Quang cảnh buổi công bố quyết định và 3 trưởng đoàn thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư tại Hà Nội, Bắc Ninh và Hải Phòng. Ảnh: PH

Thanh tra để khơi thông nguồn lực tài sản công

Chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp đang tạo chuyển biến mạnh mẽ trong tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Cùng với kết quả đạt được, quá trình hợp nhất, sắp xếp lại các cơ quan, đơn vị cũng làm phát sinh số lượng lớn cơ sở nhà, đất công nếu không được xử lý kịp thời có nguy cơ xuống cấp, phát sinh chi phí quản lý, bảo vệ, hoặc bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích, dẫn tới thất thoát, lãng phí.

Theo tổng hợp của Bộ Tài chính đến ngày 26/5/2026, cả nước có gần 29.000 cơ sở nhà, đất dôi dư hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xác định phương án quản lý, sử dụng hoặc tiếp nhận, trong đó có hơn 11.000 cơ sở đã được thu hồi hoặc chuyển giao cho địa phương tiếp tục xử lý theo quy định.

Con số này cho thấy quy mô rất lớn của một nguồn lực công đang chờ được đưa vào khai thác hiệu quả. Nếu được sử dụng đúng hướng, quỹ nhà, đất dôi dư có thể trở thành không gian phát triển quan trọng, đáp ứng nhu cầu xây dựng trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, công viên, hạ tầng xã hội và các công trình phục vụ cộng đồng.

Vì vậy, Trung ương, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp; tuyệt đối không để tài sản công bị bỏ hoang, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, Thanh tra Chính phủ triển khai cuộc thanh tra chuyên đề về cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại nhiều địa phương trên cả nước. Đây là cuộc thanh tra có phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến khối tài sản công lớn hình thành sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy.

Tại các cuộc họp triển khai cuộc thanh tra chuyên đề, Phó Tổng Thanh tra Lê Tiến Đạt nhấn mạnh "thanh tra không chỉ phát hiện sai phạm mà phải tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực phát triển". Ảnh: PH

Mục tiêu của cuộc thanh tra không chỉ dừng ở việc kiểm tra việc chấp hành pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Theo chỉ đạo của Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt, yêu cầu đặt ra là phải góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đồng thời làm rõ những khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện để kiến nghị giải pháp tháo gỡ, nâng cao hiệu quả khai thác quỹ nhà, đất công.

Phó Tổng Thanh tra Lê Tiến Đạt nhấn mạnh: "Thanh tra không chỉ phát hiện sai phạm mà phải tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực phát triển".

Cách tiếp cận này cho thấy trọng tâm của cuộc thanh tra không chỉ là phát hiện vi phạm, mà quan trọng hơn là nhận diện nguyên nhân cản trở việc đưa tài sản công vào sử dụng hiệu quả. Khi những bất cập được chỉ ra từ thực tiễn, việc hoàn thiện thể chế sẽ có thêm cơ sở, góp phần đưa nguồn lực đất đai trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Nhận diện những “điểm nghẽn” từ thực tiễn

Thực tế cho thấy, phía sau mỗi cơ sở nhà, đất công dôi dư là những tình huống rất khác nhau. Có nơi đã hoàn tất sắp xếp, bàn giao và sẵn sàng đưa vào sử dụng; có nơi đã có phương án nhưng chưa thể triển khai do vướng thủ tục; cũng có cơ sở tồn tại nhiều năm do đan xen vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, lịch sử quản lý và nguồn lực đầu tư.

Đoàn thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại Hà Nội đang bước vào giai đoạn kết. Ảnh: PH

Vì vậy, cuộc thanh tra không chỉ dừng ở thống kê số lượng tài sản hay kiểm tra trình tự thủ tục xử lý, mà hướng đến đánh giá toàn diện thực trạng quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất công sau sắp xếp, qua đó làm rõ nguyên nhân tồn tại tại từng địa phương.

Qua thực tiễn, nhiều cơ sở chưa thể đưa vào sử dụng do hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện hoặc chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Một số tài sản bị lấn chiếm hoặc đã bố trí sử dụng từ nhiều năm trước, khiến việc xử lý phải thực hiện đồng thời nhiều thủ tục phức tạp. Không ít trụ sở được xây dựng cho mục đích hành chính trước đây, khi chuyển đổi công năng lại phát sinh vướng mắc về quy hoạch, thủ tục đầu tư hoặc điều kiện chuyển mục đích sử dụng.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương còn gặp khó khăn về nguồn lực để cải tạo, nâng cấp trụ sở cũ trước khi đưa vào khai thác. Một số cơ sở nằm ở vị trí chưa thuận lợi, cần phương án khai thác phù hợp để vừa phát huy hiệu quả tài sản, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Những thực tế này cho thấy việc xử lý nhà, đất dôi dư không thể chỉ đặt nặng yêu cầu về tiến độ, mà cần xem xét đầy đủ đặc thù từng loại tài sản và điều kiện cụ thể của từng địa phương. Chỉ khi xác định đúng nguyên nhân của từng nhóm vướng mắc, giải pháp đưa ra mới bảo đảm tính khả thi.

Đó cũng là giá trị nổi bật của cuộc thanh tra chuyên đề lần này. Thông qua rà soát trên phạm vi rộng, kết hợp nghiên cứu hồ sơ, kiểm tra thực địa và làm việc trực tiếp với các cơ quan, đơn vị, các đoàn thanh tra sẽ phản ánh khách quan thực trạng quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất công sau sắp xếp, đồng thời cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Đánh thức nguồn lực phục vụ phát triển

Trong bối cảnh Bộ Tài chính đang trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, kết quả cuộc thanh tra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Toàn cảnh buổi công bố quyết định thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại Hà Nội. Ảnh: PH

Những vấn đề được nhận diện từ thực tiễn sẽ là căn cứ để rà soát các quy định còn bất cập, hoàn thiện hành lang pháp lý và thúc đẩy hiệu quả quản lý, khai thác tài sản công. Đây cũng là một trong những mục tiêu xuyên suốt của hoạt động thanh tra trong giai đoạn hiện nay: không chỉ kiểm tra, mà còn góp phần kiến tạo cơ chế.

Đằng sau mỗi trụ sở cũ hay khu đất công dôi dư không chỉ là giá trị tài sản, mà còn là cơ hội mở rộng không gian phát triển cho mỗi địa phương. Nếu được khai thác hiệu quả, nhiều cơ sở có thể trở thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, công viên hoặc công trình phục vụ cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng đời sống nhân dân và sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước.

Vì vậy, ý nghĩa của cuộc thanh tra chuyên đề không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ rà soát hay cơ sở kiểm tra, mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế, chính sách và thúc đẩy quá trình đưa tài sản công vào khai thác hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Một cuộc thanh tra chỉ thực sự có giá trị khi không dừng lại ở việc chỉ ra tồn tại, hạn chế, mà còn góp phần tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện để nguồn lực công được khai thác tốt hơn. Với hàng chục nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, mục tiêu xuyên suốt là đưa nguồn lực này trở lại phục vụ phát triển, đúng tinh thần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí mà Đảng và Nhà nước đang quyết liệt triển khai.

Bài 2: 30 ngày đêm trước “bài toán” nhà, đất công