Công tác thanh tra về xử lý vi phạm hành chính được Bộ Quốc phòng triển khai lồng ghép trong các cuộc thanh tra hành chính và các cuộc thanh tra công tác quốc phòng đối với các địa phương. Đồ họa: Dương Nguyễn

Triển khai linh hoạt, lồng ghép hiệu quả trong các cuộc thanh tra

Xử lý vi phạm hành chính là một trong những công cụ quan trọng trong quản lý Nhà nước, bảo đảm duy trì kỷ cương, trật tự trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng. Cùng với việc thực hiện thẩm quyền xử phạt, công tác thanh tra, kiểm tra việc thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính luôn được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm theo dõi, đánh giá việc chấp hành các quy định pháp luật.

Theo báo cáo tổng kết thi hành Thông tư số 111/2021/TT-BQP quy định quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính của Bộ Quốc phòng, từ năm 2021 đến nay, Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng không tiến hành các cuộc thanh tra chuyên ngành riêng biệt về xử lý vi phạm hành chính mà thực hiện phương thức lồng ghép nội dung này vào các cuộc thanh tra hành chính và các cuộc thanh tra công tác quốc phòng đối với địa phương.

Cụ thể, các nội dung kiểm tra về vi phạm hành chính được kết hợp thực hiện trong các cuộc thanh tra công tác quân sự, thanh tra việc chấp hành pháp luật Nhà nước, quy định của Bộ Quốc phòng đối với các cơ quan, đơn vị trực thuộc.

Song song đó, thực hiện chương trình công tác của Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, hằng năm, Cục Pháp chế đã xây dựng kế hoạch kiểm tra đối với công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ đội Biên phòng và Cảnh sát biển.

Đã có 12 cuộc kiểm tra được tiến hành tại 26 đơn vị, kết hợp kiểm tra với các cuộc kiểm tra khác, như: Kiểm tra công tác quân sự, quốc phòng, Ban Chỉ đạo 1389 của Bộ Quốc phòng kiểm tra công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả gắn với thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính tại các địa phương, đơn vị...

Ngoài ra, cơ quan, đơn vị các cấp có chức năng xử phạt vi phạm hành chính cũng đã chủ động tiến hành hơn 100 cuộc kiểm tra. Điểm đáng chú ý là qua thanh tra, kiểm tra này, chưa phát hiện trường hợp nào vi phạm.

Đồ họa: Dương Nguyễn

Vai trò nòng cốt của các lực lượng và kiểm tra hồ sơ thực tế

Trong giai đoạn từ tháng 10/2021 đến tháng 10/2025, ngành Thanh tra Quốc phòng đã đóng vai trò quan trọng khi tiến hành kiểm tra 46 cuộc đối với 55 lượt đơn vị. Lực lượng thanh tra đã đi sâu kiểm tra hơn 84 hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính của 19 đơn vị; đồng thời chỉ đạo Thanh tra Quốc phòng các cấp có thẩm quyền lồng ghép nội dung kiểm tra việc thực hiện Nghị định vào các cuộc thanh tra hành chính và kiểm tra toàn diện hằng năm.

Qua kiểm tra đã kịp thời phát hiện những vướng mắc, bất cập, hạn chế, thiếu sót trong quá trình tổ chức thực hiện; đồng thời kiến nghị với các cơ quan chức năng giải quyết những bất cập trong quá trình thực hiện tạo điều kiện để các cơ quan, đơn vị và địa phương thi hành Nghị định đi vào nền nếp và mang lại hiệu quả.

Đối với Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam, Tòa án quân sự trung ương, Ban Cơ yếu Chính phủ và Cục Thi hành án Bộ Quốc phòng, công tác thanh tra, kiểm tra việc thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính không tiến hành riêng biệt mà được lồng ghép chặt chẽ vào các nội dung kiểm tra toàn diện, kiểm tra nhiệm vụ phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật và kiểm tra về công tác pháp chế, cải cách hành chính đối với các cơ quan, đơn vị.

Kết quả qua các đợt kiểm tra tại các cơ quan này cũng cho thấy không có sai phạm trong việc áp dụng pháp luật. Quá trình xử phạt luôn áp dụng đúng nguyên tắc phân định thẩm quyền, không để xảy ra tình trạng oan sai, vượt quá thẩm quyền và xử lý dứt điểm không để tồn đọng.

Nhận diện những rào cản, khó khăn từ thực tiễn cơ sở

Mặc dù công tác thanh tra, kiểm tra đã ghi nhận sự tuân thủ nghiêm túc của các cơ quan, đơn vị, nhưng thực tiễn triển khai vẫn bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.

Điển hình nhất là khó khăn về mặt nhân sự và cơ sở dữ liệu. Hiện nay, các đơn vị không được biên chế cán bộ chuyên trách để theo dõi thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, dẫn đến những khó khăn nhất định trong khâu theo dõi, tổng hợp và báo cáo.

Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu quốc gia về xử phạt vi phạm hành chính chưa được triển khai thống nhất trên toàn quốc. Điều này gây cản trở lớn trong việc phối hợp, tổng hợp, cung cấp số liệu thống kê, làm khó các lực lượng chức năng khi cần tra cứu để áp dụng các tình tiết tăng nặng, tái phạm, hoặc xác định dấu hiệu tội phạm để chuyển xử lý hình sự.

Một vướng mắc khác liên quan đến công tác định giá tài sản tịch thu là theo Luật Giá năm 2023, Chủ tịch hội đồng thẩm định giá của Nhà nước phải có ít nhất một trong bốn loại giấy chứng nhận chuyên môn, tuy nhiên các chức danh có thẩm quyền trong Bộ Quốc phòng hiện tại chưa có các chứng nhận này.

Cuối cùng, đặc thù địa bàn quản lý cũng là một rào cản lớn. Đội ngũ cán bộ cơ sở có trình độ không đồng đều, trong khi địa bàn hoạt động trải rộng, chủ yếu ở khu vực biên giới, vùng biển, đảo, cửa khẩu với điều kiện kinh tế khó khăn, nhận thức pháp luật của người dân chưa cao. Điều này khiến công tác quản lý nhà nước, vận động quần chúng và kiểm tra, kiểm soát của lực lượng chức năng còn nhiều hạn chế, tiềm ẩn sơ hở để các đối tượng lợi dụng vi phạm.

Bài 2: Đổi mới, hoàn thiện hành lang pháp lý về thanh tra, kiểm tra trong tình hình mới