Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị định về báo cáo tài chính Nhà nước, góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương và minh bạch tài chính công. Đồ họa: Trang Nguyệt

Siết chặt trách nhiệm kiểm tra và giám sát thông tin tài chính

Việc xây dựng dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 25/2017/NĐ-CP là nhiệm vụ cấp thiết nhằm đáp ứng những thay đổi lớn về cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Trước hết, dự thảo nhằm thể chế hóa chủ trương tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, bãi bỏ cấp huyện theo các Nghị quyết của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ.

Đồng thời, sự ra đời của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 với yêu cầu rút ngắn thời gian quyết toán thêm 6 tháng, đòi hỏi quy trình lập báo cáo tài chính Nhà nước phải thay đổi tương ứng để đảm bảo tính đồng bộ.

Theo Bộ Tài chính, quy định hiện hành bộc lộ nhiều hạn chế như phạm vi thông tin chưa rõ ràng, quy trình qua nhiều cấp trung gian khiến thời gian lập kéo dài tới 18 tháng và đặc biệt là chế tài xử lý vi phạm còn chưa rõ ràng, cụ thể, chưa hiệu quả.

Do đó, dự thảo mới đóng vai trò then chốt trong việc khắc phục các nút thắt này, hướng tới cung cấp bức tranh tài chính quốc gia trung thực và minh bạch theo chuẩn mực kế toán công Việt Nam và thông lệ quốc tế.

Công tác kiểm tra, giám sát được xác định là nhiệm vụ trọng tâm để đảm bảo tính trung thực và khách quan của dữ liệu tài chính Nhà nước trước khi tổng hợp thành báo cáo chung. Theo quy định tại Điều 20 của dự thảo Nghị định, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo, tổ chức kiểm tra, giám sát công tác kế toán cũng như việc cung cấp thông tin tài chính tại đơn vị mình và các đơn vị kế toán cấp dưới.

Hoạt động này nhằm làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân trong các khâu thực hiện, đảm bảo thông tin phải đầy đủ, minh bạch và chính xác trước khi gửi về Kho bạc Nhà nước. Việc tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong chấp hành pháp luật về tài chính - ngân sách Nhà nước thông qua các đợt tập huấn và tuyên truyền cũng được đề xuất như một giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm công tác kế toán trong khu vực công.

Công khai, minh bạch là giải pháp phòng ngừa tham nhũng trọng yếu

Để ngăn chặn các hành vi chậm trễ hoặc thiếu minh bạch trong việc cung cấp dữ liệu, dự thảo Nghị định đã bổ sung các chế tài xử lý vi phạm cụ thể và quyết liệt hơn so với quy định cũ. Tại Điều 17 và Điều 18, dự thảo quy định rõ trường hợp các cơ quan, đơn vị, tổ chức không chấp hành đầy đủ hoặc kịp thời chế độ cung cấp thông tin, Kho bạc Nhà nước sẽ báo cáo và đề nghị cơ quan tài chính có thẩm quyền tạm đình chỉ chi ngân sách của đơn vị đó, trừ các khoản chi thiết yếu như lương, phụ cấp hay trợ cấp xã hội.

Chế tài này nhằm nâng cao tính chấp hành của các đơn vị, đảm bảo tiến độ lập báo cáo tài chính Nhà nước toàn quốc và tỉnh được thực hiện đúng thời hạn quy định. Việc công khai danh sách các đơn vị vi phạm cũng được coi là một biện pháp để tăng cường sự giám sát của các cơ quan quản lý cấp trên và dư luận, từ đó hạn chế tối đa các biểu hiện tiêu cực trong việc che giấu hoặc làm sai lệch thông tin tài chính.

Một trong những mục đích quan trọng của việc ban hành Nghị định mới là cung cấp thông tin về tài sản, công nợ và kết quả hoạt động tài chính Nhà nước một cách trung thực, kịp thời để phục vụ công tác điều hành và hoạch định chính sách. Điều 15 của dự thảo Nghị định quy định chi tiết về việc công khai các thông tin như tài sản Nhà nước, nguồn vốn, doanh thu, chi phí và kết quả thặng dư hoặc thâm hụt trong năm.

Báo cáo tài chính Nhà nước toàn quốc được thực hiện công khai trên cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính, báo cáo tài chính Nhà nước tỉnh được thực hiện công khai trên cổng thông tin điện tử của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh và Sở Tài chính.

Góp ý của Thanh tra Chính phủ đối với dự thảo Nghị định

Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định về báo cáo tài chính Nhà nước, Thanh tra Chính phủ đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng nhằm đảm bảo tính chặt chẽ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Một trong những nội dung trọng tâm là việc đề nghị bổ sung nguyên tắc lập báo cáo tại Điều 7, yêu cầu thông tin trên báo cáo phải được trình bày phù hợp với yêu cầu quản lý. Ý kiến này đã được Bộ Tài chính tiếp thu nhằm kế thừa các quy định hợp lý từ Thông tư số 133/2018/TT-BTC, giúp báo cáo trở thành công cụ đắc lực phục vụ công tác điều hành tài chính quốc gia.

Liên quan đến tính minh bạch và bảo mật thông tin, Thanh tra Chính phủ đã góp ý bổ sung quy định loại trừ các tài liệu, số liệu thuộc phạm vi bảo vệ bí mật Nhà nước khi thực hiện công khai báo cáo tại Điều 15. Đề xuất này nhằm đảm bảo sự tương thích tuyệt đối với Luật Ngân sách Nhà nước và các quy định pháp luật về bảo vệ bí mật Nhà nước, đảm bảo an ninh thông tin trong khi vẫn duy trì tính công khai về tài sản và nguồn vốn.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu rà soát kỹ các hình thức công khai như niêm yết, phát hành ấn phẩm hay thông báo bằng văn bản để tránh tình trạng trùng lặp hoặc thiếu sót, đảm bảo tính khả thi khi triển khai trên thực tế.