Tại Hội thảo "Tổ chức và hoạt động các cơ quan tư pháp, bổ trợ tư pháp và nguồn nhân lực tư pháp, bổ trợ tư pháp trong kỷ nguyên mới - đề xuất định hướng, nhiệm vụ hoàn thiện đến năm 2045", do Bộ Tư pháp tổ chức chiều 23/7, các đại biểu đã đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện tổ chức, hoạt động của cơ quan tư pháp và bổ trợ tư pháp trong bối cảnh mới. Trong đó, việc phát huy vai trò của các cơ quan tư pháp trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí được nhiều đại biểu đề cập.

Phát biểu dẫn đề Hội thảo, TS Nguyễn Thanh Tú, Thứ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, nhanh chóng, chi phí thấp như một trụ cột quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

TS Nguyễn Thanh Tú, Thứ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Theo Thứ trưởng, Việt Nam đã có nhiều định hướng lớn về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền qua các Nghị quyết số 08, 49, 27 và 66. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới đòi hỏi phải xác định những tư duy, “từ khóa” mới có tính đột phá, vượt lên các nghị quyết trước.  

Ông mong muốn các trao đổi thẳng thắn ở góc độ của những người làm thực tiễn, các chuyên gia, nhà khoa học sẽ đóng góp vấn đề hoàn thiện tổ chức, hoạt động của cơ quan tư pháp và bổ trợ tư pháp trong bối cảnh mới.

Tham luận tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tất Viễn, nguyên Ủy viên chuyên trách, thường trực Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương nhấn mạnh, qua 25 năm thực hiện chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp (2001-2026), công tác cải cách tư pháp đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trong đó, đội ngũ cán bộ tư pháp, bổ trợ tư pháp phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng. Nhiều hoạt động bổ trợ tư pháp được xã hội hóa đạt kết quả tích cực.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Tất Viễn cho rằng, quá trình hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp trong những năm tới cần tính đến những khó khăn, thách thức, như: Kinh tế - xã hội đã đổi mới nhiều nhưng hệ thống các cơ quan tư pháp còn chậm đổi mới; mô hình tố tụng kết hợp giữa xét hỏi và tranh tụng tuy được ghi nhận trong luật nhưng vận hành còn lúng túng, tố tụng tư pháp vẫn nặng về xét hỏi…

Từ thực tiễn đó, theo PGS.TS Nguyễn Tất Viễn, việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp cần tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của TAND, bảo đảm thực hiện nguyên tắc độc lập xét xử theo quy định của Hiến pháp; hoàn thiện cơ chế tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, tăng cường kiểm soát bên trong việc thực hành quyền công tố; hoàn thiện cơ chế thi hành án, bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong thi hành án. Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động thi hành án.

Đặc biệt, là việc phát huy vai trò của các cơ quan tư pháp trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; hoàn thiện thể chế về luật sư và các thiết chế bổ trợ tư pháp; bảo đảm liêm chính tư pháp và giám sát xã hội đối với hoạt động tư pháp.

Theo ông Trần Chí Tâm, Chánh Văn phòng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp), trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu mới đặt ra đối với công tác bổ trợ tư pháp là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo, phục vụ, kiểm soát rủi ro và đánh giá hiệu quả sau ban hành; vừa bảo đảm chuẩn mực nghề nghiệp, phòng ngừa tiêu cực, vừa tạo không gian phát triển lành mạnh cho các nghề tư pháp.

Các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Đồng thời, yêu cầu phòng, chống tiêu cực và nâng cao đạo đức nghề nghiệp ngày càng cấp thiết. Ông Trần Chí Tâm cho rằng, nhiều lĩnh vực bổ trợ tư pháp gắn với tài sản lớn, quyền nhân thân, quyền tài sản, bí mật kinh doanh hoặc chứng cứ tố tụng. Do đó, cùng với phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, cần chuẩn hóa điều kiện hành nghề, kiểm soát xung đột lợi ích, minh bạch phí, thù lao, trách nhiệm nghề nghiệp và xử lý nghiêm vi phạm.

Một trong những định hướng hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các thiết chế bổ trợ tư pháp trong giai đoạn mới được ông Trần Chí Tâm đưa ra là tăng cường minh bạch, liêm chính và trách nhiệm giải trình.

Tiếp tục hoàn thiện quy tắc đạo đức, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, công khai thông tin cần thiết, thanh tra, kiểm tra theo rủi ro và xử lý nghiêm hành vi thông đồng, làm sai lệch hồ sơ, trục lợi, gây thất thoát tài sản công hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Đáng chú ý, ông Trần Chí Tâm kiến nghị đổi mới thanh tra, kiểm tra theo hướng dựa trên dữ liệu và rủi ro.

Cần xác định nhóm lĩnh vực, giao dịch, địa bàn, tổ chức có nguy cơ cao để kiểm tra chuyên sâu; đồng thời tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm vi phạm, công khai kết quả xử lý ở mức độ phù hợp để răn đe và bảo vệ niềm tin xã hội.

Kết luận hội thảo, đại diện lãnh đạo Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học đã đóng góp các ý kiến thiết thực, ý nghĩa và gợi mở những từ khóa trong việc tổ chức hoạt động của các cơ quan tư pháp. Đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục nghiên cứu, thể hiện trong quá trình xây dựng dự thảo các đề án chiến lược xây dựng hoàn thiện pháp luật và thực thi pháp luật.