(Thanh tra) - Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú và đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cần xem xét, nghiên cứu bổ sung chính sách về hậu kiểm và cơ chế giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với việc nuôi con nuôi nhằm bảo vệ tối đa quyền, lợi ích của trẻ em.
Sáng 8/4, Bộ Tư pháp họp Hội đồng thẩm định hồ sơ chính sách Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú.
Trình bày dự thảo Tờ trình, ông Phan Đăng Kiên, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp, Bộ Tư pháp - cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, một số quy định của Luật Nuôi con nuôi năm 2010, qua 15 năm thi hành không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, gây khó khăn hoặc giảm hiệu quả công tác giải quyết nuôi con nuôi cũng như công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này.
Cụ thể, Luật hiện hành chỉ quy định điều kiện về độ tuổi của người được nhận làm con nuôi (dưới 16 tuổi hoặc dưới 18 tuổi) mà chưa quy định về điều kiện liên quan đến hoàn cảnh gia đình, xã hội của trẻ em.
Hơn nữa, Luật mới chỉ quy định khoảng cách độ tuổi tối thiểu giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi. Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền không có cơ sở để từ chối giải quyết các trường hợp khoảng cách độ tuổi quá lớn giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi.
Luật chưa quy định người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo mà vẫn đang trong thời gian thử thách thì không được nhận con nuôi. Do đó, cơ quan giải quyết thủ tục hành chính không có cơ sở pháp lý để từ chối giải quyết nuôi con nuôi hoặc từ chối tổ chức giao nhận con nuôi.
Đặc biệt, hiện nay, UBND cấp xã phải đánh giá để xác định người nhận con nuôi và người được giới thiệu làm con nuôi có đủ điều kiện hay không. Tuy nhiên, việc đánh giá này không được thể hiện bằng văn bản, do đó chưa nâng cao trách nhiệm của UBND cấp xã trong giải quyết thủ tục hành chính.
Mặt khác, Luật chưa quy định cơ chế giới thiệu trẻ em cho làm con nuôi trong nước; thực tiễn phát sinh những trường hợp cần chấm dứt việc nuôi con nuôi để bảo đảm quyền và lợi ích của các bên; chưa có cơ chế giới thiệu trẻ em phù hợp dựa trên đánh giá nhu cầu của trẻ em mà chủ yếu dựa trên hồ sơ hành chính; việc tìm hiểu thông tin về nguồn gốc hoặc về thăm quê hương, đất nước của con nuôi ở nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn…
Cuộc họp đã nhận được nhiều ý kiến của các đại biểu liên quan đến 4 chính sách của Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).
Đại diện Sở Tư pháp Hà Nội cho biết, trung bình một tháng số lượng giải quyết hồ sơ về nuôi con nuôi rất ít song nội dung hồ sơ rất phức tạp. Do đó, đại diện cơ quan này nhất trí cao với chính sách 1 nhằm quy định chặt chẽ hơn trình tự, thủ tục hồ sơ giải quyết nuôi con nuôi nhằm hạn chế việc trục lợi.
Đồng tình với nội dung chính sách 4 về phân cấp, phân quyền, không phụ thuộc vào địa giới hành chính khi số hóa hồ sơ nuôi con nuôi, đại diện UBND phường Giảng Võ, thành phố Hà Nội đề nghị cần quy định cụ thể, rõ ràng để các địa phương khi nhận hồ sơ không có sự đùn đẩy, né tránh.
“Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu đưa quy định về việc một người được nhận bao nhiêu trẻ em làm con nuôi. Trên thực tế chúng tôi có nhận được hồ sơ xin xác nhận hoàn cảnh để nhận hàng chục trẻ em làm con nuôi. Do đó, cần quy định rõ ràng để đơn vị ở cơ sở thực hiện được tốt hơn”, đại diện UBND phường Giảng Võ nêu ý kiến.
Đáng chú ý, đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề xuất bổ sung cơ chế giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên. Theo đại diện cơ quan này, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có Ban Thanh tra Nhân dân và tổ chức Đoàn Thanh niên được tổ chức có hệ thống, chặt chẽ. Hơn nữa, theo Luật Trẻ em, Đoàn Thanh niên là cơ quan bảo vệ quyền trẻ em.
Theo đại diện Bộ Công an, việc nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài khá phức tạp. Do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung đánh giá tác động cụ thể, chi tiết hơn, nhất là liên quan đến nội dung giao cho UBND cấp xã xác nhận người đủ điều kiện cho nhận con nuôi, trong đó có cả nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài.
Liên quan đến chính sách 2 về trách nhiệm quản lý Nhà nước của UBND cấp xã, đại diện Bộ Công an cũng đề nghị làm rõ hơn việc sửa đổi này liên quan đến trách nhiệm cụ thể nào của UBND cấp xã. Đồng thời, rà soát lại để tránh trùng lặp với nội dung này ở chính sách 1.
Về dự kiến kinh phí triển khai Luật khi được thông qua, đại diện Bộ Tài chính đề nghị nghiên cứu bổ sung dự kiến kinh phí thực hiện. Trong đó, xác định rõ cụ thể nguồn ngân sách Nhà nước và nguồn từ xã hội hóa bao gồm những hoạt động gì; đặc biệt cần làm rõ kinh phí về cơ sở dữ liệu hồ sơ nuôi con nuôi.
Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh các nội dung về sự cần thiết ban hành chính sách; sự phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện chính sách Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) gắn với các vướng mắc bất cập và cần thể hiện rõ trong hồ sơ và các nhóm chính sách.
Trong đó, tiếp tục rà soát, đánh giá các vướng mắc bất cập để từ đó phân nhóm các chính sách cụ thể, rõ ràng minh bạch hơn và giải quyết đúng các vấn đề phát sinh từ thực tiễn; bảo đảm sự thống nhất trong các chính sách, tránh trùng lặp.
Đặc biệt, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung chính sách hậu kiểm nhằm bảo đảm tối đa quyền, lợi ích của trẻ em.
Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, báo cáo đánh giá tác động. Thứ trưởng lưu ý, báo cáo đánh giá tác động nên đưa các ví dụ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn để minh họa đối với từng chính sách cụ thể.
