Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) trình Quốc hội trong năm 2026 được kỳ vọng sẽ xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù vượt trội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững ở Việt Nam.

Xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù vượt trội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững. Ảnh minh họa: Quý Đức

Phát triển kinh tế biển bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn gắn liền với bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật, xem đây là "đột phá của đột phá", Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khẩn trương xây dựng hồ sơ dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho hay: "Việc sửa đổi luật lần này là nhiệm vụ khó do không gian biển Việt Nam rộng lớn, đa tầng và chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành. Tuy nhiên, đây là yêu cầu cấp thiết để khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia".

Ông Toản cũng cho biết, ngày 8/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 182/NQ-CP thông qua hồ sơ chính sách dự án luật này, tạo tiền đề để hoàn thiện các quy định sát với thực tiễn.

Dự thảo luật đề xuất bổ sung nhiều quy định mới về quyền của tổ chức, cá nhân được giao hoặc thuê khu vực biển. Theo đó, quyền sử dụng khu vực biển có thể được chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn hoặc thế chấp khi đáp ứng các điều kiện theo quy định, qua đó từng bước hoàn thiện quyền tài sản trên biển và tạo điều kiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Bộ cũng đề xuất cơ chế chuyển mục đích sử dụng khu vực biển cùng nhiều chính sách ưu đãi dành cho các dự án kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, điện gió ngoài khơi, công nghệ sinh học biển, logistics biển, đô thị lấn biển, hạ tầng lưỡng dụng, phục hồi hệ sinh thái biển và hấp thụ carbon xanh.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm rút ngắn thời gian triển khai các dự án đầu tư trên biển.

Dưới góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp, Phó Tổng Thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn cho rằng Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển kinh tế biển nhưng chưa khai thác tương xứng do còn nhiều rào cản về thể chế.

Theo đại diện VCCI, nhiều doanh nghiệp đầu tư vào điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, du lịch biển hay lấn biển vẫn gặp khó khăn khi quyền sử dụng khu vực biển chưa được xác lập đầy đủ để chuyển nhượng, góp vốn hoặc thế chấp, khiến việc huy động vốn và tiếp cận tín dụng còn hạn chế.

"Các chính sách ưu đãi phải thực sự vượt trội, minh bạch và ổn định. Đặc biệt, cần hoàn thiện cơ chế xác lập quyền tài sản để doanh nghiệp có thể thế chấp vay vốn, vì các dự án biển thường có vốn đầu tư lớn và vòng đời dài hàng chục năm", ông Đậu Anh Tuấn kiến nghị.

Tương tự, đại diện các hiệp hội và doanh nghiệp cũng đề xuất quy hoạch đồng bộ hạ tầng nuôi biển, đơn giản hóa thủ tục giao khu vực biển dài hạn, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế bảo hiểm cho ngành nuôi biển; đồng thời ưu tiên không gian phát triển hàng hải quốc tế, tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động nạo vét luồng hàng hải và có chính sách hỗ trợ các dự án đô thị lấn biển.

Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được thiết kế dựa trên 4 trụ cột chính sách lớn nhằm tạo ra hệ sinh thái quản trị biển hiện đại:

Thứ nhất, hoàn thiện quản lý, sử dụng không gian biển: Thiết lập khung pháp lý để phân bổ, điều phối không gian biển, xử lý các xung đột, chồng lấn giữa các ngành kinh tế.

Thứ hai, mở rộng quyền của tổ chức, cá nhân: Cho phép chuyển nhượng, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển gắn với nghĩa vụ bảo vệ môi trường và quốc phòng, an ninh;

Thứ ba, kiểm soát ô nhiễm và phục hồi hệ sinh thái: Chuyển trọng tâm từ "xử lý" sang "chủ động phòng ngừa", nội luật hóa các điều ước quốc tế về rác thải nhựa đại dương và bồi thường thiệt hại ô nhiễm dầu;

Và cuối cùng là cơ chế ưu đãi hỗ trợ đặc thù, vượt trội: Tập trung vào các ngành kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và logistics biển.