Với quy mô lớn nhất trong lịch sử hiện đại, công cuộc tinh gọn bộ máy, “sắp xếp lại giang sơn” đã thúc đẩy quản trị quốc gia, quản trị địa phương, chuyển từ mô hình quản lý sang phục vụ, kiến tạo phát triển, đưa nước ta bước vào kỷ nguyên mới giàu mạnh, thịnh vượng.

Kiến tạo những đô thị có tầm vóc lớn

Cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả được triển khai đồng bộ trên cả hệ thống chính trị, từ các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, từ Trung ương đến địa phương.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình cho biết, Chính phủ đã ban hành một loạt các nghị định để phục vụ công cuộc sắp xếp bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Ảnh: Đ.X

Những cơ quan, đầu mối có chức năng, nhiệm vụ tương đồng đã được sáp nhập nhằm tinh gọn, giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả hoạt động. Trong đó, khối Quốc hội hiện còn 9 cơ quan (giảm 5 cơ quan); Chính phủ có 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ (giảm 5 cơ quan) và 5 cơ quan thuộc Chính phủ (giảm 3 cơ quan). 

Đặc biệt, ngày 12/6, Quốc hội thông qua “quyết định lịch sử” khi Việt Nam chính thức từ 63 tỉnh, TP còn 34 tỉnh, TP. Từ ngày 1/7, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp đồng thời được vận hành thống nhất trên phạm vi cả nước. Tổng Bí thư Tô Lâm gọi đây là “thời khắc thiêng liêng và trọng đại của dân tộc”.

Tổ chức đơn vị hành chính theo mô hình mới không phải là sự “sáp nhập cơ học” mà tổ chức lại, mở rộng không gian phát triển của đất nước, tạo ra thế và lực mới cho đất nước “cất cánh”. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình khẳng định, việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính đã “kiến tạo nên những đô thị có tầm vóc lớn”.

Điển hình như TP HCM sau khi hợp nhất với Bình Dương (trung tâm công nghiệp lớn) và Bà Rịa - Vũng Tàu (trung tâm công nghiệp, dịch vụ), được định hướng phát triển thành “siêu đô thị” theo mô hình đa cực, đa trung tâm, vươn tầm quốc tế.

Nhiều địa phương trước đây gặp khó khăn do địa hình chia cắt, thuần túy là vùng núi như Tây Nguyên thì nay đã có biển, hình thành sự kết nối giữa kinh tế biển và kinh tế miền núi.

“Hầu hết các tỉnh sáp nhập có quy mô dân số 2 - 3 triệu người với quy mô kinh tế lớn hơn, lại có sự kết hợp các thế mạnh của cả miền núi, đồng bằng và miền biển, tạo ra những không gian kinh tế vượt trội và có thể sánh ngang với khu vực”, lãnh đạo Chính phủ nhận định.

Giảm tầng nấc trung gian, nâng chất lượng cán bộ

Cuộc cách mạng về tổ chức đồng thời cắt giảm triệt để các tầng nấc trung gian đã tồn tại nhiều năm, đưa chính quyền đến gần dân hơn.

Cụ thể, cả nước đã giảm 696 đơn vị hành chính cấp huyện (100%); 6.714 đơn vị hành chính cấp xã (66,9%); 13/13 tổng cục và tương đương (100%); 519 cục và tương đương (77,6%); 219 vụ và tương đương (54,1%); 3.303 chi cục và tương đương (91,7%)… Bộ máy nhờ đó được tinh gọn, vận hành thông suốt hơn.

Cùng với việc giảm mạnh các tầng nấc trung gian, biên chế được tinh giản đáng kể, góp phần tiết kiệm nguồn lực. Qua đợt sắp xếp này, toàn hệ thống từ Trung ương đến địa phương đã giảm khoảng 145.000 biên chế; ước tính mỗi năm tiết kiệm 39.000 tỷ đồng chi thường xuyên, tạo dư địa cho đầu tư phát triển và bảo đảm an sinh xã hội.

Các chế độ, chính sách với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động bị tác động trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, cũng như cán bộ không đủ tuổi tái cử được ban hành và thực hiện kịp thời. Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình nhấn mạnh, đây cũng là dịp để sắp xếp, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.

Cuộc sắp xếp này mang ý nghĩa của một sự chuyển giao thế hệ, khi lớp cán bộ đi trước sẵn sàng lùi lại, nhường không gian và cơ hội cho lớp cán bộ trẻ, được đào tạo bài bản, có năng lực, bản lĩnh, sẵn sàng gánh vác trọng trách phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Để bảo đảm bộ máy hoạt động hiệu quả, không gián đoạn công việc, bỏ trống nhiệm vụ, địa bàn, lĩnh vực, ảnh hưởng đến các hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị, tổ chức và xã hội, người dân, hàng loạt quy định của Đảng, Hiến pháp, pháp luật… đã được sửa đổi, bổ sung, ban hành trong thời gian rất ngắn.

Dù những ngày đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp không tránh khỏi những bất cập, “đường cày chưa thẳng ngay”, song thực tiễn cho thấy tình hình đang dần tốt lên, chỉ số hài lòng của người dân ngày càng tăng.

Chính quyền gần dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn

Đến giữa tháng 12/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được đánh giá vận hành nhìn chung thông suốt, đồng bộ, liên thông giữa các cấp. Những vướng mắc phát sinh trong giai đoạn đầu từng bước được tháo gỡ, tạo chuyển biến tích cực trong thực tiễn.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính kiểm tra việc vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bát Mọt (Thanh Hóa) ngày 14/10/2025. Ảnh: Đoàn Bắc

100% địa phương đã kiện toàn tổ chức bộ máy và bố trí chức danh lãnh đạo UBND các cấp; 466 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, 9.916 phòng chuyên môn cấp xã đã đi vào hoạt động.

Công tác rà soát, sắp xếp công chức ở cấp xã được chú trọng, góp phần khắc phục tình trạng không phù hợp với vị trí việc làm trong những tháng đầu vận hành. Cùng với đó, gần 4.000 cán bộ, công chức, viên chức đã được điều động, biệt phái, tiếp nhận, bố trí về cấp xã tại các địa phương.

“Trước đây, cấp huyện xa, cấp xã năng lực hạn chế, nay chúng ta đưa cán bộ chuyên nghiệp về xã, đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị địa bàn và phục vụ dân sinh. Kết quả, năng lực phục vụ của chính quyền cơ sở đã được nâng lên rõ rệt, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân”, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình đánh giá.

Các địa phương đã thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. Riêng TP Hà Nội và tỉnh Quảng Ninh vận hành theo mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công một cấp và tổ chức các chi nhánh hoặc điểm phục vụ hành chính công.

Từ ngày 1/7 đến 30/11, 34 địa phương tiếp nhận 21,8 triệu hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó 18,4 triệu hồ sơ được nộp trực tuyến. Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính xử lý đúng hoặc trước hạn tính trên số lượng hồ sơ được đồng bộ tại các địa phương đạt 92,78%.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình. Ảnh: P.Thắng

Đại biểu Quốc hội Bùi Huyền Mai (TP Hà Nội) khẳng định, quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thể hiện sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ, khoa học, dân chủ và bám sát chỉ đạo của Trung ương.

Theo bà, Hà Nội là địa phương “tiên phong, gương mẫu đi đầu” khi giảm tới 76% số đơn vị hành chính. HĐND và UBND TP đã vào cuộc quyết liệt, thực hiện mạnh mẽ quan điểm “phân cấp, phân quyền, địa phương làm, địa phương quyết và địa phương chịu trách nhiệm”.

“Qua các kênh đóng góp ý kiến, cử tri và Nhân dân Thủ đô Hà Nội đánh giá rất cao, ghi nhận và biểu dương những nỗ lực, cố gắng của TP trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp”, bà Mai chia sẻ.

Còn nhiều việc phải làm để hoàn thiện tổ chức bộ máy

Từ thực tiễn triển khai, đại biểu Quốc hội trăn trở về việc đưa luật vào cuộc sống. Theo bà Mai, phải có cơ chế đánh giá chất lượng các văn bản dưới luật và thường xuyên rà soát, điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn.

“Quá trình thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp chắc chắn sẽ còn phát sinh nhiều vấn đề, cần phải rà soát thường xuyên cập nhật, bổ sung, điều chỉnh, để chính sách pháp luật nhanh nhất đi vào cuộc sống”, đại biểu Quốc hội Bùi Huyền Mai nói.

1 góc TP HCM. Ảnh nguồn:hochiminhcity.gov.vn

Trong khi đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà cho hay, trong lĩnh vực y tế cơ sở, các địa phương đang áp dụng mô hình trạm y tế xã khác nhau.

“Một số địa phương như Hà Nội, Hưng Yên, trạm y tế xã trực thuộc UBND xã, phường; trong khi một số địa phương khác, trạm y tế xã lại trực thuộc Sở Y tế”, bà Hà nêu rõ, đây là những mô hình mang tính đặc thù địa phương, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về hành lang pháp lý thống nhất.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, nếu coi trạm y tế xã như 1 đơn vị sự nghiệp công lập thì đấu thầu, mua sắm hóa chất, vật tư tiêu hao để phòng, chống dịch bệnh, đảm bảo cung ứng dịch vụ y tế cho người dân là “vấn đề rất cần sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, cũng như Sở Y tế”, nên phải có những giải pháp rất căn cơ và những hướng dẫn cụ thể.

“Nếu giao việc đấu thầu, mua sắm một lượng lớn hóa chất, vật tư tiêu hao cho trạm y tế xã thì cần phải có năng lực về đấu thầu, cũng như năng lực về tài chính để có thể đảm đương được những nhiệm vụ này”, bà Trần Thị Nhị Hà góp ý.

Ở góc độ khác, đại biểu Quốc hội Nguyễn Tâm Hùng (TP HCM) nhấn mạnh yêu cầu sử dụng hiệu quả tài sản công dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính. “Rất nhiều trụ sở cấp xã, phường hiện không còn nhu cầu sử dụng, một phần xuống cấp, một phần bỏ trống, phát sinh chi phí bảo trì đáng kể”, ông chia sẻ, nếu không sử dụng sẽ “rất lãng phí và rất xót”.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Tâm Hùng. Ảnh: P.Thắng

Thay vì coi đó là gánh nặng ngân sách, đại biểu Hùng cho rằng cần nhìn nhận đây là “nguồn lực tiềm ẩn để phát triển các thiết chế công vụ phục vụ người dân”. Ông kiến nghị có khung pháp lý riêng về quản lý, khai thác tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính theo hướng chuyển đổi công năng linh hoạt sang trường nghề, trung tâm đào tạo, không gian khởi nghiệp, nhà ở công vụ hoặc khu lưu trú cho công nhân.

Để tiếp tục đẩy mạnh cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn, thời gian tới còn nhiều việc phải làm: Hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính; bảo đảm đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu mới; sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, trường học, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, doanh nghiệp Nhà nước…

Nhưng nhìn tổng thể những kết quả đạt được đến nay đã khẳng định sự đột phá, đổi mới tư duy mạnh mẽ trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị không đơn thuần là phép trừ về đầu mối hay biên chế, mà là phép cộng về hiệu lực quản trị, hiệu quả phục vụ và niềm tin của Nhân dân.

Thành công của cuộc cách mạng “sắp xếp lại giang sơn” vì thế không tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng mồ hôi, tâm sức, trách nhiệm và cả sự hy sinh quyền lợi riêng tư, để lợi ích của đất nước và Nhân dân được đặt lên “trên hết, trước hết”.