Ngày 20/5, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì hội thảo.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì hội thảo. Ảnh: Triệu Oanh

Phát sinh khó khăn, vướng mắc sau gần 8 năm thi hành

Phát biểu khai mạc Hội thảo góp ý sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, sau gần 8 năm triển khai thi hành, Luật đã góp phần tích cực trong bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là công dân; nâng cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi nhiệm vụ, đồng thời góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ.

Tuy nhiên, qua đánh giá thực tiễn thi hành, vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để phù hợp với bối cảnh hiện nay.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Triệu Oanh

Theo Thứ trưởng, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ở một số lĩnh vực vẫn còn hạn chế; nhiều lĩnh vực dễ phát sinh thiệt hại cho người dân như tố tụng hành chính, xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ người tố cáo, phòng, chống tham nhũng… chưa được quy định đầy đủ.

Bên cạnh đó, thủ tục giải quyết bồi thường còn phức tạp, kéo dài; việc xác minh, thương lượng, thu thập chứng cứ để chứng minh thiệt hại gặp nhiều khó khăn, dẫn tới thời gian giải quyết trên thực tế bị kéo dài.

Một trong những vướng mắc lớn hiện nay là việc xác định trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và tỷ lệ hoàn trả trong trường hợp có lỗi. Trong khi đó, cơ chế giải quyết bồi thường hiện chủ yếu vẫn do chính cơ quan gây thiệt hại thực hiện nên ở một số nơi còn tồn tại tâm lý né tránh trách nhiệm.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cũng cho rằng, việc xác định thiệt hại thực tế, đặc biệt là thiệt hại tinh thần hoặc thu nhập thực tế bị mất, giảm sút còn rất khó khăn, khiến các bên khó thống nhất trong quá trình giải quyết bồi thường.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Triệu Oanh

Ngoài ra, nhận thức pháp luật của một bộ phận tổ chức, cá nhân về quyền yêu cầu bồi thường vẫn chưa đầy đủ. Nhiều người chưa nắm rõ quy trình, thủ tục hoặc e ngại việc giải quyết kéo dài nên không thực hiện yêu cầu bồi thường dù trên thực tế có thiệt hại xảy ra. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động giải quyết bồi thường ở một số nơi cũng chưa được quan tâm đúng mức.

Nhấn mạnh việc sửa đổi Luật lần này nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung góp ý trực tiếp vào những bất cập hiện nay để cơ quan soạn thảo có thêm cơ sở hoàn thiện dự thảo Luật, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đề xuất bổ sung văn bản thuộc lĩnh vực thanh tra làm căn cứ yêu cầu bồi thường

Góp ý tại hội thảo, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương đề nghị bổ sung yêu cầu minh bạch thông tin, giải thích quyền và không yêu cầu người dân cung cấp lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có trong nguyên tắc giải quyết bồi thường.

Theo bà Hương, cần làm rõ điều kiện phát sinh trách nhiệm trong trường hợp không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ; đồng thời phân định rõ người tố cáo với người đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương phát biểu. Ảnh: Triệu Oanh

Bà cũng đề xuất bổ sung một số loại văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, nhất là kết luận thanh tra, kết luận tố cáo xác định rõ hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ; rà soát quy định về quyết định giải quyết khiếu nại để tránh trùng lặp.

Ngoài ra, cần quy định trách nhiệm cung cấp, làm rõ văn bản làm căn cứ khi người bị thiệt hại không nhận được văn bản đó; bổ sung nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì giải quyết bồi thường khi có nhiều cơ quan liên quan; thiết kế lại thời hạn thụ lý theo hướng tính từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ hoặc có đủ căn cứ xác định thẩm quyền.

Theo bà Hương, dự thảo cũng cần quy định rõ hơn việc xử lý hồ sơ điện tử, hồ sơ nộp sai cơ quan; đồng thời tăng cường vai trò của UBND cấp tỉnh và Sở Tư pháp trong theo dõi, kiểm tra, cảnh báo rủi ro, hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ cấp xã.

Về kinh phí bồi thường, bà đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan tài chính trong cấp kinh phí, đặc biệt đối với vụ việc phát sinh tại cấp xã; đồng thời cân nhắc quy định chấm dứt hiệu lực quyết định hoàn trả khi người thi hành công vụ chết sau khi quyết định đã có hiệu lực.

Các đại biểu phát biểu ý kiến tại hội thảo. Ảnh: Triệu Oanh

Trong khi đó, luật sư Hoàng Ngọc Vinh, Hội Luật gia TP Hà Nội cho rằng, cần nghiên cứu mô hình thành lập cơ quan hoặc Quỹ bồi thường Nhà nước độc lập để chuyên trách thẩm định và chi trả bồi thường. Theo ông, cơ quan gây oan sai chỉ nên tham gia với tư cách bên liên quan nhằm bảo đảm tính khách quan, công bằng và đẩy nhanh tiến độ chi trả cho người dân.

Luật sư Hoàng Ngọc Vinh cũng nhận định, dự thảo hiện mới đề cập việc sửa đổi quy định lập dự toán, quyết toán ngân sách hằng năm nên vẫn phụ thuộc vào kỳ phân bổ ngân sách, dễ dẫn tới chậm trễ khi cần chi trả bồi thường khẩn cấp.

Do đó, ông đề xuất nghiên cứu cơ chế thành lập quỹ dự phòng bồi thường Nhà nước hoặc cơ chế ứng chi đặc biệt. Quỹ này được cấp trước một khoản định mức hằng năm để việc chi trả bồi thường có thể thực hiện kịp thời, đúng bản chất khắc phục hậu quả, thay vì để người dân chờ đợi quy trình hành chính kéo dài.