Công tác kiểm tra chuyên ngành góp phần bảo đảm tính minh bạch và an toàn của thị trường bảo hiểm. Đồ họa: Dương Nguyễn

Theo quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm, công tác kiểm tra chuyên ngành đóng vai trò then chốt trong quản lý Nhà nước, giúp giám sát sự tuân thủ pháp luật của các tổ chức tham gia thị trường. Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ thực thi quyền hạn này đối với doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và các tổ chức liên quan nhằm đảm bảo an toàn tài chính và quyền lợi người tham gia bảo hiểm. Hoạt động này được thực hiện dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý trong và ngoài nước nhằm duy trì một thị trường minh bạch và lành mạnh.

Cụm từ "kiểm tra chuyên ngành" đã được quy định để thay thế cho cụm từ "thanh tra, kiểm tra" theo theo quy định tại khoản 3, Điều 2 của Luật số 139/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm, có hiệu lực kể từ ngày 1/1/2026.

Phạm vi và thẩm quyền quản lý Nhà nước về kiểm tra chuyên ngành

Căn cứ theo điểm đ, khoản 2, Điều 151, Bộ Tài chính có nhiệm vụ và quyền hạn thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm và văn phòng đại diện nước ngoài tại Việt Nam, đồng thời giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm hành chính về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

Nội dung kiểm tra tập trung vào hoạt động nghiệp vụ, tình hình tài chính, quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro và việc chấp hành pháp luật về kinh doanh bảo hiểm. Bên cạnh đó, theo khoản 1, Điều 152, Bộ Tài chính thực hiện cơ chế phối hợp với các cơ quan quản lý Nhà nước về bảo hiểm nước ngoài trong việc quản lý, giám sát và kiểm tra chuyên ngành đối với các chi nhánh nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

Đồ họa: Dương Nguyễn

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, theo Điều 153, Bộ Tài chính có những quyền hạn cụ thể nhằm thu thập bằng chứng và dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra. Theo khoản 1 của Điều này, cơ quan quản lý có quyền yêu cầu cổ đông, thành viên góp vốn, người quản lý, người kiểm soát và nhân viên của đối tượng được kiểm tra giải thích và cung cấp thông tin, tài liệu, dữ liệu có liên quan đến nội dung kiểm tra chuyên ngành.

Ngoài ra, Bộ Tài chính được phép yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân bên ngoài có nắm giữ dữ liệu liên quan đến nội dung kiểm tra cung cấp tài liệu hoặc giải trình trực tiếp. Đặc biệt, theo điểm c, khoản 1, Điều 153, cơ quan quản lý có quyền yêu cầu tổ chức tín dụng cung cấp thông tin tài khoản của các tổ chức bảo hiểm và cá nhân liên quan khi có dấu hiệu thực hiện hành vi bị nghiêm cấm hoặc vi phạm quy định về tỷ lệ an toàn vốn và hoạt động đầu tư. Tất cả thông tin thu thập được phải bảo mật và chỉ sử dụng đúng mục đích kiểm tra chuyên ngành hoặc xử lý vi phạm hành chính.

Cơ chế trưng cầu giám định và thuê tổ chức chuyên môn hỗ trợ

Điều 154 về thanh tra, kiểm tra chuyên ngành hoạt động kinh doanh bảo hiểm đưa ra những quy định chi tiết về cách thức tổ chức thực hiện và việc sử dụng các nguồn lực hỗ trợ chuyên môn trong kiểm tra chuyên ngành. Cơ quan quản lý Nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm là đơn vị trực tiếp thực hiện chức năng này.

Trong trường hợp xét thấy cần thiết để đánh giá các nội dung có dấu hiệu ảnh hưởng tới sự an toàn và lành mạnh của đối tượng kiểm tra, cơ quan quản lý có quyền thuê tổ chức kiểm toán độc lập, công ty tư vấn hoặc chuyên gia để đưa ra ý kiến chuyên môn.

Các nội dung được thuê đánh giá bao gồm dự phòng nghiệp vụ, khả năng thanh toán, hoạt động tái bảo hiểm, đầu tư, việc tách nguồn vốn và phân chia thặng dư, cũng như các quy tắc, điều khoản và biểu phí bảo hiểm.

Theo khoản 4, Điều 154, hoạt động thanh tra kinh doanh bảo hiểm thực hiện theo pháp luật về thanh tra, trong khi hoạt động kiểm tra chuyên ngành sẽ thực hiện theo Luật Kinh doanh bảo hiểm và các quy định pháp luật về kiểm tra chuyên ngành có liên quan.