(Thanh tra) - Với trình tự kiểm tra, báo cáo và ban hành kết luận được quy định cụ thể, hoạt động kiểm tra chuyên ngành đất đai không chỉ bảo đảm minh bạch mà còn tăng cường trách nhiệm của các bên liên quan trong việc chấp hành pháp luật.
Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về đất đai và kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm, pháp luật hiện hành đã quy định chi tiết về công tác kiểm tra chuyên ngành đất đai. Cụ thể, các quy định tại Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai không chỉ làm rõ căn cứ, thẩm quyền mà còn cụ thể hóa trình tự, thủ tục tiến hành kiểm tra, đảm bảo tính minh bạch, khách quan và nghiêm minh trong quá trình thực thi công vụ.
Căn cứ quy định tại khoản 1, Điều 103 Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai, công tác kiểm tra chuyên ngành đất đai được tiến hành dựa trên kế hoạch kiểm tra định kỳ hằng năm hoặc theo chỉ đạo của cơ quan, người có thẩm quyền quản lý Nhà nước về đất đai.
Bên cạnh đó, hoạt động kiểm tra cũng có thể xuất phát từ các thông tin phản ánh, kiến nghị của tổ chức, cá nhân, phương tiện thông tin đại chúng về các vi phạm pháp luật trong quản lý, sử dụng đất đai, hoặc khi phát hiện có hành vi vi phạm của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thi hành công vụ.
Về mặt thẩm quyền, theo quy định tại khoản 2, Điều 103, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng thủ trưởng cơ quan có chức năng quản lý chuyên ngành trực thuộc bộ sẽ ban hành kế hoạch và quyết định kiểm tra đối với lĩnh vực đất đai trên phạm vi cả nước.
Đối với các địa phương, Ủy ban Nhân dân các cấp và thủ trưởng cơ quan quản lý đất đai trực thuộc sẽ chịu trách nhiệm ban hành kế hoạch và quyết định kiểm tra trên phạm vi địa bàn mình quản lý.
Hoạt động kiểm tra chuyên ngành đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự, kỷ cương quản lý Nhà nước. Nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả, Nghị định quy định rất chi tiết về hình thức cũng như thời hạn tiến hành các cuộc kiểm tra thông qua các điều khoản cụ thể.
Về hình thức, căn cứ theo khoản 3, Điều 103, việc kiểm tra chuyên ngành đất đai có thể được triển khai theo kế hoạch định kỳ hằng năm hoặc tiến hành đột xuất. Các cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện công tác này thông qua hình thức thành lập đoàn kiểm tra, ban hành văn bản cử tổ kiểm tra, hoặc cử người được giao nhiệm vụ kiểm tra.
Đặc biệt, phương pháp tiến hành được quy định rất linh hoạt. Cơ quan chức năng có thể tổ chức kiểm tra trực tiếp tại địa điểm kiểm tra, yêu cầu gửi hồ sơ tới cơ quan thực hiện kiểm tra, hoặc tổ chức họp trực tuyến tùy theo tình hình thực tế.
Bên cạnh sự linh hoạt về mặt hình thức, yếu tố thời gian cũng được kiểm soát vô cùng chặt chẽ. Cụ thể, theo quy định tại điểm d, khoản 1, Điều 104, thời hạn thực hiện đối với một cuộc kiểm tra được giới hạn tối đa là không quá 30 ngày.
Mặc dù vậy, trong quá trình thực thi nhiệm vụ nếu có phát sinh vấn đề phức tạp cần thiết, trưởng đoàn kiểm tra có quyền gia hạn thời gian kiểm tra một lần, nhưng khoảng thời gian gia hạn thêm tuyệt đối không được vượt quá 7 ngày làm việc.
Để đảm bảo tính khách quan và nghiêm minh trong công tác quản lý Nhà nước, Nghị định quy định trình tự chặt chẽ đối với việc thực hiện và ban hành kết luận kiểm tra chuyên ngành đất đai. Cụ thể, căn cứ theo quy định tại khoản 3, Điều 104, sau khi công bố quyết định hoặc văn bản kiểm tra, các cơ quan chức năng sẽ tiến hành ngay các hoạt động kiểm tra.
Quá trình này bao gồm việc thu thập hồ sơ, nghiên cứu tài liệu, làm việc trực tiếp với các tổ chức, cá nhân có liên quan, đồng thời tiến hành kiểm tra thực tế tại thực địa; trong trường hợp cần thiết có thể yêu cầu các bên cung cấp bổ sung tài liệu và giải trình những nội dung còn chưa rõ.
Nhằm chống tình trạng kéo dài, tiến độ báo cáo được quy định rất nghiêm ngặt: Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày kết thúc thời gian kiểm tra, đoàn kiểm tra, tổ kiểm tra hoặc người thực hiện nhiệm vụ kiểm tra xây dựng xong báo cáo kết quả và dự thảo thông báo kết luận trình lên người có thẩm quyền.
Bước sang giai đoạn ban hành kết luận, căn cứ theo khoản 4, Điều 104, trong thời hạn tối đa 10 ngày kể từ ngày nhận được báo cáo, người có thẩm quyền quyết định kiểm tra phải chính thức ký thông báo kết luận kiểm tra hoặc ban hành văn bản xử lý các kiến nghị.
Đáng chú ý, thông báo kết luận này không chỉ được gửi trực tiếp cho đối tượng kiểm tra mà còn phải được công bố công khai rộng rãi, trong đó ghi rõ thời gian tổ chức thực hiện.
Cuối cùng, để quy định pháp luật đi vào thực tiễn, khoản 5, Điều 104 quy định đối tượng được kiểm tra có trách nhiệm tổ chức thực hiện nghiêm túc các yêu cầu nêu trong kết luận, dưới sự theo dõi, đôn đốc sát sao và kiểm tra việc thi hành của các cơ quan có thẩm quyền.
Với cơ chế rõ ràng từ căn cứ, thẩm quyền đến trình tự thực hiện và công khai kết luận, hoạt động kiểm tra chuyên ngành không chỉ góp phần phát hiện, xử lý kịp thời vi phạm mà còn nâng cao tính răn đe, phòng ngừa. Quan trọng hơn, việc tổ chức thực hiện nghiêm túc các kết luận kiểm tra sẽ là yếu tố then chốt để các quy định pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, bảo đảm kỷ cương, minh bạch trong quản lý và sử dụng đất đai.
