Quang cảnh Hội thảo "Di sản văn hóa, lịch sử Quảng Trị – Viết tiếp hòa bình". Ảnh: Minh Tân

Từ “đất lửa” đến không gian ký ức và hòa bình

Trong bối cảnh đó, Hội thảo khoa học “Di sản văn hóa, lịch sử Quảng Trị – Viết tiếp hòa bình”, do Hội Cựu chiến binh Việt Nam phối hợp với Báo Cựu chiến binh Việt Nam và Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Trị tổ chức sáng 16/1 tại phường Nam Đông Hà, đã tiếp cận vấn đề từ nhiều chiều lịch sử, văn hóa, chính trị và phát triển.

Hội thảo diễn ra trong không khí trang trọng, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2027), đồng thời đặt ra những vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong giai đoạn mới.

Thượng tướng Bế Xuân Trường, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Minh Tân

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thượng tướng Bế Xuân Trường, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, nhấn mạnh: Quảng Trị không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về những năm tháng chiến tranh khốc liệt, mà còn là không gian lịch sử – văn hóa đặc biệt, hội tụ những giá trị nhân văn sâu sắc về hòa bình và phát triển.

Theo Thượng tướng Bế Xuân Trường, mỗi tấc đất, mỗi dòng sông ở Quảng Trị đều in đậm dấu tích chiến tranh, là chứng nhân của những hy sinh to lớn trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Từ Vĩnh Linh – sông Bến Hải, nơi ghi dấu nỗi đau chia cắt đất nước suốt 21 năm, đến Thành cổ Quảng Trị – biểu tượng bất tử của 81 ngày đêm “Mùa hè đỏ lửa” năm 1972. Tất cả đã trở thành những thông điệp sống động về giá trị của độc lập, tự do và hòa bình.

Thượng tướng Bế Xuân Trường khẳng định, mục tiêu cốt lõi của Hội thảo là khẳng định và lan tỏa giá trị di sản văn hóa, lịch sử Quảng Trị như một nguồn lực đặc biệt cho xây dựng hòa bình và phát triển bền vững.

Thông qua cách tiếp cận liên ngành, Hội thảo đặt di sản vào mối liên hệ chặt chẽ giữa ký ức chiến tranh với trách nhiệm hôm nay, giữa tri ân quá khứ với định hướng phát triển tương lai; từ đó góp phần hình thành tư duy, giải pháp và chính sách nhằm bảo tồn, phát huy di sản gắn với du lịch lịch sử, du lịch tâm linh bền vững, từng bước định vị Quảng Trị như một biểu tượng của hòa bình, nhân văn và phát triển.

Đại tá Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Minh Tân

Trong phát biểu đề dẫn, Đại tá Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam, khẳng định Quảng Trị là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, “khúc ruột miền Trung”, “đòn gánh gánh hai đầu đất nước”, nơi hội tụ những di sản lịch sử có giá trị to lớn về tinh thần, văn hóa và nhân văn. Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Quảng Trị vừa là không gian giao thoa của núi – sông – biển – đảo, vừa là tuyến đầu khốc liệt trong các cuộc kháng chiến, ghi dấu những chiến công oanh liệt và sự hy sinh to lớn của nhiều thế hệ.

Từ mảnh đất linh thiêng ấy đã sản sinh nhiều người con ưu tú của dân tộc, tiêu biểu là Tổng Bí thư Lê Duẩn và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, hiện thân sinh động của khí phách và trí tuệ Việt Nam. Truyền thống đó, theo Đại tá Đỗ Phú Thọ, chính là nguồn lực tinh thần vô giá để Quảng Trị bước vào giai đoạn phát triển mới.

Các đại biểu gặp gỡ, trao đổi bên lề Hội thảo. Ảnh: Minh Tân

Hội thảo được tổ chức theo ba phiên chuyên đề, tập trung làm rõ: giá trị và vai trò của di sản lịch sử Quảng Trị trong tiến trình lịch sử dân tộc; con người và bản sắc văn hóa Quảng Trị trong dòng chảy hội nhập; ý nghĩa của di tích lịch sử – văn hóa trong xây dựng hòa bình, phát triển bền vững và lan tỏa giá trị nhân văn. Với sự tham gia của 9 nhà nghiên cứu, diễn giả, các tham luận tiếp cận di sản Quảng Trị từ nhiều góc độ liên ngành, kết nối lịch sử với hiện tại, ký ức chiến tranh với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Nhiều ý kiến thống nhất rằng, hệ thống di tích lịch sử của Quảng Trị không chỉ mang giá trị tưởng niệm, mà còn là nguồn lực tinh thần và văn hóa quan trọng, nếu được bảo tồn và phát huy đúng hướng.

Chuyển hóa ký ức chiến tranh thành nguồn lực phát triển

Các địa danh như Thành cổ Quảng Trị, đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, địa đạo Vịnh Mốc… được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ lịch sử, mà còn trong mối liên hệ với giáo dục truyền thống, du lịch lịch sử – tâm linh và quảng bá hình ảnh Việt Nam yêu chuộng hòa bình tới cộng đồng quốc tế.

Làm rõ chiều sâu văn hóa – nhân văn của di sản, ông Nguyễn Hoàn, nguyên Phó Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Quảng Trị cho rằng Quảng Trị không chỉ là một địa danh lịch sử, mà là “nơi lưu giữ ký ức” của dân tộc, nơi ký ức chiến tranh kết tụ thành không gian, biểu tượng và giá trị tinh thần bền vững.

Ông Nguyễn Hoàn, nguyên Phó Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Quảng Trị với tham luận "Ý nghĩa văn hóa và nhân văn của các di tích lịch sử Quảng Trị đối với dân tộc Việt Nam và cộng đồng quốc tế". Ảnh: Minh Tân

Từ đó, Quảng Trị được nhìn nhận như không gian chữa lành và hòa giải, nơi ký ức đau thương được chuyển hóa thành thông điệp khoan dung, nhân ái, thể hiện rõ qua những nỗ lực tri ân, khắc phục hậu quả chiến tranh và tái thiết đời sống với sự tham gia của nhiều cựu binh và tổ chức quốc tế.

Đáng chú ý, nhiều tham luận nhấn mạnh vai trò của kể chuyện di tích trong lan tỏa giá trị hòa bình. Mỗi di tích cần được gắn với những câu chuyện lịch sử cụ thể, sinh động, để không gian tưởng niệm trở thành cầu nối cảm xúc, tri thức và đối thoại hòa bình giữa Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Tham luận “Quảng Trị – Vùng đất của ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” của nhà nghiên cứu Lê Đức Thọ tiếp cận Quảng Trị như một “bảo tàng sống” của ký ức chiến tranh, nơi khát vọng sống, khát vọng thống nhất, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ được hun đúc trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Theo tác giả, gìn giữ ký ức chiến tranh không nhằm khơi lại đau thương, mà để làm sâu sắc hơn nhận thức xã hội về cái giá của chiến tranh và giá trị của hòa bình.

Đại tá Trần Ngọc Sâm, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Trị kiến nghị về việc Nhà nước và tỉnh Quảng Trị quan tâm đầu tư xây dựng Khu tâm linh bên bờ Bắc sông Thạch Hãn. Ảnh: Minh Tân

Từ thực tiễn chiến trường, Đại tá Trần Ngọc Sâm, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Trị, nhấn mạnh các di tích lịch sử nơi đây không chỉ là chứng tích của chiến tranh, mà còn là nơi đồng đội ông đã hiến dâng máu xương, tuổi trẻ và khát vọng tự do cho Tổ quốc.

Ông kiến nghị Đảng, Nhà nước và tỉnh Quảng Trị quan tâm đầu tư xây dựng Khu tâm linh bên bờ Bắc sông Thạch Hãn, như một biểu tượng của ý chí chiến đấu quật cường và không gian tri ân lâu dài cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Ở góc độ khoa học chính sách, ông Hà Sỹ Đồng, nguyên Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, đại biểu Quốc hội khóa XV, cho rằng Quảng Trị hội tụ đầy đủ điều kiện để được nhìn nhận như một “không gian ký ức quốc gia”, nơi ký ức chiến tranh được chuyển hóa thành nguồn lực tinh thần cho hiện tại và tương lai.

Ông Hà Sỹ Đồng, nguyên Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, đại biểu Quốc đại khóa XV phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Minh Tân

Theo ông, việc phát triển du lịch tâm linh gắn với bảo tồn di sản và lan tỏa giá trị hòa bình không chỉ là lựa chọn phát triển ngành, mà là chiến lược văn hóa – xã hội mang tầm quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, Quảng Trị có thể đảm nhận vai trò biểu tượng của hòa giải và khát vọng hòa bình, góp phần bồi đắp nền tảng đạo lý, nhân văn và bản lĩnh văn hóa dân tộc. Từ thực tiễn lịch sử và chiều sâu ký ức chiến tranh, ông kiến nghị Trung ương xác lập rõ hơn vai trò đặc thù của Quảng Trị trong chiến lược văn hóa, đối ngoại và lan tỏa giá trị hòa bình của Việt Nam; coi việc đầu tư cho Quảng Trị không chỉ là phát triển một địa phương, mà là đầu tư cho nền tảng tinh thần lâu dài của quốc gia.

Trước Hội thảo, các đại biểu, các cựu chiến binh đã đến dâng hương, dâng hoa, tưởng nhớ anh linh các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Quốc gia đường 9, Thành cổ Quảng Trị. Ảnh: Minh Tân

Hội thảo cũng đã nhận được các tham luận nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển, gắn bảo tồn với khai thác bền vững. Hội thảo cũng là diễn đàn đối thoại mở, khơi dậy trách nhiệm xã hội trong việc gìn giữ ký ức lịch sử, nuôi dưỡng tinh thần hòa bình, củng cố niềm tin và khát vọng phát triển đất nước.

Phát biểu kết luận, Ban Tổ chức khẳng định Hội thảo không chỉ dừng lại ở trao đổi học thuật, mà còn mở ra những hướng đi mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, góp phần xây dựng Quảng Trị trở thành vùng đất của hòa bình, nhân văn và phát triển bền vững.

Từ mảnh đất từng oằn mình trong bom đạn, Quảng Trị hôm nay đang viết tiếp câu chuyện hòa bình bằng chính ký ức lịch sử của mình – nơi ký ức được gìn giữ, soi chiếu và chuyển hóa thành động lực cho tương lai.