Bà Nguyễn Quỳnh Liên, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và phản biện xã hội, UBTƯ MTTQ Việt Nam phát biểu tại hội nghị. Ảnh: T.Phương

Mở rộng phạm vi tiếp cận thông tin

Hôm nay (30/1), Ủy ban Trung ương (UBTƯ) Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Theo dự thảo, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) gồm 4 chương, 31 điều, giảm 1 chương và 6 điều so với luật năm 2016. Việc tinh gọn kết cấu thể hiện định hướng tập trung hơn vào các nội dung cốt lõi, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.

Dự thảo tiếp tục quy định rõ các nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền và nghĩa vụ của công dân, trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc công khai, cung cấp thông tin cũng như cơ chế giám sát, khiếu nại, khởi kiện và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, dự thảo phân định cụ thể thông tin được tiếp cận, thông tin không được tiếp cận và thông tin được tiếp cận có điều kiện, góp phần bảo đảm tính minh bạch nhưng vẫn phù hợp yêu cầu quản lý Nhà nước.

Tại hội nghị, các đại biểu đánh giá cao những điểm mới và tiến bộ của dự thảo so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Trong đó, nội dung được quan tâm nhiều nhất là việc mở rộng phạm vi chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, đặc biệt là bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu, những đơn vị trực tiếp tạo ra thông tin gắn với đời sống, sinh hoạt hằng ngày của người dân.

Quy định này được cho là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới hệ thống tổ chức, quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bảo đảm quyền được biết của Nhân dân.

Hướng tới bảo đảm đầy đủ quyền được biết

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm HĐTV Dân chủ và Pháp luật, UBTƯ MTTQ Việt Nam, thời gian qua, việc triển khai thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 đã nhận được sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương.

Công tác công khai thông tin được thực hiện thường xuyên, kịp thời; việc cung cấp thông tin theo yêu cầu từng bước đi vào nền nếp, cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tổng kết quá trình thi hành luật trong giai đoạn từ ngày 1/7/2018 - 30/6/2025 cho thấy vẫn còn tồn tại không ít hạn chế, khó khăn; một số vướng mắc xuất phát trực tiếp từ quy định pháp luật, gây lúng túng cho các cơ quan thực hiện và ảnh hưởng đến quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Chính vì vậy, việc xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) được xác định là yêu cầu cấp thiết nhằm khắc phục những bất cập của luật hiện hành, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước.

GS.TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm HĐTV Dân chủ và Pháp luật, UBTƯ MTTQ Việt Nam nêu ý kiến tại hội nghị. Ảnh: T.Phương

GS.TS Trần Ngọc Đường nhấn mạnh, mục tiêu sửa đổi luật không chỉ dừng ở việc điều chỉnh kỹ thuật lập pháp mà phải hướng tới bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, mở rộng phạm vi cơ quan, đơn vị cung cấp thông tin; đa dạng hóa hình thức tiếp cận; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

“Qua đó giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận lợi, tiết kiệm thời gian và chi phí”, ông Đường nói.

Cũng tại hội nghị, nhiều đại biểu cũng đã đề xuất bổ sung nguyên tắc mang tính cốt lõi: “Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, trừ trường hợp pháp luật cấm”. Nguyên tắc này được cho là thể hiện rõ tinh thần dân chủ, phù hợp Hiến pháp và quan điểm của Đảng về phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Các ý kiến đóng góp cũng khẳng định dự thảo luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, quy định của Hiến pháp và yêu cầu thực tiễn trong bảo đảm quyền tiếp cận thông tin.

Việc luật hóa rõ ràng hơn quyền được biết sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của bộ máy Nhà nước, tăng cường niềm tin của Nhân dân, đồng thời phòng ngừa tiêu cực trong quá trình thực thi công vụ.

Theo bà Nguyễn Quỳnh Liên, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và phản biện xã hội, UBTƯ MTTQ Việt Nam, toàn bộ ý kiến phản biện tại hội nghị sẽ được tổng hợp, gửi ban soạn thảo để tiếp tục nghiên cứu, chỉnh sửa, bổ sung dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi luật được ban hành, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.