Bộ Quốc phòng là cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đồ họa: Trang Nguyệt

Thiết lập cơ chế thanh tra, kiểm tra chặt chẽ, tránh chồng chéo

Công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát là một trong những trụ cột quan trọng để đảm bảo tính thực thi của pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Nội dung này được quy định tập trung và chi tiết tại Điều 33 của dự thảo Luật.

Theo đó, việc kiểm tra, thanh tra và giám sát được thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra, kiểm tra và pháp luật có liên quan, đồng thời áp dụng đối với các hoạt động kiểm tra, giám sát, đánh giá thực hiện pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và quy định của cơ quan có thẩm quyền.

Đặc biệt, dự thảo Luật nhấn mạnh việc thực hiện kiểm tra, thanh tra và giám sát phải dựa trên cơ sở đánh giá rủi ro, thông tin cảnh báo, dấu hiệu vi phạm hoặc kết quả thực hiện các biện pháp quản lý, kiểm soát và trừng phạt tài chính mục tiêu.

Để ngăn chặn tình trạng lạm dụng thủ tục hành chính gây nhũng nhiễu, tiêu cực cho doanh nghiệp, Tờ trình dự án Luật đã nêu rõ quan điểm xây dựng luật là lồng ghép tối đa với thủ tục chuyên ngành, tăng cường hậu kiểm và không thiết lập thủ tục cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát song song nếu pháp luật chuyên ngành đã điều chỉnh đầy đủ và không có căn cứ rủi ro cụ thể.

Khoản 6 Điều 33 của dự thảo Luật quy định việc kiểm tra, thanh tra, giám sát, đánh giá và yêu cầu giải trình phải bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, đúng căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, đúng phạm vi. Các cơ quan chức năng không được làm cản trở hoạt động hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, qua đó góp phần phòng,chống tiêu cực, nhũng nhiễu trong quá trình quản lý nhà nước.

Nhằm phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực đặc thù này, dự thảo Luật đã dành riêng Điều 7 để quy định chi tiết các hành vi bị nghiêm cấm. Cụ thể, khoản 4 Điều 7 của dự thảo nghiêm cấm hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, nhiệm vụ được giao trong phòng, chống phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Điều khoản này cũng cấm các hành vi cản trở hoạt động hợp pháp, bao che, hoặc tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đồ hoạ: Trang Nguyệt

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đưa ra các chế tài nghiêm khắc đối với những hành vi chống đối lực lượng chức năng. Khoản 6 Điều 7 quy định cấm cản trở, chống đối, không chấp hành yêu cầu, quyết định kiểm tra, thanh tra, giám sát, áp dụng biện pháp quản lý, kiểm soát, biện pháp ngăn chặn, trừng phạt tài chính mục tiêu, phong tỏa tài sản hoặc hạn chế giao dịch theo quy định của Luật này.

Về công tác quản lý nhà nước, Điều 31 của dự thảo Luật quy định cụ thể các nội dung quản lý, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc tổ chức kiểm tra, thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Theo khoản 7 Điều 33, kết quả kiểm tra, thanh tra, giám sát và đánh giá sẽ được sử dụng làm căn cứ kiến nghị sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật; đồng thời phục vụ việc xử lý vi phạm, nâng cao năng lực thực thi và yêu cầu trách nhiệm giải trình đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Tiếp thu ý kiến góp ý nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan, trong đó nhiều ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế kiểm tra, thanh tra và giám sát nhằm bảo đảm tính đồng bộ, khả thi của các quy định.

Đáng chú ý, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã đề nghị quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các bộ, ngành trong thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với hoạt dộng phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hàng loạt, trên cơ sở tham khảo quy định về thanh tra, giám sát trong phòng, chống rửa tiền. Tiếp thu ý kiến này, cơ quan soạn thảo đã chỉnh lý Điều 33 theo hướng quy định đầy đủ hơn về hoạt động kiểm tra, thanh tra, giám sát, đánh giá hiệu quả thực hiện và trách nhiệm giải trình, qua đó bao quát toàn diện các nội dung quản lý và tổ chức thực thi pháp luật.

Bên cạnh đó, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng đóng góp ý kiến về việc nâng cao tính minh bạch, khả thi, hiệu quả tổ chức thực hiện, đồng thời phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Nội dung này đã được tiếp thu và thể hiện tại Điều 37 của dự thảo Luật. Theo đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên có trách nhiệm tham gia giám sát, phản biện xã hội đối với việc xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Những quy định về thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm được xây dựng theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời chú trọng hạn chế phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. Cùng với việc tiếp thu ý kiến từ các cơ quan, tổ chức liên quan, dự thảo Luật đang từng bước hoàn thiện cơ sở pháp lý để vừa bảo đảm yêu cầu phòng ngừa rủi ro phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, vừa tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước.