Cụ thể hóa yêu cầu đánh giá thực chất công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, lâu dài của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị. Thời gian qua, nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật đã được ban hành nhằm tăng cường phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thu hồi tài sản tham nhũng; kiểm soát quyền lực; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, liêm chính.

Trong đó, yêu cầu đánh giá thực chất kết quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng được đặt ra rõ hơn. Nghị quyết số 04 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới yêu cầu đánh giá thực chất kết quả phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; gắn trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và người đứng đầu với kết quả thực hiện.

Đáng chú ý, Chương trình công tác số 02 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và Thông báo của Ban Chỉ đạo Trung ương về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương tại Phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo đã đặt ra yêu cầu Đảng ủy Chính phủ chủ trì, chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực để áp dụng thống nhất trong cả nước, hoàn thành trong quý III/2026.

Đồ họa: Nguyệt Huy

Cùng với đó, Hướng dẫn số 25 và Hướng dẫn số 63 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã xác định các nội dung trọng tâm, đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện.

Về cơ sở pháp lý, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, 2025 quy định các nhóm nội dung đánh giá, gồm: Xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật; thực hiện các biện pháp phòng ngừa; phát hiện tham nhũng; xử lý tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng. Đây là căn cứ trực tiếp để xác định cấu trúc, nhóm tiêu chí và tài liệu chứng minh của Bộ Chỉ số.

Đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, luật và nghị định hướng dẫn thi hành cũng quy định nguyên tắc, trách nhiệm, nội dung tiết kiệm, chống lãng phí; cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả quản lý, sử dụng ngân sách Nhà nước, tài sản công, đất đai, tài nguyên và các nguồn lực của Nhà nước.

Bên cạnh đó, Nghị định số 59 của Chính phủ, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 134 và Nghị định số 184 quy định nguyên tắc, tiêu chí, trách nhiệm đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng cấp bộ, cấp tỉnh và trách nhiệm của Thanh tra Chính phủ trong việc xây dựng, rà soát, tổng hợp kết quả đánh giá.

Nghị định số 109 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ cũng xác định trách nhiệm của Thanh tra Chính phủ trong việc trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ các văn bản, đề án về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra và tổng hợp tình hình thực hiện theo quy định của pháp luật.

Như vậy, việc ban hành Bộ Chỉ số bằng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ vừa bảo đảm cơ sở pháp lý về nội dung đánh giá, vừa bảo đảm đúng thẩm quyền đối với một công cụ quản lý có phạm vi liên ngành, liên cấp và áp dụng thống nhất trong toàn bộ hệ thống hành chính Nhà nước.

Thực tiễn đặt ra yêu cầu về một công cụ đánh giá thống nhất

Thực tiễn triển khai khoảng 10 năm đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng tại các địa phương và thí điểm đánh giá tại 3 bộ (gồm Công Thương, Tài chính, Giáo dục và Đào tạo) từ năm 2021 cho thấy việc đánh giá đã góp phần nâng cao trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương. Đồng thời, tạo cơ sở theo dõi, so sánh, nhận diện kết quả đạt được, hạn chế, tồn tại và nguyên nhân trong tổ chức thực hiện công tác phòng, chống tham nhũng.

Tuy nhiên, hệ thống tiêu chí hiện hành và phương thức tổ chức đánh giá vẫn còn một số hạn chế. Tiêu chí chưa thực sự thống nhất giữa các nhóm đối tượng; một số nội dung còn định tính; việc thu thập số liệu, tài liệu chứng minh chưa đồng bộ. Phương pháp tính điểm chưa phản ánh đầy đủ đặc thù quản lý Nhà nước theo ngành, lĩnh vực và theo địa bàn. Đặc biệt, kết quả phòng, chống lãng phí, tiêu cực chưa được tích hợp đầy đủ trong cùng một cơ chế đánh giá.

Đồ họa: Nguyệt Huy

Trong khi đó, yêu cầu đối với từng nhóm đối tượng có sự khác nhau. Đối với bộ, cơ quan ngang bộ, việc đánh giá cần phản ánh trách nhiệm xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật; tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa; phát hiện, xử lý vụ việc và thu hồi tài sản trong phạm vi ngành, lĩnh vực quản lý.

Đối với UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, việc đánh giá cần phản ánh đầy đủ kết quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện trên địa bàn, bao gồm kết quả của các sở, ban, ngành, cơ quan, đơn vị và chính quyền cấp xã.

Một yêu cầu cấp thiết khác xuất phát từ việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng và Luật Tiết kiệm, chống lãng phí có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Điều này đòi hỏi sớm có công cụ đánh giá thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật mới.

Nếu chậm ban hành, các bộ, ngành, địa phương không có cơ sở chung để tổ chức tự đánh giá; kết quả đánh giá có thể không đáp ứng yêu cầu phục vụ báo cáo của Chính phủ, công tác chỉ đạo, điều hành và đánh giá trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, người đứng đầu.

Do đó, việc ban hành Bộ Chỉ số được xác định là cần thiết, cấp bách, nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất, minh bạch, khả thi cho việc đánh giá hằng năm đối với bộ, cơ quan ngang bộ và UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.