Việc triển khai Dự án “Chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản” góp phần bảo vệ hệ sinh thái biển, ổn định đời sống ngư dân và phát triển kinh tế biển bền vững. Ảnh: NG  

Nguồn lợi suy giảm, ngư dân chật vật bám nghề

Trong những năm qua, khai thác thủy sản đã đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế biển của tỉnh Đắk Lắk, tạo việc làm và thu nhập cho hàng nghìn lao động ven biển. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh về số lượng tàu thuyền và cường độ khai thác, nguồn lợi thủy sản tự nhiên đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng.

Theo thống kê đến ngày 5/12/2025, toàn tỉnh Đắk Lắk có 2.556 tàu cá đang hoạt động, với sản lượng khai thác biển hàng năm khoảng 68.000 tấn. Trong đó, hơn 50% số tàu cá hoạt động ở vùng ven bờ – khu vực vốn nhạy cảm về sinh thái và dễ bị tổn thương trước các hình thức khai thác mang tính hủy diệt. Cơ cấu nghề khai thác vẫn còn nhiều loại hình có nguy cơ cao ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường như như lưới kéo, lưới rê, mành, pha xúc…

Thực tế cho thấy, tình trạng khai thác sai vùng, sai tuyến, sử dụng ngư cụ cấm, thậm chí dùng xung điện, chất nổ, chất độc vẫn còn xảy ra. Chỉ riêng từ đầu năm 2025 đến nay, các lực lượng chức năng đã xử phạt 35 trường hợp vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây suy giảm nghiêm trọng nguồn lợi thủy sản, hủy hoại môi trường sinh thái biển, gây ảnh hương trực tiếp đến sinh kế lâu dài của chính cộng đồng ngư dân.

Hoạt động khai thác thủy sản truyền thống mang lại sinh kế cho ngư dân nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức do nguồn lợi suy giảm và lao động nghề biển ngày càng thiếu hụt. Ảnh: NG

Ngư dân Kiều Thái Hoàng (phường Tuy Hòa) đã có gần 20 năm làm nghề đi bạn cho các tàu khai thác cá ngừ đại dương. Theo ông Hoàng, trước đây nghề biển từng là sinh kế mang lại thu nhập cao. Chỉ cần mỗi chuyến vươn khơi kéo dài khoảng một tháng, anh em bạn thuyền có thể thu về gần 20 triệu đồng/người, đủ để trang trải cuộc sống và nuôi gia đình. Thế nhưng, những năm gần đây, tình hình khai thác ngày càng khó khăn. Nguồn lợi suy giảm khiến nhiều chuyến biển kéo dài cả tháng trời nhưng chẳng được bao nhiêu.

Bên cạnh đó, lực lượng lao động trong lĩnh vực khai thác thủy sản đang có xu hướng già hóa, trình độ văn hóa còn hạn chế, hoạt động khai thác theo kiểu truyền thống dẫn đến năng suất lao động chưa cao. Trong khi, lao động khai thác thủy sản có thu nhập bấp bênh, công việc nặng nhọc, điều kiện làm việc khắc nghiệt khiến nghề biển ngày càng kém hấp dẫn đối với lao động trẻ. Ông Võ Đốc, một chủ tàu ở phường Tuy Hòa chia sẻ: “Bây giờ, chủ yếu là những người lớn tuổi bám biển. Hiện, có tàu tìm nhân công trẻ cũng rất khó nên đành phải ra khơi trong tình trạng thiếu lao động”.

Trước trạng nghề biển hiện nay, đặt ra yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi tỉnh Đắk Lắk cần chuyển đổi các nghề khai thác, ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững, hiệu quả, bảo vệ môi trường sinh thái, tạo điều kiện cân bằng nguồn lợi; góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên địa bàn tỉnh.

Chuyển đổi nghề – giải pháp kép cho sinh kế ngư dân và bảo vệ nguồn lợi

Để hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế biển, UBND tỉnh Đắk Lắk đã phê duyệt Dự án “Chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh” với tổng kinh phí dự kiến hơn 727,5 tỷ đồng được huy động từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác và được triển khai theo lộ trình từ năm 2025 đến năm 2030.

Dự án hướng đến mục tiêu kép: Vừa bảo vệ, phục hồi nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái, vừa đảm bảo sinh kế, an sinh xã hội cho ngư dân.

Trọng tâm của dự án là chuyển đổi các nghề khai thác có nguy cơ cao ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái biển sang các nghề thân thiện hơn, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Theo đó, dự án tập trung chuyển đổi 100% tàu cá hoạt động ven bờ và các tàu sử dụng nghề lưới kéo, lưới rê thu ngừ ở vùng khơi.

Ngư dân sẽ được định hướng chuyển sang các ngành nghề mới như nuôi trồng thủy sản (đặc biệt là nuôi biển xa bờ), dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến – bảo quản thủy sản, du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với văn hóa làng chài và các ngành nghề phi nông nghiệp như: Thương mại, dịch vụ, logistics hoặc lao động tại các khu, cụm công nghiệp ven biển. Cách tiếp cận này giúp mở rộng lựa chọn sinh kế, giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên và tăng khả năng thích ứng của ngư dân trước những biến động kinh tế, môi trường.

Dự án cũng dành nguồn lực lớn cho công tác đào tạo nghề và hỗ trợ ban đầu. Ngư dân thuộc diện nghèo, cận nghèo hoặc có nhu cầu chuyển đổi nghề sẽ được hỗ trợ chi phí đào tạo, tiền ăn, tiền đi lại; được tư vấn, hướng dẫn lựa chọn nghề phù hợp với độ tuổi, trình độ và điều kiện thực tế. Tổng kinh phí dự kiến cho công tác đào tạo nghề lên tới hơn 13 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, dự án cũng đề xuất hỗ trợ giải bản ngư cụ, trang thiết bị khai thác với mức hỗ trợ lên đến 70% giá trị ngư cụ, kèm theo hỗ trợ an sinh xã hội cho các nhân khẩu trong hộ gia đình trong thời gian chuyển đổi nghề...

Nhiều tàu cá của ngư dân Đắk Lắk vẫn tập trung khai thác ven bờ – khu vực nhạy cảm về sinh thái và chịu áp lực lớn từ cường độ khai thác cao. Ảnh: NG

Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ kinh tế, dự án còn nhấn mạnh vai trò của quản lý Nhà nước, sự phối hợp liên ngành và sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Việc tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, xử lý vi phạm; xây dựng mô hình đồng quản lý nghề cá; gắn chuyển đổi nghề với bảo tồn sinh thái được xem là những giải pháp nền tảng nhằm đảm bảo tính bền vững lâu dài.

Về lâu dài, khi dự án được triển khai hiệu quả, áp lực khai thác trên các vùng biển ven bờ sẽ giảm đáng kể, tạo điều kiện cho hệ sinh thái biển phục hồi và phát triển. Đồng thời, đời sống vật chất và tinh thần của ngư dân được cải thiện, trật tự xã hội vùng ven biển được củng cố, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững của tỉnh Đắk Lắk.

Có thể thấy, Dự án “Chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản” không chỉ là một giải pháp tình thế, mà là bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm của tỉnh Đắk Lắk trong việc hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội. Đây cũng là tiền đề quan trọng để ngành thủy sản của tỉnh phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững trong những năm tới.