập biên bản chưa đầy đủ; áp dụng chưa đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục đều có thể ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quyết định xử phạt.

Kiểm tra đúng là cơ sở để xử phạt đúng

Cũng tại hội thảo, đại diện Ban Pháp chế, Cục Hải quan nhấn mạnh mối quan hệ giữa kiểm tra, phát hiện vi phạm, lập hồ sơ và xử phạt. Một quyết định xử phạt có căn cứ không thể tách rời chất lượng của quá trình kiểm tra và xác minh trước đó.

Điều này càng có ý nghĩa khi Nghị định 217/2025/NĐ-CP tạo khuôn khổ pháp lý mới cho hoạt động kiểm tra chuyên ngành, hướng tới bảo đảm khách quan, chính xác, rõ thẩm quyền, trách nhiệm và hạn chế chồng chéo.

Từ thực tiễn Hải quan, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ căn cứ, phạm vi, nội dung và thẩm quyền kiểm tra ngay từ đầu. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, thông tin về hành vi, chủ thể, thời gian, địa điểm, chứng cứ và các tình tiết liên quan cần được ghi nhận đầy đủ, tạo cơ sở cho việc lập biên bản và xử lý tiếp theo.

Đại diện Ban Pháp chế, Cục Hải quan. Ảnh: TH

Theo đại diện Ban Pháp chế, nếu hồ sơ kiểm tra thiếu thông tin hoặc chưa làm rõ bản chất vụ việc, cơ quan có thẩm quyền sẽ gặp khó khăn trong việc xác định hành vi, mức phạt và biện pháp khắc phục hậu quả. Ngược lại, một quy trình kiểm tra chặt chẽ, hồ sơ đầy đủ sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế sai sót và giảm nguy cơ phát sinh khiếu nại, khởi kiện.

Một hướng giải pháp được đặt ra là tiếp tục chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, xây dựng bộ tình huống và hồ sơ mẫu đối với các nhóm vi phạm thường gặp; đồng thời tăng cường cơ chế rà soát pháp lý đối với những vụ việc phức tạp trước khi ban hành quyết định xử phạt.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu điện tử trong kiểm tra cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng của Nghị định 217. Khi dữ liệu được kết nối, khai thác hiệu quả, cơ quan kiểm tra có thể chủ động nhận diện rủi ro, sàng lọc dấu hiệu bất thường, lựa chọn đúng đối tượng và nội dung cần kiểm tra, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Từ hoạt động thanh tra nhìn nhận những vấn đề cần tháo gỡ

Bà Tạ Thị Tài, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ cho rằng, Nghị định 217/2025/NĐ-CP về hoạt động kiểm tra chuyên ngành đã phân định rõ giữa hoạt động kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm hành chính.

Theo bà Tài, việc xác định đúng tính chất, phạm vi của hoạt động kiểm tra ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là cơ sở để xác định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan, người thực hiện kiểm tra cũng như phương thức xử lý khi phát hiện hành vi vi phạm.

Bà Tạ Thị Tài, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: TH

Tuy nhiên, cần tiếp tục làm rõ ranh giới giữa kiểm tra chuyên ngành và hoạt động thanh tra, tránh chồng chéo về nội dung, đối tượng, thời gian và thẩm quyền. Khi quá trình kiểm tra phát hiện dấu hiệu vi phạm, việc chuyển sang xử lý vi phạm hành chính cần được thực hiện trên cơ sở đầy đủ căn cứ pháp lý, bảo đảm đúng thẩm quyền và trình tự, thủ tục.

Cũng theo bà Tài, Nghị định 217 cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, trong đó kết quả kiểm tra phải bảo đảm khách quan, chính xác và là cơ sở để xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo quy định. Như vậy, chất lượng khâu kiểm tra có tác động trực tiếp đến chất lượng xử phạt.

Nếu ngay từ khâu kiểm tra chưa xác định rõ hành vi, chủ thể, tình tiết và chứng cứ thì những bước xử lý tiếp theo sẽ khó bảo đảm chặt chẽ. Do đó, cần tiếp cận thống nhất từ kiểm tra, thanh tra đến xử phạt; đồng thời tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ đối với những trường hợp có sự giao thoa về thẩm quyền hoặc liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý.

Một yêu cầu khác là phải thích ứng với phương thức kiểm tra mới. Việc tăng cường kiểm tra trực tuyến, từ xa, khai thác dữ liệu điện tử đòi hỏi cán bộ không chỉ nắm chắc quy định về xử phạt mà còn phải có kỹ năng thu thập, xác minh và đánh giá thông tin, chứng cứ từ các nguồn dữ liệu khác nhau.