Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì soạn thảo đã được gửi Bộ Tư pháp thẩm định theo quy định của pháp luật.

Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, đến ngày 2/6/2026, Bộ đã nhận được ý kiến của 10/16 bộ, cơ quan ngang bộ, 12/34 Đoàn Đại biểu Quốc hội, 29/34 UBND tỉnh, thành phố, 18/30 doanh nghiệp bưu chính, gửi ý kiến tham gia về nội dung hồ sơ dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi). Đáng chú ý, nội dung thanh tra, kiểm tra được nhiều cơ quan, doanh nghiệp quan tâm.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) được bố cục gồm 9 chương và 62 điều. Trong đó, Chương VII quy định về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm (gồm 6 điều, từ Điều 53 đến Điều 58).

Cụ thể, sửa đổi, hoàn thiện các trường hợp người sử dụng dịch vụ bưu chính có quyền khiếu nại, kiến nghị, phản ánh, bao gồm: Về chất lượng dịch vụ, giá cước; việc đảm bảo an toàn bưu gửi; về thời gian toàn trình bưu gửi… không đúng với niêm yết, công bố hoặc cam kết của doanh nghiệp (Điều 54).

Bổ sung quy định về thanh tra, kiểm tra hoạt động bưu chính; trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính trong việc cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát (Điều 53).

Đề xuất bổ sung quy định về khiếu nại, tố cáo

Góp ý vào dự thảo Luật, Thanh tra Chính phủ cho rằng dự thảo hiện mới quy định về khiếu nại, kiến nghị, phản ánh trong lĩnh vực bưu chính nhưng chưa có quy định liên quan đến tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này.

Do đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, xem xét việc bổ sung quy định về tố cáo nhằm bảo đảm đầy đủ cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin vi phạm trong hoạt động bưu chính.

Về giải quyết khiếu nại, tranh chấp (Điều 56 của dự thảo Luật), Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia đề nghị bổ sung khoản 5, Điều 56: “5. Trường hợp khiếu nại, tranh chấp liên quan đến giá dịch vụ, phụ phí, khối lượng, kích thước, khối lượng quy đổi, phát hàng thu tiền, hoàn trả, mất, hư hỏng, chậm trễ hoặc bồi thường thiệt hại, doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm cung cấp cho người sử dụng dịch vụ hoặc cơ quan có thẩm quyền thông tin, dữ liệu, chứng từ, kết quả đo, chứng cứ điện tử giao nhận, dữ liệu truy vết bưu gửi và tài liệu kỹ thuật có liên quan theo thỏa thuận cung cấp dịch vụ hoặc theo quy định của pháp luật”.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia, Điều 56 cho phép khiếu nại về giá cước, chất lượng, mất, hư hỏng, chậm trễ nhưng chưa quy định doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu đo lường, chứng cứ giao nhận, dữ liệu truy vết khi có tranh chấp. Nếu không bổ sung, các quy định về đo lường sẽ khó phát huy hiệu lực trong giải quyết khiếu nại.

Để tránh tình trạng “một hoạt động bị điều chỉnh bởi hai luật” và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai cho rằng cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ ranh giới giữa dịch vụ bưu chính và dịch vụ logistics để các địa phương dễ dàng áp dụng trong công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành.

Cũng liên quan đến nội dung này, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An đề nghị bổ sung một khoản quy định “Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí phân biệt hoạt động bưu chính với hoạt động logistics, thương mại điện tử và vận tải hàng hóa”. Vì thực tiễn hiện nay nhiều doanh nghiệp hoạt động tích hợp đa dịch vụ, nếu không quy định rõ sẽ dẫn đến chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra và áp dụng pháp luật.

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế hậu kiểm

Về cơ chế hậu kiểm và phân cấp cho UBND cấp tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế hậu kiểm, kiểm tra, giám sát hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính và việc duy trì điều kiện kinh doanh đối với doanh nghiệp bưu chính. Đồng thời, phân định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý Nhà nước Trung ương và UBND cấp tỉnh, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bưu chính trong công tác hậu kiểm tại địa phương.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh, dự thảo Luật chuyển mạnh từ tiền kiểm sang cơ chế đăng ký, tự công bố và tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp. Vì vậy, cần quy định rõ cơ chế hậu kiểm nhằm bảo đảm hiệu lực quản lý Nhà nước, kịp thời phát hiện vi phạm về an toàn, an ninh, chất lượng dịch vụ, bảo vệ dữ liệu bưu chính và điều kiện hoạt động của doanh nghiệp. Mặt khác, cần giao rõ trách nhiệm phối hợp cho UBND cấp tỉnh trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động bưu chính trên địa bàn để bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Do đó, để bảo đảm đồng bộ pháp luật, bảo đảm nguyên tắc hoạt động kiểm tra chuyên ngành tuân theo pháp luật, khách quan, kịp thời, chính xác, không chồng chéo, không gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của đối tượng kiểm tra, đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc sửa đổi nội dung khoản 2, Điều 55 nói trên của dự thảo thành: “2. Kiểm tra trong lĩnh vực Bưu chính được thực hiện theo quy định của pháp luật về hoạt động kiểm tra chuyên ngành”.

Cũng liên quan tới công tác hậu kiểm, theo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng, việc chuyển đổi từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” là một trong những thay đổi cốt lõi của dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) để phù hợp với chủ trương cải cách hành chính. Tuy nhiên, lại khó khăn khi thực hiện kiểm tra chuyên ngành theo quy định của Nghị định số 217/2025/NĐ-CP, vì nghị định này quy định phải có kế hoạch hoặc dấu hiệu vi phạm rõ ràng mới được thực hiện kiểm tra chuyên ngành. Do đó, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng đề nghị cần quy định rõ trong Điều 55 hoặc Điều 58 dự thảo Luật về cơ chế “Giám sát thường xuyên thông qua hệ thống dữ liệu bưu chính số”.

Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng lý giải, đây là hoạt động quản lý hành chính định kỳ, không phải là một cuộc kiểm tra chuyên ngành tại trụ sở doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp đã thực hiện kết nối và cung cấp dữ liệu theo Điều 47, cơ quan quản lý có thể “hậu kiểm” liên tục trên môi trường số. Chỉ khi phát hiện bất thường từ dữ liệu này mới chuyển sang quy trình kiểm tra, thanh tra theo pháp luật về thanh tra.

Mặt khác, bưu chính có tính chất lưu thông hàng hóa liên tục, việc áp dụng các quy trình kiểm tra chuyên ngành chung có thể gây gián đoạn dịch vụ vượt mức cần thiết. Vì vậy, đề nghị cơ quan chủ trì nghiên cứu, bổ sung vào Điều 55 hoặc giao Chính phủ quy định một quy trình kiểm tra, giám sát đặc thù cho lĩnh vực bưu chính số.

Những đề xuất sửa đổi, bổ sung nêu trên góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện dự thảo Luật, khắc phục những khoảng trống pháp lý, tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng dịch vụ. Dự thảo Luật khi được ban hành, thi hành trên thực tiễn, được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước và thúc đẩy thị trường bưu chính phát triển lành mạnh, bền vững trong giai đoạn mới.