Sự tinh gọn bộ máy góp phần quan trọng tạo đà tăng trưởng cho tỉnh Đồng Tháp. Ảnh minh họa

Ngày 1/7/2025 trở thành dấu mốc đặc biệt trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy của Đồng Tháp khi cùng cả nước chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Không chỉ đơn thuần bỏ đi một cấp hành chính trung gian, đây còn là cuộc tái cấu trúc toàn diện phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, phân cấp mạnh và nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân.

Từ bộ máy tinh gọn đến chính quyền phục vụ Nhân dân

Sau khi hợp nhất 2 tỉnh Đồng Tháp và Tiền Giang, tỉnh Đồng Tháp mới có diện tích tự nhiên gần 5.939 km², dân số hơn 4,3 triệu người với 102 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 20 phường. Quy mô mới đưa Đồng Tháp trở thành một trong những địa phương lớn của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao đối với việc tổ chức bộ máy và phương thức điều hành.

Một trong những thay đổi rõ nét nhất là việc tinh gọn mạnh mẽ đầu mối hành chính. Cấp tỉnh hiện còn 12 cơ quan chuyên môn và Ban Quản lý Khu kinh tế; giảm 13 cơ quan chuyên môn so với trước khi sắp xếp. Đồng thời, toàn tỉnh giảm 126 phòng thuộc các sở và chấm dứt hoạt động của 219 cơ quan chuyên môn cấp huyện.

Ở cấp cơ sở, mô hình tổ chức được thiết kế thống nhất với 3 cơ quan chuyên môn, Trung tâm Phục vụ hành chính công và Trung tâm Cung ứng dịch vụ công. Cấu trúc mới vừa bảo đảm thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện để chính quyền cấp xã chủ động giải quyết phần lớn công việc phát sinh ngay tại cơ sở.

Sự chuyển đổi này cũng nhận được sự đồng thuận rất lớn của xã hội. Kết quả lấy ý kiến cho thấy bình quân khoảng 97% cử tri đồng ý với Đề án sắp xếp đơn vị hành chính, thể hiện niềm tin của người dân đối với chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy của Đảng và Nhà nước.

Hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ được phản ánh qua số lượng đầu mối giảm đi mà còn được kiểm chứng bằng chất lượng phục vụ người dân ngay từ cấp cơ sở.

Cấu trúc mới của chính quyền cấp cơ sở với sự hoạt động ổn định của các Trung tâm phục vụ hành chính công mang lại nhiều tiện ích trong phục vụ Nhân dân. Ảnh: ĐQ

Theo ghi nhận của phóng viên, tại xã Tân Long - địa phương được thành lập trên cơ sở sắp xếp 5 xã cùng một phần xã Phú Thuận B - bộ máy mới nhanh chóng đi vào hoạt động ổn định mặc dù địa bàn rộng gần 95 km², dân số gần 79.000 người với hơn 20.000 hộ dân.

Sau một năm vận hành, Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã đã tiếp nhận và giải quyết 14.288 hồ sơ thủ tục hành chính; tỷ lệ giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt 99,73%; chỉ còn 0,27% hồ sơ trễ hạn.

Đằng sau những con số đó là sự thay đổi trong phương thức phục vụ. Chính quyền xã xác định phương châm "gần dân, sát dân", chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, giải quyết kịp thời các phản ánh, kiến nghị, đồng thời đưa nhanh các chủ trương, chính sách mới vào cuộc sống.

Hay như xã Tam Nông cũng là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình mới. Được thành lập trên cơ sở sắp xếp hai xã Phú Đức và Phú Hiệp, địa phương đã tiếp nhận 1.268 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó có tới 1.165 hồ sơ trực tuyến. Tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt 99,3%; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt 99,7%.

Những kết quả này cho thấy khi được trao nhiều thẩm quyền hơn cùng với hạ tầng công nghệ phù hợp, chính quyền cấp xã hoàn toàn có thể giải quyết phần lớn nhu cầu của người dân ngay tại địa phương, giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại và các thủ tục trung gian.

Đó cũng chính là mục tiêu cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: xây dựng một cấp xã đủ mạnh để trở thành trung tâm phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Tinh gọn bộ máy chỉ là điều kiện cần. Điều quyết định hiệu quả của mô hình mới là việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ để chính quyền cấp xã có đủ thẩm quyền và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ.

Ngay sau khi bỏ cấp huyện, Đồng Tháp đã chủ động rà soát toàn bộ chức năng, nhiệm vụ trước đây thuộc chính quyền cấp huyện.

Kết quả, 1.164 nhiệm vụ, quyền hạn được xem xét, phân định lại. Trong đó, 859 nhiệm vụ được chuyển giao trực tiếp xuống cấp xã; 159 nhiệm vụ chuyển lên cấp tỉnh; 117 nhiệm vụ được bãi bỏ hoặc chuyển sang cơ chế quản lý khu vực.

Đi cùng với phân cấp là phân quyền về tài chính. Từ năm 2026, ngân sách cấp xã được hưởng 100% nhiều khoản thu quan trọng như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ phát sinh trên địa bàn. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong quản lý ngân sách và phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng thời, UBND tỉnh quán triệt thực hiện nguyên tắc "6 rõ" trong toàn bộ hoạt động điều hành, gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Cách thức quản trị này góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo, né tránh trách nhiệm, đồng thời nâng cao tính chủ động của từng cơ quan, đơn vị.

Có thể thấy, sau khi bỏ cấp trung gian, chính quyền cấp xã không còn đơn thuần là nơi triển khai các quyết định hành chính mà từng bước trở thành cấp quản trị trực tiếp, nơi giải quyết hầu hết các vấn đề phát sinh của người dân và doanh nghiệp.

Động lực mới cho phát triển

Trao thêm thẩm quyền cho cơ sở đồng nghĩa với việc khối lượng công việc tăng lên đáng kể. Để bộ máy mới vận hành thông suốt, Đồng Tháp lựa chọn chuyển đổi số là một trong những giải pháp mang tính nền tảng.

Tỉnh đã đầu tư hơn 113 tỷ đồng nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin cho các xã, phường; đồng thời tổ chức 42 lớp bồi dưỡng cho hơn 10.000 lượt cán bộ, công chức về kỹ năng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đấu thầu và quản lý chuyên ngành.

Song song đó, toàn tỉnh thực hiện cắt giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết đối với 2.039 thủ tục hành chính. Đến nay, Đồng Tháp cung cấp 2.075 thủ tục hành chính; tỷ lệ hồ sơ nộp trực tuyến trong những tháng đầu năm 2026 đạt trên 93%.

Nhiều mô hình sáng tạo cũng được triển khai tại cơ sở như "Dịch vụ công trực tuyến 3 không", "Giờ vàng cải cách hành chính", "Ngày thứ Bảy hành chính tại ấp"... góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm áp lực cho bộ máy và nâng cao trải nghiệm của người dân.

Kết quả, tỷ lệ hài lòng trong tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính toàn tỉnh đạt 94,49%, phản ánh sự chuyển biến rõ nét về chất lượng phục vụ.

Hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ thể hiện qua hoạt động của bộ máy hành chính mà còn được phản ánh qua các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Những chỉ tiêu ấn tượng của Đồng Tháp 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy sự tăng trưởng, bứt phá mạnh mẽ của địa phương trong hình hài mới. Ảnh: Thi Việt

Năm 2025, GRDP của Đồng Tháp ước tăng 7,38%, cao hơn mức 6,75% của năm trước; quy mô nền kinh tế đạt khoảng 290 nghìn tỷ đồng.

Bước sang 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của tỉnh tiếp tục tăng 7,14%; riêng quý II tăng 7,67%, đưa Đồng Tháp đứng thứ hai trong nhóm các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long về tốc độ tăng trưởng.

Theo đánh giá của UBND tỉnh Đồng Tháp, việc lược bỏ cấp trung gian đã góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao chất lượng tham mưu, tăng tốc độ giải quyết hồ sơ và phát huy tính chủ động của chính quyền cơ sở.

Một năm là khoảng thời gian chưa dài để đánh giá toàn diện hiệu quả của cuộc cải cách có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu cho thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Đồng Tháp đang đi đúng hướng. Bộ máy được tinh gọn hơn, thẩm quyền được phân cấp rõ hơn, chính quyền gần dân hơn và chất lượng phục vụ từng bước được nâng lên.

Kỳ 2: Không để gián đoạn công tác tiếp công dân, Thanh tra tỉnh Đồng Tháp thích ứng với mô hình mới