Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh nhấn mạnh, hiện không có một cơ chế trên thượng nguồn mà chỉ có cơ chế của 4 nước ở hạ nguồn sông Mekong. Ảnh: TN

+ Liên Hiệp quốc ngỏ ý sẽ đứng ra phát động kêu gọi toàn cầu hỗ trợ các nước bị ảnh hưởng bởi El Nino, trong đó sẽ đưa Việt Nam vào diện được hỗ trợ, thưa Phó Thủ tướng?

- Bây giờ mới đang vận động! Muốn làm được điều đó, Liên Hiệp quốc phải đứng ra, có hỗ trợ cho các nước bị hạn hán và xâm ngập mặn. 

Vừa qua, trước tình hình hạn hán, xâm ngập mặn, chúng ta phải yêu cầu các nước trên dòng sông Mekong sử dụng bền vững nguồn nước sông Mekong. Việc Trung Quốc xả nước là động thái tích cực trong việc sử dụng nước. Sau Trung Quốc, Lào cũng xả nguồn nước ở các đập thủy điện trên các dòng sông nhánh của sông Mekong. Như vậy lượng nước được tăng lên. Hi vọng không chỉ năm nay, mà rất nhiều năm sau cần phải sử dụng hiệu quả nguồn nước sông Mekong.

Hiện nay, chúng ta đã có cơ chế hợp tác quốc tế trong việc sử dung nguồn nước sông Mê Kong (Ủy ban Liên hợp Ủy hội sông Mê Kong gồm 4 nước thành viên (Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam - PV) và hợp tác  Mekong - Lan Thương (ngoài 4 nước trên, có thêm Trung Quốc và Myanmar - PV). 

+ Vậy Việt Nam sẽ kiến nghị hỗ trợ như thế nào khi Liên Hiệp quốc đứng ra vận động?

- Đây mới là dự kiến. Thời gian tới, Liên Hợp quốc sẽ có đợt vận động hỗ trợ các nước bị hạn hán. 

Năm nay, do biến đổi khí hậu, El Nino, hạn hán xảy ra ở rất nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là khu vực của chúng ta và Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh. Nhưng hiện mới là dự kiến nên chúng ta chưa nói được như thế nào. 

+ Tại hội nghị Mekong - Lan Thương, phía Trung Quốc cam kết như thế nào trong việc sử dụng nguồn nước sông Mekong?

- Đây là cơ chế mới trên sông Mekong. Sông Lan Thương thực ra cũng là sông Mekong. Ủy hội sông Mê Kong thành lập năm 1995, có 4 nước tham gia và có 1 cơ chế rất quan trọng là sử dụng bền vững nguồn nước sông Mê Kong, vì sông Mê Kong có tác động trực tiếp đến tất cả các nước. Trung Quốc và Myanmar chưa là thành viên của Hiệp hội sông Mê Kong quốc tế. 

Với việc thành lập 1 cơ chế mới này, cơ chế hợp tác Lan Thương - Mê Kong, như vậy trên thực tế là có 6 nước sông Me Kong hợp tác. Trong đó, có 5 lĩnh vực ưu tiên như phát triển cơ sở hạ tầng, xóa đói giảm nghèo, quản lý bền vững nguồn nước.  Hiện các nước đang đưa ra các dự án cụ thể cho sự hợp tác của cơ chế mới này.

Về phía Việt Nam, chúng ta đề nghị rất tích cực cần phải có quản lý sử dụng bền vững nguồn nước Mê Kong vì đây là vấn đề quan trọng, tác động đến toàn bộ nguồn nước sông Mê Kong. 

+ Trung Quốc đón nhận cơ chế mới này như thế nào?

- Đây là sáng kiến chung giữa Trung Quốc với các nước sông Mê Kong. Phía Trung Quốc bước đầu cũng có một số cơ chế, cam kết cụ thể, như dành một số nguồn tài trợ trong một số quỹ. 

Trên cơ sở nguồn hỗ trợ đó, các nước trao đổi với nhau, chứ không phải là tài trợ cho không mà phải lập quỹ. Và quỹ thì có cơ chế hợp tác làm sao phục vụ tốt cho việc phát triển 5 mục tiêu hợp tác.

+ Khi đã cam kết thực hiện cơ chế mới, Trung Quốc vẫn xây nhiều đập ở thượng nguồn sông Mê Kong thì xử lý ra sao?

- Như tôi nói là có Ủy hội sông Mê Kong và mới chỉ có 4 nước tham gia. Ủy hội này có quy định, khi phát triển các đập thủy điện, hoặc sử dụng nguồn nước trên dòng sông Mê Kong, các nước phải thông báo và có sự tôn trọng từ 4 nước sông Mê Kong.

Chúng ta không có 1 cơ chế như Ủy hội sông Mê Kong đối với Trung Quốc và Myanmar, do đó chưa có cơ chế kiểm soát các nước thượng nguồn phát triển thủy điện. Còn cơ chế hợp tác Lan Thương – Mê Kong mới trên cơ sở bước đầu, đưa ra phát triển bền vững về nguồn nước là có hàm ý đó. 

Trung Quốc đã phát triển các đập thủy điện trên dòng sông Lan Thương rồi. Vấn đề làm sao quản lý, sử dụng nước, xả nước như thế nào. Tôi nhấn mạnh lại là không có một cơ chế trên thượng nguồn mà chỉ có cơ chế của 4 nước ở hạ nguồn.

+ Xin trân trọng cảm ơn Phó Thủ tướng!

Thảo Nguyên