Mục tiêu của Đề án đưa thí điểm 10.000 lao động các huyện nghèo đi làm việc ở nước ngoài (giai đoạn 2009 - 2010); 50.000 người (bình quân mỗi năm 10.000 người trong giai đoạn 2011 - 2015), tăng lên 15% trong giai đoạn 2016 - 2020 (so với giai đoạn 2011 - 2015), với tổng kinh phí là 4.715 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo báo cáo sơ kết của Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), sau 3 năm thực hiện Đ.A (tính đến hết năm 2012) cho thấy, chỉ đưa được 7.500 lao động của 56/62 huyện nghèo đi làm việc tại nước ngoài. Như vậy, có thể thấy, so với tổng số lao động xuất khẩu của cả nước, số lao động xuất khẩu của 62 huyện này chiếm chưa tới 5%; trong khi dân số của 62 huyện này khoảng 2,4 triệu người, với 1,3 triệu người trong độ tuổi lao động.

Theo ông Đào Công Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước, đa phần lao động đi XKLĐ chủ yếu là lao động nghèo, thuộc dân tộc ít người nên trình độ còn hạn chế. Họ không quen với chuyện làm ăn xa nhà và không muốn xa gia đình nên nhiều trường hợp sang đến nơi một thời gian lại bỏ về. Có nhiều lao động đã tập trung học định hướng trong nước, nhưng gần đến ngày lên đường, lại cương quyết không đi với lý do... nhớ vợ.

Ông Nguyễn Ngọc Hoan, Giám đốc Cty Đào tạo nghề - XKLĐ Gaet (Bộ Quốc phòng), 1 trong những DN thực hiện Đề án 71, nhớ lại: Cty từng có lần về huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa tư vấn, thuyết phục được hơn 40 người đăng ký đi Malaysia. Nhưng, khi làm thủ tục hồ sơ chỉ còn 19 người, đến ngày đón lao động ra Hà Nội đào tạo thì chỉ còn 5 người đi, sau đó cũng bỏ về hết. 
      
Còn ông Đàm Trung Bắc, Tổng Giám đốc Cty Gmap, cho biết, tuyển lao động vùng cao, miền núi, vùng dân tộc thiểu số... gặp nhiều nhiêu khê, từ thuê xe ôm đưa họ ra điểm tập kết, làm chứng minh nhân dân cho họ (vì hầu hết không có)... kéo theo nhiều chi phí mà không thể thanh toán được vì các mục này không có trong quy định của Đề án. “Lúc thanh toán rất nản lòng vì thủ tục phức tạp, nhiêu khê, Cty đã hoàn tất việc đưa hàng chục lao động qua Malaysia làm việc nhưng đến nay số tiền gần 300 triệu đồng vẫn chưa chi trả cho họ”, ông Bắc nói.
       
Cty Sovilaco cũng cho biết, đã có hàng trăm lao động được cty đưa sang Malaysia làm việc hết hạn hợp đồng trở về mà họ vẫn chưa nhận xong tiền từ Đề án.

Trong khi đó, tình trạng nhiều Cty thực hiện Đề án 71 kiểu chụp giật, chạy theo số lượng, bỏ bê lao động khiến họ bỏ về trước thời hạn khá đông, gây dư luận xấu khiến các Cty khác gặp rất nhiều khó khăn khi về các địa phương tuyển người.
   
Ông Trần Thanh Nghị, Giám đốc Sở LĐ-TB&XH Điện Biên, cho rằng, ngoài những nguyên nhân nêu trên, lý do về nước trước thời hạn (chủ yếu là do sức khỏe và thu nhập không ổn định) khiến hầu hết lao động không thể trả được nợ vay ngân hàng. “Không có biện pháp giải quyết hậu quả này, tôi e khó triển khai tiếp Đề án 71 vì đối với bà con dân tộc thiểu số, mất lòng tin thì có cho vàng họ cũng không dám theo. Một người đi mà thành công thì cả làng theo, nhưng cũng chỉ cần một người về thất bại thì cả làng sẽ sợ”, ông Nghị nhấn mạnh.

Theo đại diện Sở LĐ-TB&XH Cao Bằng, trước khi Đề án 71 ra đời, cơ quan chức năng có phần buông lỏng công tác quản lý đối với các Cty lấy danh nghĩa tuyển lao động nhưng thực chất là lừa đảo khiến người lao động phải chịu cảnh “tiền mất, tật mang”. Thêm vào đó, công tác tuyên truyền chưa sâu sát, sinh động... nên xảy ra tình trạng người dân các huyện nghèo không mặn mà với XKLĐ.
     
Ông Đào Công Hải khẳng định, trong năm 2013, để thúc đẩy XKLĐ tại 62 huyện nghèo, Bộ LĐ-TB&XH sẽ có nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, sẽ lựa chọn kỹ và công khai tên doanh nghiệp được phép đưa lao động đi XKLĐ.

Nguyễn Nhuần