Bộ Dân tộc và Tôn giáo là cơ quan chủ trì soạn thảo hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Đồ họa: Trang Nguyệt

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đã cụ thể hóa nhiều quy định liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý Nhà nước. Việc chuyển mạnh từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", cắt giảm thủ tục hành chính, cùng cơ chế giám sát hoạt động cả trên môi trường thực lẫn không gian mạng sẽ góp phần tạo khung pháp lý minh bạch, nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật.

Quy định về thẩm quyền thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

Dự thảo Nghị định thể chế hóa các biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Theo quy định tại điểm b, khoản 1, Điều 6 dự thảo Nghị định, cơ quan quản lý Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo các cấp có trách nhiệm kiểm tra hoặc yêu cầu, đề nghị cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiến hành thanh tra việc thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, điểm b và điểm c, khoản 2, Điều 1 dự thảo Nghị định quy định cụ thể trách nhiệm đình chỉ, phục hồi hoạt động của tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, cơ sở đào tạo tôn giáo; trách nhiệm chấm dứt hoạt động của chức việc khi bị đình chỉ chức vụ, chấm dứt hoạt động của nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung khi bị thu hồi văn bản chấp thuận, cũng như chấm dứt hoạt động tôn giáo khi tổ chức bị giải thể.

Đối với các hoạt động trên môi trường số, Điều 5 dự thảo Nghị định yêu cầu các tổ chức, cá nhân phải nghiêm túc chấp hành các biện pháp xử lý của cơ quan Nhà nước và ngăn chặn, gỡ bỏ ngay nội dung vi phạm khi có yêu cầu.

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Một trong những giải pháp then chốt để ngăn ngừa hành vi nhũng nhiễu, tiêu cực trong thực thi công vụ là minh bạch hóa quy trình, giảm tiếp xúc trực tiếp và tăng cường phân cấp. Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, dự thảo Nghị định đã phân quyền giải quyết 8 thủ tục hành chính từ cấp bộ về UBND cấp tỉnh, giúp giảm tỉ lệ thủ tục cấp bộ xuống dưới 30%, đồng thời cắt giảm 53,5% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ.

Cùng với đó, khoản 4, Điều 72 dự thảo Nghị định quy định 100% thủ tục hành chính lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 66.7/2025/NQQ-CP của Chính phủ quy định tái cấu trúc dựa trên cơ sở dữ liệu quốc gia.

Cụ thể, người có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính có trách nhiệm khai thác, sử dụng thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành để thay thế thành phần hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính, như dữ liệu về giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai để chứng minh địa điểm hợp pháp để đặt trụ sở; cơ sở dữ liệu về tôn giáo, tín ngưỡng để khai khác các thành phần hồ sơ thuộc phạm vi quản lý của Bộ Dân tộc và Tôn giáo… Không yêu cầu tổ chức, cá nhân nộp các thành phần hồ sơ này khi khai thác được dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu.

Cơ chế này vừa chuyển trọng tâm quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", vừa loại bỏ các "thủ tục con" phát sinh, góp phần phòng ngừa vi phạm, nhũng nhiễu, tiêu cực trong quá trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ.

Công tác thanh tra, kiểm tra theo dự thảo Nghị định được thiết kế gắn liền với trách nhiệm phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo, cơ quan an ninh mạng, lực lượng công an và các bộ, ngành có liên quan.

Khi phát hiện các hoạt động có dấu hiệu vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng niềm tin tâm linh để trục lợi, các cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra, lập biên bản, ra kết luận minh bạch trước khi ban hành quyết định xử lý.

Theo đánh giá thủ tục hành chính, việc phân quyền, phân cấp, việc ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc bảo đảm bình đẳng giới, việc thực hiện chính sách dân tộc trong dự thảo Nghị định, việc tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên, xử lý nghiêm minh các vi phạm thuộc phạm vi quản lý sẽ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân được thực thi đúng Hiến pháp và pháp luật, giữ vững an ninh trật tự và kỷ cương quản lý Nhà nước.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Ý kiến của Thanh tra Chính phủ trong việc hoàn thiện quy định tại dự thảo

Góp ý đối với dự thảo Nghị định, Thanh tra Chính phủ đã đóng góp nhiều ý kiến đối với các quy định về đào tạo tôn giáo và tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính. Các đóng góp này hướng tới việc bảo đảm tính ổn định của văn bản, khả năng thích ứng với sự phát triển của khoa học công nghệ, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

Liên quan đến quy định tại Điều 48 dự thảo Nghị định về trình độ, hình thức và phương thức đào tạo của cơ sở đào tạo tôn giáo, Thanh tra Chính phủ đánh giá việc cho phép lựa chọn hình thức và phương thức đào tạo linh hoạt là phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số.

Tuy nhiên, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các hình thức đào tạo mới có thể xuất hiện trong tương lai, Thanh tra Chính phủ đề xuất bổ sung vào điểm b, khoản 2, Điều 48 quy định theo hướng mở đối với "các phương thức đào tạo khác phù hợp với quy định của pháp luật và sự phát triển của khoa học, công nghệ".

Đối với quy định về tiếp nhận hồ sơ tại Điều 72 dự thảo Nghị định, Thanh tra Chính phủ kiến nghị bổ sung các quy định nhằm số hóa toàn diện quy trình giải quyết thủ tục hành chính. Cụ thể, Thanh tra Chính phủ đề xuất quy định rõ hồ sơ, tài liệu bản điện tử được tạo lập, gửi, xử lý trên môi trường điện tử có giá trị pháp lý tương đương bản giấy; hạn chế yêu cầu nộp lại bản giấy hoặc xuất trình bản chính khi thông tin đã có thể khai thác từ các cơ sở dữ liệu.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị quy định việc số hóa ngay tài liệu khi tiếp nhận; tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu với Cổng Dịch vụ công quốc gia; đồng thời ưu tiên trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính dưới dạng bản điện tử.