(Thanh tra) - Sau 1 năm thi hành, Luật Thủ đô thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô. Tuy nhiên, vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện cũng như từ quy định của luật. Do đó, việc đánh giá thi hành luật và đề xuất cơ chế, chính sách vượt trội để xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) đáp ứng được yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới là cần thiết.
Chiều 12/1, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với UBND thành phố Hà Nội tổ chức hội nghị đánh giá thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu và Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn đồng chủ trì hội nghị. Cùng dự còn có đại diện các bộ, ngành, UBND thành phố Hà Nội và Hội đồng Nhân dân, các ban của Thành ủy, sở, ngành của thành phố Hà Nội và các chuyên gia, nhà khoa học.
Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 (một số nội dung từ 1/7/2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012 mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành Luật Thủ đô vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện cũng như vướng mắc từ quy định của luật.
Hội nghị nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện, nhận diện vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật và công tác tổ chức thi hành, thẳng thắn làm rõ nguyên nhân; xác định phương hướng và nhiệm vụ trọng tâm để hoàn thiện chính sách, pháp luật, đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).
Tại hội nghị, đại diện Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp đã báo cáo kết quả theo dõi tình hình thi hành Luật Thủ đô. Đồng thời, lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội đã trình bày báo cáo một số định hướng chính sách lớn xây dựng Luật Thủ đô - từ kết quả tổng kết thi hành Luật Thủ đô tại Hà Nội.
Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) cần bám sát Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội (thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022).
Đặc biệt, cần đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền Thành phố. Theo đó, về tư duy xây dựng luật lần này được tiếp cận theo hướng phân quyền từ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của các bộ cho Thành phố (trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo). Bởi nếu vẫn quy định theo hướng xin từng thẩm quyền cụ thể trong từng lĩnh vực từ thẩm quyền của cơ quan Trung ương cho chính quyền Thành phố thì sẽ rơi vào tình trạng nhanh chóng lạc hậu, bị các luật sau “phủ”.
Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng cần tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô số 39/2025/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15, một số nghị quyết đặc thù của các địa phương khác.
Theo Bộ Tư pháp, Luật Thủ đô (sửa đổi) nên rà soát, quy định thẩm quyền trong một số lĩnh vực cụ thể theo hướng: Trao quyền cho Thành phố quyết định những vấn đề mà hiện chưa có quy định của pháp luật; phân quyền từ thẩm quyền của Quốc hội cho Thành phố trong một số lĩnh vực.
Cụ thể, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần trao quyền cho thành phố Hà Nội thẩm quyền quyết định trong việc giải quyết vấn đề liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng chung cho vùng (nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng...), liên kết kinh tế - xã hội, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững, kiểm soát an toàn thực phẩm; cơ chế để tạo nguồn lực giải quyết vấn đề liên vùng (Quỹ Phát triển vùng Thủ đô).
Đồng thời, cần có cơ chế để thực hiện mô hình kinh tế mới (kinh tế tóc bạc, kinh tế tầm thấp…), thúc đẩy tăng trưởng “hai con số”. Hà Nội cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số để đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Bộ Tư pháp đề nghị UBND thành phố Hà Nội, trên cơ sở chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại hội nghị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, sớm có những đề xuất chính sách xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) cụ thể gửi Bộ Tư pháp.
Bộ Tư pháp cho biết, dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp Thứ nhất, Quốc hội Khóa XVI (tháng 4/2026).
