(Thanh tra) - Đề tài khoa học “Nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế của Thanh tra Chính phủ trong nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực ngành Thanh tra”, do bà Trần Thị Tố Uyên, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm nhấn mạnh vai trò then chốt của hội nhập trong phát triển nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực, đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước.
Tại hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu đề tài ngày 24/3, bà Trần Thị Tố Uyên cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tác động mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của Việt Nam, vai trò của các cơ quan thanh tra ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước.
Tuy nhiên, để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, ngành Thanh tra cần một đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, am hiểu phương pháp thanh tra hiện đại và có khả năng ứng dụng công nghệ tiên tiến.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, trong đó hợp tác quốc tế được xác định là yếu tố then chốt giúp tiếp cận tri thức và kinh nghiệm tiên tiến.
Theo bà Uyên, với vị trí là cơ quan quản lý Nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ không chỉ thực hiện chức năng chuyên môn mà còn có trách nhiệm định hướng, nâng cao năng lực cho toàn hệ thống thanh tra.
Vì vậy, hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực không chỉ có ý nghĩa riêng đối với cơ quan này mà còn tác động lan tỏa đến toàn ngành.
Chủ nhiệm đề tài cho biết, trong những năm qua, hoạt động hợp tác quốc tế của Thanh tra Chính phủ đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, hiệu quả hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Một trong những hạn chế lớn là năng lực nghiên cứu khoa học của ngành Thanh tra còn chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều công trình nghiên cứu vẫn nặng về lý luận, thiếu tính ứng dụng thực tiễn, chưa đưa ra được các luận điểm mới có giá trị.
Đội ngũ cán bộ nghiên cứu tuy tâm huyết nhưng thiếu cơ hội tiếp cận thực tiễn và tham gia các diễn đàn khoa học quốc tế. Phương pháp nghiên cứu còn đơn điệu, chủ yếu dựa vào tài liệu thứ cấp, ít ứng dụng các phương pháp hiện đại.
Đáng chú ý, số lượng đề tài nghiên cứu mang tính quốc tế còn rất hạn chế. Trong khi đó, các quốc gia trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Thái Lan đã triển khai nhiều chương trình hợp tác nghiên cứu quy mô lớn, có các công trình công bố trên tạp chí quốc tế uy tín.
Theo bà Uyên, nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do hoạt động hợp tác quốc tế trong nghiên cứu chưa được triển khai bài bản, thiếu tính hệ thống. Các hoạt động còn mang tính ngắn hạn, rời rạc, chưa hình thành các chương trình nghiên cứu chung dài hạn. Cơ chế trao đổi học giả, nghiên cứu sinh với các trung tâm nghiên cứu quốc tế chưa được thiết lập. Việc tận dụng nguồn lực từ các tổ chức quốc tế vẫn còn hạn chế.
Trong lĩnh vực đào tạo nhân lực ngành Thanh tra, thực trạng cũng cho thấy nhiều bất cập; hệ thống đào tạo hiện nay chủ yếu dựa vào các cơ sở trong nước, trong đó Trường Cán bộ Thanh tra đóng vai trò nòng cốt. Dù đã có nhiều nỗ lực, chất lượng đào tạo vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Chương trình đào tạo chưa được cập nhật thường xuyên, nội dung còn thiếu các chủ đề mới như thanh tra dựa trên rủi ro, ứng dụng trí tuệ nhân tạo hay phân tích dữ liệu lớn.
Đội ngũ giảng viên, yếu tố quyết định chất lượng đào tạo, vẫn còn thiếu về số lượng và hạn chế về trình độ quốc tế. Phương pháp giảng dạy chủ yếu theo lối truyền thống, thiếu tính tương tác.
Việc mời chuyên gia nước ngoài và triển khai các chương trình trao đổi giảng viên chưa được thực hiện thường xuyên.
Bên cạnh đó, quy mô đào tạo quốc tế còn khiêm tốn; số lượng cán bộ được cử đi đào tạo, bồi dưỡng ở nước ngoài còn rất ít, chủ yếu là các khóa ngắn hạn. Đào tạo dài hạn, đặc biệt ở trình độ thạc sĩ, tiến sĩ trong các lĩnh vực liên quan đến thanh tra và phòng, chống tham nhũng còn hạn chế, dẫn đến thiếu hụt đội ngũ cán bộ có trình độ quốc tế.
Kinh nghiệm từ các nước trong khu vực cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Singapore đã xây dựng các trung tâm đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu từ sớm, không chỉ phục vụ trong nước mà còn đào tạo cho nhiều quốc gia. Malaysia và Thái Lan cũng mở rộng hợp tác quốc tế, tham gia các mạng lưới toàn cầu và nâng cao vị thế trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng.
Ngoài ra, xu thế chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt ra những thách thức mới. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay blockchain trong hoạt động thanh tra đã trở thành xu hướng toàn cầu.
Để theo kịp, theo bà Uyên, ngành Thanh tra không chỉ cần đầu tư công nghệ mà còn phải đào tạo đội ngũ nhân lực đủ năng lực sử dụng và vận hành hiệu quả.
Tuy nhiên, về cơ chế chính sách, hiện vẫn còn nhiều khoảng trống. Thanh tra Chính phủ chưa xây dựng được một chiến lược dài hạn, toàn diện về hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và đào tạo. Các hoạt động hợp tác còn mang tính cơ hội, thiếu định hướng rõ ràng. Nguồn lực tài chính dành cho lĩnh vực này cũng còn hạn chế.
Từ thực trạng trên, đề tài đặt mục tiêu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực ngành Thanh tra.
Đồng thời, cần đẩy mạnh các chương trình nghiên cứu chung với đối tác quốc tế, thiết lập cơ chế trao đổi học giả, nghiên cứu sinh, mở rộng đào tạo dài hạn ở nước ngoài. Việc đổi mới chương trình đào tạo, cập nhật các nội dung hiện đại và nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên cũng là những giải pháp then chốt.
Tại hội thảo, các đại biểu cơ bản thống nhất cao với sự cần thiết triển khai đề tài, đồng thời đánh giá đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với toàn ngành Thanh tra trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Nhiều ý kiến cho rằng, đề tài đã tiếp cận đúng vấn đề cốt lõi khi đặt hợp tác quốc tế vào trung tâm của việc nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực ngành Thanh tra.
Các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, lâu nay hoạt động hợp tác quốc tế còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu, chưa gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của ngành. Do đó, đề tài cần làm rõ hơn các mô hình hợp tác hiệu quả trên thế giới để có thể vận dụng phù hợp tại Việt Nam.
Đồng thời, đề xuất bổ sung nội dung về chuyển đổi số, đặc biệt là ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn trong hoạt động thanh tra. Bên cạnh đó, cần nhấn mạnh cơ chế thu hút chuyên gia quốc tế, xây dựng mạng lưới hợp tác bền vững, lâu dài.
