Nô đùa bên những luống hoa cải tinh vàng.

Năm nào cũng thế, khi đã gặt về hạt lúa, người ta đốt nương để vãi hạt cải lấy rau. Chẳng cần phân gio, tưới tắm gì cả, chỉ cần đốt một lượt, lấy vị mặn của tro làm phân luôn thể để trồng cải. Giống cải bẹ từ bao năm nay cứ thế mà ngọt bùi, mà vươn lên xanh tốt nơi những triền núi cao với đồng bào người Tày, người Mông.

Hạt giống đựng trong ống bầu trên gác bếp từ mùa trước mang ra ngâm nước lạnh độ nửa tiếng rồi mang ra vãi đều trên triền núi. Gặp đất tốt, gặp những cơn mưa nhẹ đầu Thu, cải bật mầm mọc san sát trên nương. Mỗi năm có một mùa cải nương ngọt lành như thế.  Chỉ một tháng sau, cải xanh tràn khắp triền núi. Đỉnh núi, triền nương, hốc đá, mỏm đất nhờ cải mà mặc một chiếc áo mới tươi xanh. Giống rau ưa đất núi mọc cao ngang ngực người, từng bẹ rau xanh, mép lá quăn tít tựa mào gà, thân căng mọng nước. Khi ấy, cải thu hoạch, cải theo người Tày, người Mông về bản làm rau ăn hàng ngày. Mấy cô sơn nữ Tày đeo gùi lúi húi nhổ cải, bên kia đồi, mấy cô gái Mông cũng xải cánh tay trong bộ váy áo sặc sỡ hái rau cải, cho vào gùi đeo nặng sau lưng. Một khung cảnh thật bình yên nơi rẻo cao giữa mùa cải.

Những ngày Thu, ẩm thực của người Tày, người Mông không thể thiếu món rau cải. Món rau núi thật sạch, giòn và thật ngon. Cải nương được hái về còn tươi mỡ màng, ngắt bỏ cuống già, cho vào luộc nhừ rồi chấm với muối gừng thì ngon biết mấy. Cũng là món cải, miếng thịt lợn sấy trên gác bếp mùa trước, lấy xuống đập đập mấy cái cho bay mù hóng, ngâm nước sôi chừng nửa tiếng rồi thái lát mỏng xào lẫn rau cải xanh. Thế là được một đặc sản chỉ có ở nơi những bản xa này. Rau cải non rửa sạch, dùng tay vặn thành từng đoạn nhỏ mang nấu với thịt gà ri ăn thật sảng khoái. Hoa cải mỏng mảnh, nhỏ xinh và rực một màu vàng.

Người Mông trên núi cao có tài muối dưa cải, mà chỉ muối bằng rau cải nương mới ngon. Chỉ cần mấy củ gừng, củ giềng thái lát, rau cải phơi tái thế mà mấy bà mẹ Mông muối hàng chum dưa cải to để hong nắng ngoài triền đồi. Chỉ vài hôm sau, cải ngấm muối ngả vàng, màu vàng suộm, giòn tan, thơm thơm cay cay.

Chợ phiên ở bản Tày mỗi tuần chỉ có một lần vào Chủ nhật, cải nương theo người Tày, người Mông từ núi cao, bản xa đến chợ. Mùa này, cải được bày bán vô số ở các dãy rau quả. Người ta súm sít lại mua rau cải nương về ăn vì đây là loại rau ngọt, thơm và đảm bảo thương hiệu rau sạch. Cả mấy vại dưa vàng ươm của mấy cô sơn nữ Mông cũng đắt như tôm tươi.

Cuối mùa cải, người ta thôi không hái cải về nữa bởi còn phải để cải đơm hoa kết trái, làm giống đến mùa sau. Thế là, núi đồi sau nhiều ngày mang trên mình màu áo xanh mỡ màng của cải nương thì giờ choàng lên màu vàng của tấm áo mới. Một mùa hoa tuyệt đẹp nơi núi rừng, mùa hoa cải, mùa hoa mang sắc vàng còn hơn cả nắng sớm mùa Thu. 

Hoa cải mỏng mảnh, nhỏ xinh và rực một màu vàng. Nhiều bông hoa mọc chi chít trên một đường cành chừng hai gang tay tạo thành một dây hoa đẹp tuyệt. Lũ ong bướm từ đâu bay về ùn ùn, làm âm âm cả một vùng núi. Bọn trẻ chăn trâu buổi chiều lận vào giữa nương cải để nô đùa, mấy chú nghé nghịch ngợm mép cũng dính đầy cánh hoa cải vàng. 

Đến miền núi những ngày này, du ngoạn đến bất cứ nơi đâu, từ thung lũng trồng mận, hay những bản làng trên lưng chừng núi, sẽ bắt gặp những vạt cải đang mùa nở rộ. Hoa cải trải màu vàng khắp các nương ruộng bậc thang, vườn nhà...

T.H/Cinet