(Thanh tra) - Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 71/2026/NĐ-CP ngày 9/3/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
Nghị định quy định nhiều mức xử phạt trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử đối với các hành vi vi phạm liên quan đến giấy phép tiến hành công việc bức xạ, an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ và vật liệu hạt nhân.
Nghị định gồm 4 chương, 57 điều, quy định về hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Các quy định tập trung vào các nhóm hành vi như: vi phạm quy định về khai báo, cấp giấy phép; vi phạm về an toàn bức xạ và bảo vệ bức xạ; vi phạm về an ninh nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân và thanh sát hạt nhân; vi phạm quy định về an toàn, an ninh nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; vi phạm trong hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử, chuyển đổi số, cũng như hoạt động thanh tra, kiểm tra.
Theo nghị định, vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử là hành vi có lỗi do tổ chức, cá nhân thực hiện, vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực này nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định phải bị xử phạt vi phạm hành chính.
Đối với mỗi hành vi vi phạm, tổ chức, cá nhân có thể bị áp dụng một trong hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền. Ngoài ra, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép tiến hành công việc bức xạ, giấy phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân hoặc lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; trục xuất đối với cá nhân vi phạm.
Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử đối với cá nhân là 1 tỷ đồng và đối với tổ chức là 2 tỷ đồng.
Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định là quy định cụ thể mức xử phạt đối với các hành vi tiến hành công việc bức xạ khi không có giấy phép hoặc giấy phép đã hết hạn.
Theo đó, hành vi sử dụng thiết bị bức xạ không gắn nguồn phóng xạ; thay đổi quy mô, phạm vi hoạt động hoặc chấm dứt hoạt động cơ sở bức xạ; nhập khẩu hoặc xuất khẩu chất phóng xạ, nguồn phóng xạ khi không có giấy phép theo quy định sẽ bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.
Tương tự, hành vi sử dụng hoặc lưu giữ nguồn phóng xạ khi không có giấy phép cũng có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng nếu chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trong trường hợp vi phạm liên quan đến nhiều nguồn phóng xạ hoặc thiết bị bức xạ, mức phạt sẽ tăng theo số lượng. Cụ thể, mức phạt có thể từ 30 triệu đồng đến 160 triệu đồng, tùy theo số lượng nguồn phóng xạ hoặc thiết bị bức xạ liên quan đến hành vi vi phạm. Đối với nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm trung bình hoặc trên trung bình, mức phạt có thể tăng lên 1,5 lần hoặc gấp đôi so với mức phạt tương ứng.
Đối với hành vi vận chuyển nguồn phóng xạ, chất phóng xạ hoặc chất thải phóng xạ khi không có giấy phép, nghị định quy định mức phạt tiền từ 15 triệu đồng đến 25 triệu đồng. Nếu vi phạm liên quan đến nhiều nguồn phóng xạ, mức phạt có thể tăng lên đến 300 triệu đồng, tùy theo số lượng và mức độ nguy hiểm của nguồn phóng xạ.
Ngoài ra, hành vi xử lý hoặc chôn cất chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng khi không có giấy phép sẽ bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.
Đối với các hoạt động có mức độ rủi ro cao hơn, nghị định cũng quy định mức xử phạt nghiêm khắc hơn. Cụ thể, hành vi vận hành thiết bị chiếu xạ là máy gia tốc hoặc khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ khi không có giấy phép có thể bị phạt tiền từ 40 triệu đồng đến 60 triệu đồng.
Tương tự, hành vi sản xuất, chế biến chất phóng xạ; vận hành thiết bị chiếu xạ sử dụng nguồn phóng xạ; hoặc vận chuyển chất phóng xạ, chất thải phóng xạ quá cảnh lãnh thổ Việt Nam khi không có giấy phép cũng có thể bị phạt tiền từ 40 triệu đồng đến 60 triệu đồng. Trong trường hợp vi phạm liên quan đến nhiều thiết bị chiếu xạ, mức phạt có thể tăng lên tới 200 triệu đồng.
Đặc biệt, đối với các hành vi liên quan đến vật liệu hạt nhân và nhiên liệu hạt nhân, nghị định quy định mức xử phạt cao. Cụ thể, hành vi nhập khẩu, xuất khẩu vật liệu hạt nhân nguồn, vật liệu hạt nhân hoặc xử lý, chôn cất nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng khi không có giấy phép có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 200 triệu đồng.
Trong khi đó, hành vi vận chuyển vật liệu hạt nhân, nhiên liệu hạt nhân hoặc nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng khi không có giấy phép có thể bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 400 triệu đồng, nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bên cạnh các hình thức xử phạt, nghị định cũng quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả nhằm bảo đảm an toàn bức xạ và an ninh hạt nhân. Theo đó, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ hoặc an toàn hạt nhân theo quy định.
Trong một số trường hợp, cơ quan có thẩm quyền có thể buộc đưa các chất phóng xạ, nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân hoặc nhiên liệu hạt nhân ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất. Nếu hành vi vi phạm gây ô nhiễm phóng xạ môi trường, tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường theo quy định.
Nghị định số 71/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026.
Kể từ thời điểm nghị định này có hiệu lực, Nghị định số 107/2013/NĐ-CP ngày 20/9/2013 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hết hiệu lực thi hành, đồng thời bãi bỏ quy định liên quan tại Nghị định số 126/2021/NĐ-CP.
