Sáng 9/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Tán thành sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống rửa tiền, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) dành phần lớn thời gian trong bài phát biểu để góp ý về quy định nhận diện và báo cáo giao dịch đáng ngờ, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị). Ảnh: quochoi.vn

“Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật ngân hàng mà là an ninh tài chính quốc gia”, đại biểu đoàn Quảng Trị nhấn mạnh.

Cần bảo vệ cả cá nhân và tổ chức tín dụng khi báo cáo giao dịch đáng ngờ

Dự thảo luật bổ sung cơ chế nhận diện, báo cáo giao dịch đáng ngờ về tài sản mã hóa là cần thiết, song đại biểu Nguyễn Khánh Vũ chỉ ra 2 vướng mắc lớn.

Thứ nhất, về năng lực thực thi. Ông phân tích dự thảo bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ nhưng để nhận diện được, tổ chức tín dụng cần hạ tầng phân tích chuỗi khối, công cụ truy vết dòng tiền qua nhiều ví, sàn giao dịch, mà phần lớn ngân hàng thương mại chưa có.

“Quy định nghĩa vụ mà không kèm lộ trình hạ tầng thì tổ chức tín dụng khó tuân thủ, cơ quan quản lý cũng khó có căn cứ xử lý vi phạm”, ông Vũ nói.

Vướng mắc thứ hai được đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ đề cập liên quan đến động lực thực thi.

Cùng với yêu cầu báo cáo khi “có cơ sở hợp lý để nghi ngờ”, theo ông Vũ, dự thảo đã đề xuất bổ sung quy định bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin và người tố giác hành vi rửa tiền, nhưng nội dung công bố hiện chưa nêu rõ có bao gồm miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực.

“Nếu chỉ dừng ở bảo vệ cá nhân người báo cáo mà chưa mở rộng đến trách nhiệm của tổ chức, tổ chức tín dụng vẫn có thể rơi vào thế lưỡng nan: báo cáo có thể bị kiện nếu sau đó xác định không có rủi ro, không báo cáo có thể bị coi là vi phạm”, ông Vũ nêu quan điểm.

Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Ảnh: quochoi.vn

Hệ quả, theo ông Vũ, là tổ chức tín dụng có xu hướng chọn phương án an toàn cho mình: bỏ sót giao dịch đáng ngờ, hoặc từ chối khách hàng hợp pháp như người nhận kiều hối, hộ kinh doanh cá thể.

Từ những vướng mắc trên, đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị kiến nghị giao Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật hướng dẫn từng dấu hiệu đáng ngờ, quy định ngưỡng giao dịch bắt buộc xác minh danh tính theo thông lệ quốc tế, kèm lộ trình đầu tư hạ tầng và đào tạo cán bộ, có hiệu lực đồng thời với Luật.

Cùng với đó, ông đề nghị quy định rõ trong Luật cơ chế bảo vệ người báo cáo tại Điều 39, bao gồm cả miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực, có căn cứ hợp lý.

Quy định này giúp tổ chức tín dụng yên tâm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, qua đó vừa nâng cao chất lượng phát hiện giao dịch đáng ngờ, vừa tránh gây khó cho khách hàng hợp pháp, ông Nguyễn Khánh Vũ nói.

Nghiên cứu cơ chế thu hút nhân lực chuyên môn trong phòng, chống rửa tiền

Đánh giá cao việc Ban soạn thảo đã đưa 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa vào dự thảo Luật, song theo đại biểu Trịnh Tú Anh (Lâm Đồng), cần thiết kế các dấu hiệu đáng ngờ theo nhóm dấu hiệu có cùng tính chất thay vì liệt kê dàn trải.

Đại biểu cũng đề nghị có một quy định mở, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.

Đại biểu Trịnh Tú Anh (Lâm Đồng). Ảnh: quochoi.vn

Một nội dung khác được nữ đại biểu góp ý là hình thành năng lực phân tích và điều tra tài chính số. Theo bà Trịnh Tú Anh, một hệ thống giám sát tốt cũng chưa đủ nếu cơ quan tiếp nhận và xử lý báo cáo giao dịch đáng ngờ không có năng lực phân tích tương ứng.

Đại biểu cho rằng, phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực này không thể chỉ dựa trên phương pháp truyền thống mà cần bổ sung năng lực phân tích blockchain, điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số (Digital Forensics).

Bà Tú Anh đồng thời đề nghị nghiên cứu cơ chế thu hút và sử dụng nhân lực chuyên môn cao về Blockchain Forensics - pháp chứng và điều tra trên chuỗi khối, phân tích dữ liệu và điều tra tài chính số cho các đơn vị có chức năng phòng, chống rửa tiền và điều tra tội phạm tài chính, công nghệ cao.

“Đối với tài sản mã hóa, chúng ta cần chuyển từ tư duy quy định phải phát hiện dấu hiệu nào sang tư duy đầy đủ hơn là phát hiện bằng dữ liệu nào, bằng công cụ nào và ai có năng lực phân tích kết quả đó. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, quy định rất dễ dừng ở yêu cầu tuân thủ trên văn bản”, đại biểu Trịnh Tú Anh góp ý.