Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Thảo Nguyên

Ngày 8/12, Bộ Tư pháp phối hợp với Văn phòng Cao ủy Liên hiệp quốc về người tị nạn tại Việt Nam tổ chức hội thảo “Đánh giá kết quả nghiên cứu, rà soát các quy định của pháp luật Việt Nam về người không quốc tịch và tính khả thi Việt Nam gia nhập Công ước 1954 về quy chế người không quốc tịch”.

Ngày 28/9/1954, Liên hiệp quốc thông qua Công ước 1954 về Quy chế của người không quốc tịch. Đây là văn kiện quốc tế quan trọng để cải thiện tình trạng pháp lý, nâng cao vị thế của người không quốc tịch, bảo đảm các quyền cơ bản của người không quốc tịch, bảo đảm các quyền cơ bản của con người đối với người không quốc tịch, hướng đến việc các quốc gia thành viên Công ước cấp quốc tịch cho người không quốc tịch hiện đang cư trú trên quốc gia mình. 

Tại Việt Nam, Đảng, Nhà nước luôn quan tâm và đề ra các chủ trương, chính sách để bảo đảm quyền có quốc tịch của cá nhân. Việt Nam cũng đã ban hành một hệ thống văn bản pháp luật quy định về quốc tịch, phù hợp với hoàn cảnh của từng giai đoạn lịch sử như Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998, Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008… để ghi nhận quyền có quốc tịch của cá nhân. 

Trên thực tế, theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Khánh Ngọc, vẫn còn tồn tại những trường hợp, những cá nhân rơi vào tình trạng không quốc tịch. Trong khi đó, quyền có quốc tịch là một trong những quyền cơ bản và đầu tiên của một cá nhân khi ra đời. Nó thể hiện mối quan hệ gắn bó của cá nhân với Nhà nước, làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của cá nhân đó với quốc gia mình có quốc tịch, cũng như quyền, trách nhiệm của quốc gia đó với cá nhân mang quốc tịch của quốc gia mình. 

Hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam về quyền và nghĩa vụ của người không có quốc tịch cũng chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, chưa  bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của người không có quốc tịch, nhất là người không quốc tịch cư trú tại Việt Nam. 

Các chuyên gia cho rằng, để người không quốc tịch cư trú tại Việt Nam được hưởng đầy đủ các quyền, nghĩa vụ khi cư trú tại Việt Nam, cần phải rà soát, đánh giá tổng thể hệ thống pháp luật Việt Nam về quyền và nghĩa vụ của công dân Việt Nam, người không quốc tịch, trên cơ sở đó, đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật cho phù hợp với Hiến pháp mới về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân... 

Ông Lương Đức Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự kinh tế, Bộ Tư pháp đề xuất, trước mắt, nên quy định người không quốc tịch được hưởng các quyền và thực hiện nghĩa vụ như: Tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND; tham gia dự tuyển viên chức; tham gia BHXH bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp...

Cùng với đó, để tạo điều kiện cho người không quốc tịch, cộng đồng quốc tế nên hạn chế hoặc miễn các khoản lệ phí, chi phí đối với người không quốc tịch khi làm thủ tục nhập quốc tịch của quốc gia sở tại. 

Tại hội thảo, các chuyên gia đã đi sâu thảo luận về tình hình người không quốc tịch tại Việt Nam, từ thể chế pháp luật tới thực tiễn thi hành; khả năng gia nhập Công ước, những thuận lợi, khó khăn, lộ trình thời gian thực hiện…

Thảo Nguyên