Phóng viên Báo Thanh tra đã có cuộc trao đổi với TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ về những kết quả đạt được, những khó khăn, thách thức cũng như định hướng nhiệm vụ của đơn vị trong thời gian tới.

+ PV: Xin ông cho biết, sau một năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của ngành Thanh tra, đâu là những kết quả nổi bật nhất mà Vụ Pháp chế đã đạt được trong công tác tham mưu xây dựng, hoàn thiện pháp luật?

- TS. Trần Đăng Vinh: Sau một năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kết quả nổi bật nhất của Vụ Pháp chế là đã tham mưu Thanh tra Chính phủ hoàn thiện tương đối đồng bộ khuôn khổ pháp lý, bảo đảm hoạt động của ngành Thanh tra được vận hành thông suốt, không để phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức.

Tập thể lãnh đạo Vụ xác định rõ tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ là xây dựng thể chế phải đi trước một bước, vừa bảo đảm tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng. Vì vậy, Vụ Pháp chế đã tham mưu theo phương châm “vừa chạy vừa xếp hàng”, bám sát yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, nỗ lực hết mình, toàn tâm toàn ý trong toàn bộ quá trình xây dựng văn bản. Kết quả nổi bật nhất có thể khái quát trên hai phương diện.

Thứ nhất, đã tham mưu xây dựng, hoàn thiện một khối lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian rất ngắn nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và tính đồng bộ. Vụ Pháp chế đã giúp Tổng Thanh tra Chính phủ tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua 3 luật. Đồng thời tham mưu trình Chính phủ ban hành 9 nghị định trên các lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng.

Đến nay, về cơ bản hệ thống văn bản thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ đã được hoàn thiện đầy đủ, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Điểm nổi bật là các quy định mới đã xác định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền, từng cơ quan thanh tra, bảo đảm vừa tăng tính chủ động của địa phương, vừa giữ vững sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất trong toàn hệ thống. Qua theo dõi bước đầu, việc triển khai các quy định mới diễn ra tương đối thuận lợi, chưa phát sinh những vướng mắc lớn về mặt thể chế.

Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ phương thức xây dựng pháp luật. Trong quá trình xây dựng các văn bản, Vụ Pháp chế luôn chủ động phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương. Khi mới vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã thành lập bộ phận thường trực và đường dây nóng để tiếp nhận, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các địa phương ngay trong quá trình tổ chức thực hiện. Cách làm này giúp các quy định ban hành bám sát thực tiễn, có tính khả thi cao và được triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước.

Có thể thấy, kết quả lớn nhất sau một năm không chỉ là số lượng văn bản đã được ban hành mà quan trọng hơn là đã hình thành được một khuôn khổ pháp lý tương đối hoàn chỉnh, đồng bộ, tạo nền tảng cho ngành Thanh tra vận hành hiệu lực, hiệu quả trong điều kiện tổ chức bộ máy mới. Đồng thời, tiếp tục tạo dư địa để nghiên cứu các cải cách lớn hơn liên quan đến mô hình hệ thống cơ quan thanh tra Nhà nước, thẩm quyền của cơ quan thanh tra, xử lý sau thanh tra, xây dựng các công cụ quản trị hiện đại, chuyển đổi số trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ.

+PV: Trong quá trình tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế để vận hành mô hình tổ chức mới của ngành Thanh tra chắc hẳn đã có không ít khó khăn, thách thức, Vụ Pháp chế đã có những giải pháp nào để tháo gỡ, thưa ông?

- TS.Trần Đăng Vinh: Có thể khẳng định rằng, quá trình tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế để phục vụ vận hành mô hình tổ chức mới của ngành Thanh tra là một nhiệm vụ rất nặng nề, đặt ra nhiều yêu cầu mới cả về tiến độ, chất lượng và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Khó khăn lớn nhất trong quá trình triển khai nhiệm vụ là khối lượng công việc rất lớn, thời gian rất gấp, trong khi phải đồng thời xử lý nhiều nhóm vấn đề: Sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với thực tiễn triển khai ở địa phương. Đây lại là giai đoạn chuyển tiếp, nên nhiều quy định mới chưa có tiền lệ, đòi hỏi phải vừa chắc về pháp lý, vừa sát thực tiễn và bảo đảm tiến độ.

Trước áp lực đó, Vụ Pháp chế xác định phải làm việc với tinh thần chủ động, khẩn trương nhưng thận trọng. Chúng tôi tăng cường phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thuộc Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương; tổ chức nhiều vòng lấy ý kiến; thường xuyên rà soát, đối chiếu để bảo đảm tính đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm khả thi, phù hợp với thực tiễn. Với những nội dung còn có ý kiến khác nhau, chúng tôi kịp thời báo cáo lãnh đạo Thanh tra Chính phủ xin ý kiến chỉ đạo để thống nhất phương án xử lý, không để kéo dài.

Một giải pháp rất quan trọng là gắn công tác xây dựng thể chế với công tác tổ chức thực hiện. Ngay trong quá trình soạn thảo, chúng tôi đã chú trọng tính khả thi, tính dễ hiểu, dễ áp dụng; đồng thời, tăng cường phối hợp tuyên truyền chính sách, giải thích cặn kẽ từng vấn đề, kịp thời hỗ trợ địa phương khi triển khai. Cách làm này giúp các quy định mới đi vào cuộc sống nhanh hơn, hạn chế vướng mắc phát sinh và bảo đảm sự vận hành thông suốt của ngành Thanh tra trong mô hình mới. Chính những ý kiến phản ánh hay nhu cầu hướng dẫn của các địa phương đã giúp quá trình tháo gỡ “điểm nghẽn” được chủ động hơn, hiệu quả hơn.

Từ thực tiễn đó, có thể rút ra bài học là phải chuẩn bị kỹ từ sớm, phối hợp thật chặt, chịu khó lắng nghe, bám sát thực tiễn và luôn đặt yêu cầu đồng bộ, khả thi lên hàng đầu. Đây cũng là kinh nghiệm quan trọng để Vụ Pháp chế tiếp tục tham mưu tốt hơn trong thời gian tới.

+PV: Để đáp ứng những yêu cầu mới, Vụ Pháp chế đã đổi mới phương thức quản lý, điều hành và xây dựng đội ngũ cán bộ như thế nào, thưa ông?

+ TS. Trần Đăng Vinh: Có thể nói, yêu cầu mới của công tác pháp chế không chỉ đòi hỏi hoàn thiện thể chế nhanh hơn mà còn phải nâng cao chất lượng tham mưu, dự báo chính sách và khả năng phản ứng trước những vấn đề mới phát sinh. Vì vậy, Vụ Pháp chế đã xác định đổi mới phải bắt đầu từ phương thức quản lý, điều hành và xây dựng đội ngũ cán bộ.

Trước hết, chúng tôi chuyển mạnh từ tư duy xử lý theo từng vụ việc sang quản trị theo khung kế hoạch và phân công theo lĩnh vực, địa bàn hay nhóm công việc. Mỗi nhiệm vụ đều được xác định rõ mục tiêu, trách nhiệm của từng cá nhân, từng nhóm công tác; kịp thời tháo gỡ khó khăn, bảo đảm hoàn thành đúng yêu cầu của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo Thanh tra Chính phủ.

Cùng với đó, chúng tôi chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ công chức pháp chế. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật thay đổi nhanh, công chức pháp chế không chỉ cần vững chuyên môn mà còn phải có tư duy đổi mới, khả năng phân tích chính sách và am hiểu thực tiễn quản lý nhà nước, nhất là trong lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Chúng tôi khuyến khích làm việc theo nhóm và chủ động nghiên cứu, cập nhật kiến thức mới, tăng cường trao đổi chuyên môn và phát huy tinh thần trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Và cuối cùng, chúng tôi xác định giải pháp quan trọng nhất là xây dựng tập thể đoàn kết, có bản lĩnh chính trị vững vàng, chuyên môn sâu, tư duy đổi mới và tinh thần trách nhiệm cao. Đây là nền tảng để công tác pháp chế tiếp tục đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, kiểm soát quyền lực và phát triển nền hành chính hiện đại trong giai đoạn mới.

+PV: Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tổ chức bộ máy ngành Thanh tra có nhiều thay đổi, theo ông, đâu là những khó khăn, vướng mắc lớn nhất trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế hiện nay?

- TS.Trần Đăng Vinh: Theo tôi, khó khăn lớn nhất hiện nay không còn là việc ban hành văn bản mà là bảo đảm các quy định của pháp luật được vận hành thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn.

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp lại hệ thống cơ quan thanh tra đã tạo ra nhiều thay đổi về thẩm quyền, phương thức quản lý và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan. Trong khi đó, thực tiễn luôn vận động nhanh hơn quy định của pháp luật. Vì vậy, trong quá trình triển khai chắc chắn sẽ tiếp tục xuất hiện những vấn đề mới cần được nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện.

Một khó khăn khác là yêu cầu hoàn thiện thể chế ngày càng toàn diện hơn. Hiện nay, xây dựng pháp luật không chỉ dừng lại ở việc quy định chức năng, nhiệm vụ hay trình tự, thủ tục mà còn phải gắn với kiểm soát quyền lực, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, quản trị rủi ro, minh bạch hóa hoạt động công vụ và nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đây đều là những vấn đề mới, có phạm vi tác động rộng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan.

Thanh tra Chính phủ luôn xác định thể chế phải mở đường và đồng hành với thực tiễn. Vì vậy, bên cạnh việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện các văn bản hiện hành, Vụ Pháp chế sẽ thường xuyên theo dõi việc tổ chức thực hiện tại các địa phương; kịp thời tổng hợp những khó khăn, bất cập để tham mưu sửa đổi, bổ sung. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu các định hướng cải cách lớn như mô hình hệ thống cơ quan thanh tra Nhà nước, tăng cường kiểm soát quyền lực và hoàn thiện các công cụ đánh giá hiệu quả quản trị, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực để đề xuất hoàn thiện pháp luật.

Tôi tin rằng, với cách tiếp cận chủ động, cầu thị và bám sát thực tiễn, những khó khăn hiện nay sẽ từng bước được tháo gỡ. Qua đó, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật ngày càng đồng bộ, ổn định và có tính dự báo cao.

+PV: Vụ Pháp chế sẽ tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác pháp chế và đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức, hoạt động của ngành Thanh tra trong thời gian tới, thưa ông?

- TS.Trần Đăng Vinh: Trong thời gian tới, bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng uỷ, lãnh đạo Thanh tra Chính phủ và yêu cầu thực tiễn, Vụ Pháp chế sẽ tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, tiếp tục hoàn thiện thể chế thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ theo hướng đồng bộ, thống nhất, khả thi và ổn định; kịp thời tham mưu sửa đổi, bổ sung những quy định phát sinh vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện, bảo đảm pháp luật luôn theo kịp yêu cầu đổi mới của thực tiễn.

Cùng với đó, chúng tôi sẽ tập trung tham mưu hoàn thành các nhiệm vụ lớn đã được giao như xây dựng Thông tư hướng dẫn trình tự, thủ tục tiến hành thanh tra và xử lý sau thanh tra; phối hợp hoàn thiện các thông tư về tiếp công dân, xử lý đơn…; nghiên cứu đề xuất sửa đổi Luật Thanh tra, Luật phòng, chống tham nhũng.

Một nhiệm vụ rất quan trọng khác là tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác chuyển đổi số trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Thanh tra Chính phủ. Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu, xây dựng quy định về cơ sở dữ liệu trong lĩnh vực thanh tra, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kiểm soát tài sản, thu nhập, thực hiện trách nhiệm giải trình. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, rà soát, hệ thống hóa và đánh giá tác động của chính sách, góp phần nâng cao chất lượng, tính kịp thời và hiệu quả của công tác pháp chế thanh tra.

Bên cạnh đó, Vụ Pháp chế sẽ tiếp tục xây dựng đội ngũ công chức pháp chế có bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược, trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập và chuyển đổi số; đồng thời tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, các cơ sở nghiên cứu và chuyên gia để huy động trí tuệ tập thể trong quá trình xây dựng pháp luật.

Với tinh thần đổi mới, trách nhiệm và đồng hành cùng sự phát triển của ngành Thanh tra, chúng tôi sẽ tiếp tục nỗ lực tham mưu hoàn thiện thể chế, góp phần xây dựng nền thanh tra chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp.

+ PV: Trân trọng cảm ơn ông!