Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) đề xuất kiện toàn công tác thanh tra, đảm bảo thống nhất với Luật Thanh tra năm 2025. Đồ họa: Trang Nguyệt

Hoàn thiện khung pháp lý về thanh tra, kiểm tra

Việc hoàn thiện khung pháp lý về công tác thanh tra là một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam nhằm tạo sự đồng bộ, nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước trong kỷ nguyên mới.

Theo đó, các quy định về thanh tra được thiết kế đảm bảo tính thống nhất với Luật Thanh tra năm 2025 và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên như SOLAS, MARPOL hay ISPS Code…

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định thanh tra trong hoạt động giao thông đường thủy nội địa để thực hiện thống nhất theo pháp luật thanh tra chung, tránh sự chồng chéo giữa các lực lượng.

Đồng thời, công tác kiểm tra cũng được đề xuất mở rộng, không chỉ tập trung vào tàu biển mà còn làm tiền đề để quy định chi tiết việc kiểm tra các phương tiện thủy nội địa cấp VR-SB hoạt động trong vùng nước cảng biển và vùng biển Việt Nam.

Cụ thể, theo báo cáo tổng kết việc thi hành Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015, Luật Giao thông đường thủy nội địa và các sửa đổi, bổ sung, từ năm 2016 đến nay, các cảng vụ hàng hải đã tiến hành kiểm tra rất nhiều phương tiện thủy nội địa mang cấp VR-SB vào, rời cảng biển với mục đích nâng cao công tác an toàn, đảm bảo an toàn sinh mạng cho thuyền viên và tài sản của con người trên biển. Do đó, cần thiết phải xây dựng các quy định khung để làm tiền đề cho việc xây dựng chi tiết các quy định cụ thể về việc kiểm tra an toàn đối với đối tượng tàu biển Việt Nam và phương tiện VR-SB hoạt động trong vùng nước cảng biển, vùng biển Việt Nam.

Ngoài ra, để nâng cao chất lượng thực thi công vụ, dự thảo chú trọng xây dựng hình ảnh lực lượng thanh tra, kiểm tra chuyên nghiệp, có kỷ cương thông qua việc quy định thống nhất về chức danh, tiêu chuẩn, chế độ đãi ngộ và trang phục ngành. Điều này không chỉ giúp nhận diện rõ vai trò quản lý nhà nước khi phối hợp liên ngành với hải quan, biên phòng mà còn khẳng định sự liêm chính, chuyên nghiệp của lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam đối với bạn bè quốc tế.

Thúc đẩy phòng ngừa tham nhũng thông qua hiện đại hóa và chuyển đổi số

Việc thúc đẩy phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và tiêu cực trong lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa được dự thảo bộ luật mới đặc biệt chú trọng thông qua các giải pháp hiện đại hóa và chuyển đổi số mạnh mẽ.

Việc phát triển phương thức quản lý điện tử và hoạt động trên môi trường số được xác định là giải pháp quan trọng để khơi thông các điểm nghẽn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Dự thảo đề xuất bổ sung các quy định cụ thể nhằm khuyến khích phát triển phương thức quản lý điện tử và hoạt động trên môi trường số nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý Nhà nước.

Một trong những dự án quan trọng được Bộ Xây dựng phê duyệt là Dự án Xây dựng hệ thống thông tin quản lý tích hợp phục vụ chuyển đổi số Cục Đường thuỷ nội địa Việt Nam, tập trung vào cơ sở dữ liệu người điều khiển phương tiện và phương tiện thủy nội địa.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Hệ thống này đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát chặt chẽ, phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động đào tạo, sát hạch thuyền viên và người lái phương tiện. Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như blockchain trong vận đơn điện tử sẽ tạo ra cơ chế ghi nhận dữ liệu an toàn, có khả năng chống gian lận và làm sai lệch thông tin trong hoạt động vận tải.

Đồng thời, việc đẩy mạnh thực hiện thủ tục trực tuyến qua Cổng thông tin một cửa quốc gia cho tàu thuyền vào và rời cảng biển giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời hạn chế tối đa các hành vi tiêu cực phát sinh từ việc tiếp xúc trực tiếp. Việc số hóa dữ liệu và thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin trực tuyến không chỉ tăng cường tính công khai mà còn hỗ trợ giám sát an toàn, an ninh hiệu quả hơn.

Khung pháp lý mới sẽ hoàn thiện quy định về xây dựng, quản lý và chia sẻ dữ liệu số chuyên ngành, đảm bảo đồng bộ với các luật về giao dịch điện tử và an ninh mạng. Những nỗ lực hiện đại hóa này hướng tới mục tiêu xây dựng một nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, trong sạch và liêm chính, phục vụ tốt nhất cho người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên phát triển mới.

Ý kiến góp ý của Thanh tra Chính phủ về việc hoàn thiện thể chế

Trong quá trình tham gia xây dựng hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Thanh tra Chính phủ đã có những ý kiến đóng góp quan trọng nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Theo đó, Thanh tra Chính phủ thống nhất với các thành phần tài liệu trong dự thảo hồ sơ chính sách, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Xây dựng phải thực hiện rà soát, tổng kết và đánh giá một cách kỹ lưỡng kết quả thực hiện các quy định về công tác thanh tra trong Bộ luật Hàng hải Việt Nam, Luật Giao thông đường thuỷ nội địa để sửa đổi, bổ sung.

Thanh tra Chính phủ lưu ý rằng các quy định về thanh tra trong dự thảo mới phải phù hợp với các quy định chung của pháp luật về thanh tra của Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu sâu và tiếp thu đầy đủ các ý kiến từ các bộ, ngành và tổ chức liên quan để dự thảo được hoàn thiện tối ưu theo đúng thẩm quyền. Những góp ý này hướng tới mục tiêu xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch, hiện đại, khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo về chức năng nhiệm vụ và nâng cao chất lượng thực thi công vụ của lực lượng thanh tra chuyên ngành trong kỷ nguyên phát triển mới. Việc hoàn thiện khung thể chế về thanh tra không chỉ giúp hoạt động quản lý Nhà nước trở nên hiệu lực hơn mà còn tạo môi trường kinh doanh liêm chính, minh bạch cho người dân và doanh nghiệp.