Đoàn công tác của Thanh tra Chính phủ làm việc với tỉnh Nghệ An về thanh tra chuyên đề các dự án tồn đọng, khó khăn, kéo dài. Ảnh: Văn Thanh

Áp lực giải ngân đến quyết tâm “làm sạch” dự án tồn đọng ở Nghệ An

Năm 2026, Nghệ An được Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch vốn đầu tư công hơn 14.174 tỷ đồng. Sau khi thực hiện tiết kiệm 5% ngân sách địa phương, tổng nguồn vốn thực tế còn hơn 13.763 tỷ đồng và đã được phân bổ chi tiết đạt 100%. Cùng với hơn 2.266 tỷ đồng vốn kéo dài từ các năm trước, toàn tỉnh Nghệ An đã giải ngân trên 6.386 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, đạt 39,09% kế hoạch Thủ tướng giao và 34,47% tổng kế hoạch vốn.

Đáng chú ý, nguồn vốn ngân sách địa phương đạt tỷ lệ giải ngân 49,27%, trong khi có 82 đơn vị cấp xã đạt tiến độ cao hơn mức bình quân chung. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Nghệ An đang tập trung thúc đẩy đầu tư công nhằm tạo động lực tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, hiệu quả của đầu tư công không chỉ được đo bằng tốc độ giải ngân mà còn phụ thuộc vào khả năng xử lý các công trình kéo dài nhiều năm. Những dự án chậm tiến độ khiến nguồn vốn bị “đóng băng”, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản, làm lãng phí đất đai và giảm hiệu quả đầu tư.

Theo Công văn số 6260/2026 của Sở Tài chính, tính đến giữa tháng 7/2026, Nghệ An có 131 dự án đầu tư công tồn đọng cần được rà soát, xử lý. Các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này khá đa dạng, từ vướng mắc giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch, thay đổi chính sách pháp luật đến hạn chế về năng lực của một số chủ đầu tư và nhà thầu. Nhiều dự án đã kéo dài qua nhiều giai đoạn, đòi hỏi phải có giải pháp tổng thể, đồng bộ thay vì xử lý riêng lẻ.

Với tinh thần đó, tỉnh Nghệ An đã phân loại từng dự án theo nhóm cụ thể để lựa chọn phương án xử lý phù hợp, vừa bảo đảm đúng quy định pháp luật, vừa hạn chế tối đa thất thoát, lãng phí ngân sách.

Kết quả bước đầu, tỉnh Nghệ An đã xử lý dứt điểm 22 dự án cấp tỉnh và 9 dự án cấp xã. Trong nhóm dự án tiếp tục bố trí vốn hoàn thành, nhiều công trình lớn đã được tháo gỡ như Dự án đường nối Quốc lộ 1A đến Đại lộ Xô Viết Nghệ Tĩnh, Trung tâm Di sản Dân ca Ví, Giặm, tuyến đường số 3 Khu đô thị Hoàng Mai... Các dự án này đang hoàn thiện nghiệm thu, quyết toán hoặc được điều chỉnh chủ trương đầu tư để đưa vào khai thác trong năm 2026.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu, tháo gỡ 100 dự án còn lại

Đối với nhóm dự án đã hoàn thành nhưng còn vướng thủ tục, nhiều công trình như Hệ thống tiêu Vách Nam và sông Bùng, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu giai đoạn 1, Trạm bơm Cồn Ngang - N17, Đường trục chính thị trấn Quán Hành... đang được hoàn tất hồ sơ quyết toán để sớm bàn giao đưa vào sử dụng.

Bên cạnh đó, tỉnh Nghệ An cũng xử lý dứt điểm các dự án nợ đọng xây dựng cơ bản và mạnh dạn dừng những dự án không còn phù hợp, quyết toán theo khối lượng thực hiện nhằm tránh tiếp tục phát sinh chi phí.

Đối với 100 dự án còn lại, Sở Tài chính tỉnh Nghệ An đã tham mưu UBND tỉnh giao rõ nhiệm vụ và mốc thời gian xử lý. Trong đó, 45 dự án đề xuất dừng thực hiện và 31 dự án chốt điểm dừng kỹ thuật phải hoàn thành hồ sơ trình cơ quan có thẩm quyền trong tháng 9/2026. Nhiều dự án kéo dài hàng chục năm như Dự án sửa chữa, nâng cấp tuyến đê cửa sông Diễn Kim, Diễn Vạn, Diễn Kỷ đang được các sở, ngành thống nhất phương án dừng thực hiện để tránh tiếp tục kéo dài.

Đối với 24 dự án đề xuất tiếp tục bố trí vốn hoàn thành, tỉnh Nghệ An yêu cầu kiểm tra kỹ hiện trạng, đánh giá nhu cầu thực tế trước khi quyết định đầu tư tiếp, bảo đảm chỉ những dự án thật sự cần thiết, hiệu quả mới được tiếp tục bố trí vốn.

Song song với đó, Nghệ An xác định sẽ gắn trách nhiệm người đứng đầu trong xử lý dự án tồn đọng; kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang công trình có tiến độ tốt; chấm dứt hợp đồng, thu hồi đất đối với chủ đầu tư chây ỳ, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng số hóa trong quản lý để theo dõi tiến độ theo thời gian thực, hạn chế phát sinh các dự án tồn đọng mới.

Việc xử lý dứt điểm các dự án đầu tư công kéo dài không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo thêm quỹ đất sạch, khơi thông nguồn lực phát triển và củng cố niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư vào môi trường đầu tư của Nghệ An. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tỉnh nâng cao chất lượng đầu tư công, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.