(Thanh tra) - Theo TS Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng Khoa Nghiệp vụ I, Trường Cán bộ Thanh tra, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện thể chế về kiểm tra của cơ quan thanh tra” là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa thiết thực trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường vai trò của cơ quan thanh tra trong giai đoạn hiện nay.
Chiều ngày 23/3, đề tài khoa học cấp bộ “Hoàn thiện thể chế về kiểm tra của cơ quan thanh tra” do TS Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng Khoa Nghiệp vụ I, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm đã tổ chức hội thảo góp ý hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
Theo TS Lê Thanh Thủy, trong quản lý nhà nước, kiểm tra là một chức năng cơ bản, mang tính tất yếu, gắn liền với toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện pháp luật.
Thông qua hoạt động kiểm tra, các cơ quan quản lý nhà nước có thể bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành chính, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Đây không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là nguyên tắc đã được khẳng định ở tầm hiến định.
Theo đó, Hiến pháp năm 2013 đã quy định rõ trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương trong việc kiểm tra việc thi hành pháp luật, cũng như xử lý các văn bản trái pháp luật.
TS Lê Thanh Thủy cho biết, quy định này một lần nữa khẳng định kiểm tra là chức năng hiến định của các cơ quan quản lý nhà nước, phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và xuyên suốt trong mọi hoạt động quản lý.
Trên cơ sở đó, hệ thống pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước tiếp tục cụ thể hóa chức năng kiểm tra như một nội dung bắt buộc trong thực thi nhiệm vụ quản lý ở cả Trung ương và địa phương.
“Trong hệ thống này, cơ quan thanh tra được xác định là chủ thể đặc biệt, giữ vai trò nòng cốt trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước về thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng”, TS Nguyễn Thanh Thuỷ chia sẻ.
Từ chức năng được giao, cơ quan thanh tra có trách nhiệm tiến hành kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý, đồng thời kiểm tra việc thực hiện các kết luận thanh tra, quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo và các kết luận xác minh tài sản, thu nhập.
Cũng theo TS Nguyễn Thanh Thuỷ, việc rà soát hệ thống pháp luật hiện hành cho thấy thể chế về kiểm tra của cơ quan thanh tra vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định liên quan đến kiểm tra đang tồn tại rải rác ở nhiều luật và văn bản dưới luật khác nhau, thiếu sự liên kết và thống nhất.
Điều này dẫn đến việc chưa hình thành được một khung pháp lý đầy đủ, đồng bộ về khái niệm, nội dung, phạm vi, thẩm quyền cũng như trình tự, thủ tục thực hiện kiểm tra của cơ quan thanh tra.
Mặt khác, sự phân tán trong quy định pháp luật không chỉ gây khó khăn cho việc áp dụng mà còn dẫn đến cách hiểu không thống nhất giữa các bộ, ngành và địa phương.
Thực tế cho thấy, cùng một nội dung kiểm tra nhưng có thể được triển khai theo những cách khác nhau, thiếu tiêu chí chung, làm giảm hiệu quả và tính minh bạch của hoạt động kiểm tra.
Không chỉ dừng lại ở bất cập về thể chế, thực tiễn triển khai hoạt động kiểm tra của cơ quan thanh tra trong những năm qua cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Dù đã đạt được một số kết quả nhất định trong việc chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, song hoạt động kiểm tra ở nhiều nơi vẫn mang tính phân tán, thiếu hệ thống.
Việc thiếu các tiêu chí và quy trình kiểm tra thống nhất đã khiến cho hoạt động này chưa phát huy hết vai trò.
Bên cạnh đó, cơ chế theo dõi, kiểm tra sau thanh tra và sau khi giải quyết khiếu nại, tố cáo chưa được tổ chức một cách bài bản, dẫn đến tình trạng “hậu kiểm” còn yếu. Việc tổng hợp, chia sẻ dữ liệu và thông tin phục vụ kiểm tra cũng còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu của quản lý hiện đại.
Đáng chú ý, trong bối cảnh hiện nay, tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống thanh tra đã có những thay đổi căn bản. Mô hình tổ chức thanh tra được thiết kế theo hai cấp, đồng thời không còn phân định rõ ràng giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành như trước đây.
Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động kiểm tra, khi nó trở thành một công cụ quản lý quan trọng, không thể thiếu.
Tại hội thảo, các đại biểu đã góp ý cụ thể cho đề cương nghiên cứu, tập trung vào việc làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về kiểm tra trong quản lý nhà nước; đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật và thực tiễn tổ chức thực hiện; đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp mang tính khả thi cao.
Các đại biểu đề nghị cần xây dựng một khung pháp lý thống nhất về kiểm tra của cơ quan thanh tra, trong đó xác định rõ nội hàm khái niệm, nguyên tắc, thẩm quyền và quy trình thực hiện.
Đồng thời cho rằng, đầu ra đề tài cần tập trung kiến nghị hoàn thiện các cơ chế kiểm tra của cơ quan thanh tra, đồng thời thu hẹp, xác định rõ đối tượng nghiên cứu để bảo đảm tính trọng tâm, cụ thể và khả thi của các đề xuất.
Ngoài ra, đề tài cần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động kiểm tra, xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, tăng cường kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan.
Đây được xem là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả, tính minh bạch và khả năng giám sát của hoạt động kiểm tra trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Phát biểu kết luận hội thảo, TS Lê Thanh Thủy ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến đóng góp tâm huyết, sâu sắc của các chuyên gia và đại biểu tham dự. Những ý kiến này sẽ được tiếp thu, chỉnh lý để hoàn thiện đề cương nghiên cứu, bảo đảm đề tài có cơ sở khoa học vững chắc và tính ứng dụng cao.
Có thể khẳng định rằng, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện thể chế về kiểm tra của cơ quan thanh tra” không chỉ xuất phát từ yêu cầu lý luận mà còn là đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn. Kết quả nghiên cứu kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tăng cường vai trò của cơ quan thanh tra trong giai đoạn đổi mới hiện nay.
