Nghệ An: Khánh thành hồ chứa nước bản Mồng. Ảnh: Tuấn Hùng

Công trình “xương sống” an ninh nguồn nước vùng sông Hiếu ở Nghệ An

Sáng 19/12, tại xã Tam Hợp, tỉnh Nghệ An, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 1 tổ chức Lễ khánh thành cụm công trình đầu mối Hồ chứa nước Bản Mồng giai đoạn 1. Dự buổi lễ có bà Nguyễn Thị Hồng – Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương.

Về phía địa phương, tham dự có các ông, bà: Võ Thị Minh Sinh – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An; Nguyễn Như Khôi – Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; Thái Văn Thành – Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cùng lãnh đạo các sở, ngành và chính quyền địa phương vùng dự án.

Được phê duyệt từ năm 2009, Hồ chứa nước Bản Mồng là một trong những công trình thủy lợi lớn của khu vực, với mục tiêu chiến lược là chủ động nguồn nước cho phát triển bền vững lưu vực sông Hiếu và kết nối điều tiết cho hệ thống sông Cả. Sau gần 15 năm với nhiều giai đoạn thăng trầm, việc khánh thành cụm công trình đầu mối đánh dấu bước “về đích” quan trọng của giai đoạn 1, tạo nền tảng để phát huy hiệu quả tổng thể dự án.

Theo thiết kế, Hồ chứa nước Bản Mồng có nhiệm vụ cấp nước tưới cho 18.858ha đất nông nghiệp ven sông Hiếu, trong đó 4.551ha được tưới tự chảy, phần còn lại tưới động lực; bổ sung dòng chảy cho sông Cả mùa kiệt với lưu lượng khoảng 22m³/giây; đồng thời kết hợp phát điện theo tưới với công suất lắp máy 45MW, sản lượng điện bình quân 168 triệu kWh/năm.

Không dừng lại ở vai trò tưới tiêu, công trình còn tạo nguồn cấp nước cho công nghiệp, dân sinh, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, cải thiện môi trường sinh thái và góp phần giảm lũ cho hạ du sông Hiếu – khu vực thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai cực đoan ở Nghệ An.

Về cấu phần xây dựng, giai đoạn 1 gồm hồ chứa dung tích 224,78 triệu m³; hệ thống đập chính, đập phụ; tràn xả lũ; cống xả sâu kết hợp xả cát; cống lấy nước; nhà máy thủy điện 45MW và 8 trạm bơm lấy nước hạ du sông Hiếu. Đến nay, toàn bộ cụm công trình đầu mối do Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 1 làm chủ đầu tư đã cơ bản hoàn thành, được Hội đồng kiểm tra Nhà nước kiểm tra công tác nghiệm thu, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, phù hợp quy chuẩn, tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế được phê duyệt.

Đáng chú ý, 8 trạm bơm lấy nước từ sông Hiếu do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An làm chủ đầu tư đã hoàn thành, sẵn sàng cấp nước tưới cho 3.098ha, góp phần sớm đưa hiệu quả dự án vào thực tiễn sản xuất.

Từ “điểm nghẽn” tiến độ đến lời giải về công nghệ và quản trị

Khởi công từ năm 2010, dự án từng phải giãn hoãn sau năm 2011 do khó khăn nguồn vốn theo Chỉ thị số 1792/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh đó, sự thay đổi về chế độ, chính sách giải phóng mặt bằng khiến tổng mức đầu tư phê duyệt ban đầu không còn phù hợp. Trước thực tế này, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã báo cáo và được Thủ tướng Chính phủ cho chủ trương phân kỳ đầu tư, bổ sung vốn từ nguồn dự phòng trái phiếu Chính phủ giai đoạn 2017–2020.

Trong quá trình triển khai, công tác giải phóng mặt bằng tại hai tỉnh Nghệ An và Thanh Hóa được thực hiện với tinh thần chủ động, linh hoạt. Chính quyền các cấp thường xuyên đối thoại, thông tin, chia sẻ để người dân trong vùng dự án hiểu rõ chủ trương, chính sách, từng bước di dời, bàn giao mặt bằng theo tiến độ xây dựng từng hạng mục. Đến nay, mặt bằng lòng hồ đã được bàn giao đến cao trình +71,86m; phần còn lại từ +71,86m đến +76,40m đang được hai địa phương tích cực hoàn thiện.

Một điểm nhấn đáng chú ý của dự án là việc tiên phong nghiên cứu, áp dụng tro bay – phế thải của nhà máy nhiệt điện – vào bê tông thông thường. Với khoảng 22.000 tấn tro bay được sử dụng, thay thế gần 30% lượng xi măng, dự án không chỉ giảm tác động môi trường mà còn rút ngắn thời gian thi công, tiết kiệm chi phí đầu tư khoảng 85 tỷ đồng. Đây được xem là hướng tiếp cận công nghệ bền vững, phù hợp xu thế kinh tế tuần hoàn trong đầu tư hạ tầng.

Việc quyết định đưa cụm công trình đầu mối Hồ chứa nước Bản Mồng vào khai thác, sử dụng và bước đầu tích nước đến cao trình +71,86m trong dịp chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng được đánh giá là phù hợp với điều kiện thực tiễn, sớm phát huy hiệu quả dự án. Quan trọng hơn, đây sẽ là tiền đề để triển khai giai đoạn 2 – hệ thống kênh mương tự chảy – nhằm khai thác tối đa “nguồn lực nước”, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho khu vực Nghệ An và vùng phụ cận.