'Có ngày 2/9, Việt Nam mới có tên trên bản đồ thế giới'. Ảnh: Tư liệu

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ cách mạng lâm thời trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập tuyên bố với đồng bào cả nước và nhân dân thế giới về nền độc lập của Việt Nam, sự ra đời của nước Việt Nam mới.

Mở ra kỷ nguyên “độc lập, tự do, hạnh phúc”

“Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị. Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hòa”.

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Anh, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Tuyên ngôn Độc lập có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với dân tộc Việt Nam, mang giá trị thời đại sâu sắc. Bản Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là văn kiện “mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc, kỷ nguyên của độc lập, tự do, hạnh phúc” mà còn khẳng định và kết tinh giá trị truyền thống yêu nước, khát vọng độc lập, tự do của dân tộc từ bao đời.

Tuyên ngôn Độc lập cũng khẳng định mạnh mẽ quyết tâm của toàn thể dân tộc Việt Nam “quyết đem cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”. Nên trong 30 năm chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và đến ngày nay, nhân dân Việt Nam đã, đang, sẽ làm hết sức mình để bảo vệ vững chắc độc lập, tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

Không dừng lại ở đó, Tuyên ngôn Độc lập còn đóng góp quan trọng trong sự phát triển của tư tưởng nhân loại về quyền con người, quyền dân tộc, là ngọn cờ cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, thức tỉnh và cổ vũ, động viên to lớn cho các dân tộc bị áp bức ở các châu Á, Phi, Mỹ Latinh, trước hết là các dân tộc trên bán đảo Đông Dương đang chịu ách thống trị của thực dân Pháp vùng dậy đấu tranh theo tinh thần “đem sức ta mà giải phóng cho ta”.

“Những giá trị về quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do của các dân tộc vẫn vẹn nguyên giá trị. Đó là, những giá trị mà dân tộc đã và đang không ngừng phấn đấu trong suốt sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Những tư tưởng trong Tuyên ngôn Độc lập là nguồn sức mạnh, thôi thúc, cổ vũ toàn Đảng, toàn dân trong công cuộc đấu tranh vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, bà Vương Thị Nga, Bảo tàng Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

Cần duy trì những giá trị nhân văn

Tuyên ngôn Độc lập thấm đượm tinh thần yêu nước, là tuyên ngôn về ý chí tự lập, tự cường của dân tộc ta. Trên thực tế, những giá trị lý luận, khoa học, thực tiễn, những quan điểm mang tính nhân văn, bác ái của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Tuyên ngôn Độc lập đã và đang được Đảng, nhân dân ta vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt.

TS Nguyễn Thị Tình, Bảo tàng Hồ Chí Minh cho rằng, để phát huy giá trị của Tuyên ngôn Độc lập trong đổi mới và hội nhập quốc tế, cần chú trọng đến quốc sách hàng đầu là giáo dục, tạo dựng cho các thế hệ thấm nhuần tinh thần yêu nước, giá trị nhân văn cao cả, ý chí phấn đấu vươn lên, nhất là đối với thế hệ trẻ. Có như vậy, Việt Nam mới có thể sánh vai với các cường quốc năm châu như mong mỏi của Bác kính yêu.

Nhìn từ góc độ quyền con người, quyền dân tộc trong Tuyên ngôn Độc lập, bà Nguyễn Thị Kim Dung, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh lưu ý, đối với mỗi con người, quyền con người không phải tự nó đến mà phải qua đấu tranh kiên cường, bền bỉ mới có được. Đối với mỗi dân tộc, nếu không có chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ thì không thể có tự do, độc lập. Đấu tranh vì quyền của con người phải gắn liền với cuộc đấu tranh vì độc lập của dân tộc. Nhất là, trong thời đại hiện nay, nhân quyền, dân quyền và quyền của các dân tộc gắn liền với các mục tiêu lớn của loài người, đó là hòa bình, hợp tác và phát triển; độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội.

Có thể khẳng định, đến nay Tuyên ngôn Độc lập vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, mang tính thời sự sâu sắc trên cả bình diện trong nước và quốc tế. “Quyền dân tộc, tự quyết và quyền con người, độc lập, chủ quyền và tự do, dân chủ, bình đẳng, hạnh phúc… vẫn đang là những vấn đề dân tộc Việt Nam và loài người hết sức quan tâm. Và trên hết, Tuyên ngôn Độc lập thực sự là bản Tuyên ngôn bất hủ, có sức sống trường tồn. Tư tưởng chủ đạo của bản Tuyên ngôn Độc lập vẫn đang soi đường cho dân tộc Việt Nam trên hành trình củng cố, giữ gìn độc lập, tự do, hạnh phúc”,  PGS.TS Phạm Ngọc Anh đúc kết.

Thảo Nguyên