Chiều 13/5, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, trong đó có Luật Thủ đô. Theo luật mới, Hà Nội được trao 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội.

Trong đó, TP Hà Nội được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc với những vấn đề được pháp luật quy định. Hà Nội chỉ không được thí điểm trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật.

Hà Nội phải công khai mọi nội dung giải trình để Nhân dân giám sát

Vấn đề đặt ra, trong trường hợp quy định riêng của TP Hà Nội có ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân, như trong giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án lớn, thì cơ chế nào để kiểm soát kịp thời?

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh khẳng định trao nhiều quyền đặc thù, vượt trội cho Hà Nội phải đi đôi với “kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình”. Ảnh: Đ.X

Trả lời, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho hay, Hà Nội là đô thị đặc biệt, nên cần những công cụ linh hoạt hơn để địa phương ra quyết định nhanh, đúng và sát thực tiễn.

Theo bà Oanh, việc trao nhiều quyền đặc thù, vượt trội cho Hà Nội phải đi đôi với “kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình”.

“Luật Thủ đô đã thiết lập cơ sở pháp lý đồng bộ, tuân thủ nguyên tắc đảm bảo công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình”, lãnh đạo Bộ Tư pháp nhấn mạnh.

Cùng với việc kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gắn với trách nhiệm kiểm tra, thanh tra của cơ quan có thẩm quyền, Luật có cơ chế để theo dõi, đánh giá và kịp thời điều chỉnh nội dung phân quyền khi Hà Nội thực hiện không hiệu quả các nhiệm vụ được giao.

Nêu cụ thể, Thứ trưởng Bộ Tư pháp thông tin, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan Trung ương được giao trách nhiệm thường xuyên theo dõi, thanh tra, kiểm tra việc tổ chức thực hiện pháp luật.

Quy định này nhằm bảo đảm việc phân quyền và triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù được thực hiện đúng quy định, thống nhất với hệ thống pháp luật và không làm phương hại đến lợi ích quốc gia.

Trong đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền quyết định bãi bỏ toàn bộ hoặc một phần văn bản do HĐND TP ban hành theo quy định của luật này.

Thủ tướng Chính phủ cũng được giao quyền đình chỉ việc thi hành toàn bộ hoặc một phần văn bản do HĐND TP ban hành; đình chỉ thi hành, bãi bỏ toàn bộ, hoặc một phần văn bản do UBND, Chủ tịch UBND TP ban hành.

Vẫn theo bà Oanh, Luật Thủ đô quy định rõ chính quyền TP Hà Nội phải công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình về sử dụng quỹ đất, thực hiện dự án đầu tư, thủ tục hành chính để Nhân dân được biết, được tham gia ý kiến và giám sát.

Chính quyền TP bắt buộc phải thực hiện giải trình theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền khi phát sinh những vấn đề lớn, có tác động hoặc ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, quyền và hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Nội dung giải trình phải bao gồm mục tiêu, phạm vi tác động, đánh giá rủi ro, hệ quả kinh tế - xã hội của việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù; kết quả thực hiện, hiệu quả sử dụng nguồn lực, giải pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hạn chế, bất cập, sai sót phát sinh…

“Mọi nội dung giải trình phải được công khai, bảo đảm để Nhân dân giám sát”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh.

Hà Nội được phân quyền triệt để nhằm tăng tính sáng tạo, tự chịu trách nhiệm

Giới thiệu những nội dung mới, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, Luật Thủ đô đã sửa đổi các quy định theo hướng phân quyền triệt để, toàn diện nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền TP.

Luật Thủ đô quy định rõ chính quyền TP Hà Nội phải công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình về sử dụng quỹ đất, thực hiện dự án đầu tư, thủ tục hành chính để Nhân dân được biết, được tham gia ý kiến và giám sát. Ảnh: minh họa. Nguồn Ảnh: HNM

Hà Nội được phân quyền trên các lĩnh vực như tổ chức, bộ máy; thu, chi ngân sách; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội...

Luật Thủ đô mới cũng cho phép Hà Nội chủ động ban hành các quy định nhằm huy động nguồn lực phát triển Thủ đô trên các lĩnh vực quản lý, sử dụng nguồn tài chính, ngân sách; thẩm quyền về đầu tư; quản lý, sử dụng, khai thác tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng; quản lý, bảo vệ, sử dụng tài nguyên; thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực.

Các quy định để thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, phát triển doanh nghiệp; phát triển khu kinh tế tự do, thương mại tự do và loại hình kinh tế mới... Hà Nội cũng được phép ban hành.

Luật Thủ đô còn quy định các cơ chế vượt trội về liên kết và phát triển vùng theo hướng xác định Hà Nội giữ vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng và động lực phát triển của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và cả nước.

Đồng thời, Luật quy định cơ chế thúc đẩy liên kết, phát triển vùng trên cơ sở đồng thuận, công khai, minh bạch và phù hợp với hệ thống quy hoạch; bổ sung cơ chế đầu tư, quản lý các dự án liên kết vùng theo hướng tăng cường phối hợp liên tỉnh, xác định rõ cơ quan chủ quản, ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách Trung ương và địa phương.

Hà Nội được thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô để hỗ trợ đầu tư hạ tầng và xử lý các vấn đề liên vùng.

Lãnh đạo Bộ Tư pháp cũng cho hay, Luật Thủ đô bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm, đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành luật và các văn bản liên quan trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.